Przywrotnik

W skrócie: Przywrotnik to bylina z okrągłymi wachlarzowatymi liśćmi i żółtozielonymi kwiatami, na których rano stoją krople wody. Nasiona potrzebują chłodu, dlatego wysiewa się je jesienią na zewnątrz lub po 4–6 tygodniach w lodówce. Ziele zbiera się w czasie kwitnienia od czerwca do sierpnia i suszy w cieniu.

Przywrotnik, inaczej także gęsia stopka lub polna pelargonia. Jako surowiec roślinny stosuje się nadziemną część ziela. Substancjami czynnymi przywrotnika są przede wszystkim taniny i flawonoidy.
Taniny mają działanie ściągające, dlatego przywrotnik tradycyjnie stosuje się przy biegunce i do przemywania skóry.
W ludowym zielarstwie przywrotnik znany jest jako „zioło kobiet”, a jego herbatę tradycyjnie pije się przy dolegliwościach menstruacyjnych. Nie jest to leczenie, w ciąży i przy problemach zdrowotnych przed piciem herbat ziołowych należy skonsultować się z lekarzem.

• Herbata: 2 łyżeczki suszonych liści zalewamy filiżanką wrzącej wody, parzymy około 10 min. Stosujemy w razie potrzeby. Herbata z miętą: dwie łyżki przywrotnika i 1 łyżka suszonych liści mięty. Parzymy także 10 min.
  

• Herbata dla kobiet: 1 łyżkę suszonych liści przywrotnika z 1 łyżką suszonych kwiatów nagietka i 1 łyżką pięciornika gęsiego doprowadzić do wrzenia z 1/2 litra mleka i pozostawić na 5 min do zaparzenia. Doprawić miodem i cynamonem. Tradycyjnie pije się przy dolegliwościach menstruacyjnych.

Uprawa przywrotnika z nasion krok po kroku

Przywrotnik należy do najwdzięczniejszych bylin ogrodu ziołowego. Zniesie słońce i półcień, rośnie w zwykłej, raczej wilgotniejszej ziemi i na jednym miejscu wytrzyma dziesięć lat. W ogrodach najczęściej uprawia się przywrