Mszyce: jak się ich pozbyć łagodnie i dozwolonym środkiem

W skrócie: Małą kolonię mszyc wystarczy spłukać ostrym strumieniem wody lub odciąć razem z porażonymi końcówkami, resztę załatwią biedronki, złotooki i bzygi. Przy silnym porażeniu pomoże wyciąg z pokrzywy lub preparat z solami potasowymi kwasów tłuszczowych. Insektycyd dopiero na końcu, tylko dozwolony na daną roślinę i nigdy w czasie kwitnienia.

Mszyce pojawiają się zawsze. Wiosną zajmują końcówki róż i porzeczek, w czerwcu bób i kaliny, latem papryki, a jesienią przenoszą się na rośliny pokojowe. Same z siebie nie zniszczą rośliny w ciągu nocy, ale mnożą się tak szybko, że tydzień czekania potrafi z kilku osobników zrobić oblepione pędy i pozwijane liście.

Dobra wiadomość jest taka, że większość porażeń można rozwiązać bez chemii. Oto sposób postępowania od najłagodniejszej interwencji po dozwolony oprysk, łącznie z tym, czego na mszyce na pewno nie stosować.

Jak rozpoznać mszyce i dlaczego nagle jest ich tak dużo

Mszyce to drobne miękkie owady, zwykle długości 1–4 mm, zielone, czarne, szare lub różowawe. Siedzą w gęstych koloniach na młodych pędach, na spodzie liści i w pąkach. Wysysają sok, liście się kręcą i żółkną, pędy karłowacieją, a kwiaty się nie otwierają.

Zdradzają je także rzeczy widoczne z daleka: lepka spadź na liściach pod kolonią, czarny nalot sadzaków rosnący na spadzi oraz mrówki, które chodzą po roślinie w górę i w dół. Mrówki chronią mszyce przed drapieżnikami, ponieważ żywią się spadzią.

Szybkość rozmnażania jest głównym problemem. Latem samice rodzą żywe młode bez zapłodnienia, a nowe pokolenie jest dorosłe mniej więcej po 1–2 tygodniach. Gdy kolonia się zagęści, pojawiają się mszyce uskrzydlone i przelatują na kolejne rośliny. Mszyce przenoszą ponadto choroby wirusowe, na przykład mozaiki ogórka i papryki.

Najczęstsze mszyce w ogrodzie

Jeśli nie ma pewności, czy chodzi o mszyce, mączliki czy przędziorki, pomoże wizualny przewodnik po chorobach i szkodnikach roślin.

Co zrobić od razu: postępowanie od najłagodniejszej interwencji

1. Sprawdzić zasięg. Przejrzeć wierzchołki i spód liści. Kilka kolonii na jednym krzewie nie jest powodem do oprysku, wystarczy je obserwować.
2. Usunąć ogniska. Mocno oblepione końcówki odciąć i wyrzucić do kosza, nie na kompost. Pojedyncze kolonie zetrzeć palcami w rękawicy.
3. Spłukać wodą. Ostrym strumieniem z węża lub rozpylacza zmyć mszyce z pędów, najlepiej przed południem, aby liście do wieczora wyschły. Powtarzać co 2–3 dni przez 1–2 tygodnie. Spadłe mszyce wracają na roślinę tylko w części.
4. Odciąć mrówki. Na pnie drzew i krzewów założyć pas lepowy, klej nakładać jednak na pas papieru lub folii, nie bezpośrednio na korę. Bez mrówek z koloniami poradzą sobie drapieżniki. Więcej w artykule Jak pozbyć się mrówek.
5. Dać miejsce drapieżnikom. Gdy na kolonii widać larwy biedronek lub bzygów, nie pryskać. W ciągu tygodnia zwykle po problemie.
6. Oprysk dopiero przy przemnożeniu. Gdy mszyce zajmą więcej niż 10 % pędów, a kolonie rosną także po spłukaniu, użyć wyciągu z pokrzywy lub preparatu na bazie kwasów tłuszczowych. Dozwolony insektycyd dopiero jako ostatni krok.

Naturalni wrogowie mszyc i jak ich przyciągnąć

W ogrodzie bez opryskiwania całych powierzchni żyje więcej drapieżników mszyc, niż można by sądzić. Każdy z nich działa inaczej:

• Biedronki – dorosłe osobniki i larwy zjadają mszyce setkami. Larwy wyglądają jak małe szaroczarne „krokodylki” z żółtymi plamami, nie należy ich mylić ze szkodnikiem. O różnicy między naszą a azjatycką biedronką pisze artykuł Biedronka w ogrodzie.
• Złotooki – ich larwy wysysają mszyce i jaja innych szkodników. Dorosłe żywią się pyłkiem i nektarem.
• Bzygi – muchy podobne do os, których beznogie larwy polują na mszyce bezpośrednio w koloniach.
• Osy pasożytnicze – składają jaja w mszycach. Zaparazytowana mszyca twardnieje w nabrzmiałą złotobrązową „mumię”. Do szklarni można je kupić (Aphidius colemani).
• Skorki i ptaki – skorki nocą na drzewach, sikorki przy karmieniu piskląt.

Drapieżniki można przyciągnąć kwitnącymi roślinami o drobnych kwiatach (koper, facelia, nagietek, krwawnik), zimowiskami w postaci nieuprzątniętych łodyg, a przede wszystkim tym, że nie opryskuje się szerokospektralnymi insektycydami. Zabijają one drapieżniki razem z mszycami, a ponieważ mszyce odnawiają się szybciej, następna fala jest gorsza. Całe podejście krok po kroku opisuje poradnik biologicznej ochrony roślin.

Wyciąg z pokrzywy i inne naturalne opryski

Pokrzywa jest w UE od roku 2017 zatwierdzona jako substancja podstawowa do ochrony roślin, a czeski rejestr ÚKZÚZ podaje ją między innymi przeciw mszycom na kapuście, sałacie, fasoli, ziemniakach, drzewach owocowych, porzeczkach i różach. Zatwierdzona metoda różni się od gnojówki z pokrzywy, którą się nawozi:

1. Zerwać młode pokrzywy, które jeszcze nie kwitną, i posiekać je.
2. Na 1 litr wody dać 75 g świeżych liści lub 15 g suszonych. Na zwykły 5-litrowy opryskiwacz wystarczy więc niecały litr wyciągu.
3. Pozostawić do ekstrakcji na 3–4 dni w temperaturze pokojowej około 20 °C i raz dziennie zamieszać.
4. Przecedzić i rozcieńczyć pięciokrotną ilością wody (1 część wyciągu i 5 części wody).
5. Pryskać bezpośrednio na kolonie, nie pomijać spodu liści. Powtarzać po 7–15 dniach, najwyżej 5 razy w sezonie.

Wyciąg przygotowywać w czystym pojemniku z pokrywką i zużyć świeży. Na warzywa tuż przed zbiorem go nie stosować, a jeśli już, zebrane plony dokładnie umyć.

Mydło potasowe i olej rzepakowy

W sklepach ogrodniczych sprzedaje się zarejestrowane preparaty z solami potasowymi kwasów tłuszczowych. Rozpuszczają ochronną powłokę mszyc i działają tylko na te, które się trafi, dlatego ważne jest dokładne pokrycie. Stężenie, liczbę zabiegów i odstęp określa etykieta konkretnego preparatu (koncentraty rozcieńcza się zwykle około 2 %). Podobnie działają preparaty z olejem rzepakowym, samodzielnie lub z naturalnymi pyretrynami. Mydła potasowe i oleje są łagodniejsze dla drapieżników niż syntetyczne insektycydy, preparaty z pyretrynami uderzają jednak także w pożyteczne owady. Wszystkie są toksyczne dla organizmów wodnych, dlatego nie pryskać nimi w pobliżu oczka wodnego.

Domowe przepisy, których na mszyce nie stosować

• Płyn do naczyń – zawiera odtłuszczacze i substancje zapachowe, które parzą liście, zwłaszcza na słońcu. To nie to samo co mydło potasowe w zarejestrowanym preparacie.
• Rozcieńczalniki, spirytus, nafta, benzyna – spalą roślinę wcześniej niż mszyce i zanieczyszczą glebę. Nigdy.
• Wyciąg z papierosów lub tytoniu – nikotyna jest w UE jako insektycyd zakazana. Jest gwałtownie trująca dla ludzi, zwierząt i pszczół i pozostaje na warzywach.
• Ocet i sól – uszkodzą liście i glebę, na mszyce nie działają niezawodnie.

Dozwolone preparaty: czego wolno użyć na mszyce

Środka ochrony roślin wolno użyć tylko na rośliny i szkodniki, na które ma on zezwolenie w rejestrze ÚKZÚZ i na etykiecie. W przypadku preparatów, które mamy w ofercie, według rejestru i etykiet obowiązuje następujące (zawsze jednak należy przeczytać etykietę konkretnego opakowania, zezwolenia się zmieniają):

Oba preparaty to pyretroidy. Działają szybko, ale zabijają także biedronki i złotooki, a deltametryna jest bardzo toksyczna dla pszczół. Niektóre populacje mszycy brzoskwiniowej są ponadto odporne na pyretroidy. Dlatego traktować je jako ostatnią możliwość, nie pierwszy krok.

Karate Zeon 5 CS ma dla użytkowników nieprofesjonalnych zezwolenie tylko na pomidory przeciw stonce ziemniaczanej i mączlikowi szklarniowemu. Na mszyce ani na rośliny pokojowe go nie stosować.

Jak pryskać bezpiecznie

• Pryskać wieczorem po zakończeniu lotu pszczół, przy bezwietrznej pogodzie i nie przed deszczem. Nigdy na kwitnące rośliny ani na kwitnące podszycie pod drzewami.
• Zachować dawkę i okres karencji, czyli liczbę dni między ostatnim opryskiem a zbiorem.
• Używać rękawic, resztek cieczy nie wylewać do kanalizacji ani do wody, opryskiwacz wypłukać na opryskiwanej powierzchni.
• Nie mieszać preparatów ze sobą, jeśli etykieta wyraźnie na to nie pozwala.

Jak czytać etykietę i wybierać między preparatami kontaktowymi a układowymi, wyjaśnia artykuł Znane szkodniki: mączliki, mszyce i przędziorki.

Mszyce na drzewach, warzywach, ziołach i w mieszkaniu

Drzewa i krzewy owocowe

Mszyce zimują jako jaja na gałęziach. Wiosną jeszcze przed pękaniem pąków stosuje się przeciw nim zarejestrowane preparaty olejowe na stadia zimujące. Gdy liście się zwiną, oprysk nie dotrze do mszyc, dlatego interweniować od razu, gdy zobaczy się pierwsze kolonie na rozwijających się pędach. Pasy lepowe przeciw mrówkom założyć na pień wiosną.

Warzywa

Na bobie wyłamać wierzchołki, gdy zawiąże dolne strąki. Mszyca czarna siedzi właśnie tam i roślinie to nie zaszkodzi. Kapustne i młode wysiewy chronić agrowłókniną zaraz po posadzeniu, zapobiegnie nalotowi uskrzydlonych mszyc i pchełek. Na pomidorach i paprykach w szklarni kontrolować głównie spód liści.

Zioła

Zioła je się świeże, dlatego stosować na nie tylko spłukiwanie wodą, odcinanie porażonych pędów i wyciąg z pokrzywy. Insektycyd tylko wtedy, gdy rejestr wyraźnie zezwala na rośliny przyprawowe, i z zachowaniem okresu karencji.

Rośliny pokojowe

Porażoną roślinę od razu oddzielić od pozostałych. Opłukać ją letnią wodą, zakrywając przy tym podłoże folią. Kolonie w kątach liści zetrzeć patyczkiem z watą. Powtarzać co 3–4 dni, dopóki mszyce się pojawiają. W mieszkaniu nie mają naturalnych wrogów, więc trzeba wytrwać co najmniej 2–3 tygodnie.

Dlaczego mszyce wracają

• Przenawożenie azotem – miękkie, szybko rosnące pędy to dla mszyc najlepszy pokarm. Nawozić mniej i raczej organicznie.
• Stres suszy – osłabiona roślina bardziej kusi mszyce. Podlewać obficie i rzadziej.
• Mrówki – dopóki pilnują kolonii, drapieżniki nie mają szans.
• Insektycydy stosowane na całej powierzchni – niszczą drapieżniki, a mszyce wracają wcześniej od nich.
• Żywiciele zimowi – mszyca czarna zimuje na trzmielinie i kalinie. Kaliny należy więc wiosną kontrolować w pierwszej kolejności.

Często zadawane pytania

Czym najlepiej opryskać mszyce?

Na początku wystarczy ostry strumień wody. Przy silnym porażeniu wyciąg z pokrzywy według zatwierdzonej metody lub preparat z solami potasowymi kwasów tłuszczowych. Syntetyczny insektycyd dopiero na końcu i tylko taki, który jest dozwolony na daną roślinę.

Jak pozbyć się mszyc w sposób naturalny?

Połączyć odcinanie ognisk, spłukiwanie wodą co 2–3 dni i wspieranie drapieżników. Biedronki, złotooki i bzygi poradzą sobie z większością kolonii, jeśli nie zniszczy ich oprysk i nie będą im przeszkadzać mrówki.

Czy na mszyce pomaga płyn do naczyń lub woda z mydłem?

Płynu do naczyń nie polecamy, jego odtłuszczacze i substancje zapachowe parzą liście. Skuteczne i łagodne dla roślin są zarejestrowane mydła potasowe, czyli preparaty z solami potasowymi kwasów tłuszczowych w przepisanym stężeniu.

Jak pozbyć się mszyc na roślinach pokojowych?

Roślinę odizolować, opłukać letnią wodą z zakrytym podłożem, a pozostałe kolonie zetrzeć. Powtarzać co 3–4 dni co najmniej 2–3 tygodnie, w mieszkaniu mszyce rozmnażają się także zimą.

Dlaczego na roślinie z mszycami są mrówki?

Mrówki zbierają słodką spadź, którą mszyce wydzielają, a w zamian chronią je przed drapieżnikami. Pas lepowy na pniu lub łodydze przerywający tę „współpracę” często sam rozwiązuje problem z mszycami.

Jak długo po opryskiu mogę zbierać plony?

Zgodnie z okresem karencji na etykiecie konkretnego preparatu i rośliny. W przypadku Fast M jest to na pomidorze i ziemniakach 14 dni, na jabłoniach i drzewach pestkowych 28 dni.

Polecane produkty

• Insektycyd Prost Fast M, 500 ml – gotowy spray do miejscowej interwencji, dozwolony na rośliny ozdobne, pomidory, ziemniaki i drzewa owocowe.
• Insektycyd Sanium Ultra – gotowy spray z deltametryną, stosować tylko na rośliny podane na etykiecie, poza kwitnieniem i lotem pszczół.
• Chemstopecofix 250 ml – nieschnący klej na pasy lepowe przeciw mrówkom, które chronią mszyce.
• Rozpylacz SPRIT 750 ml – do spłukiwania wodą i wyciągu z pokrzywy na rośliny pokojowe i zioła.
• Opryskiwacz ciśnieniowy AquaKing 3 l – dla krzewów i mniejszych drzew, gdzie rozpylacz nie wystarcza.
• Biała agrowłóknina 1,6 × 5 m – bariera przed nalotem mszyc i pchełek na młode warzywa.

Źródła

• Rejestr środków ochrony roślin (ÚKZÚZ): dozwolone zastosowania Fast M, Sanium Ultra, Karate Zeon 5 CS i substancji podstawowej pokrzywa
• Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2017/419 w sprawie zatwierdzenia substancji podstawowej Urtica spp. (EUR-Lex)
• Aphids (Royal Horticultural Society)

Zaktualizowano: 27. 9. 2026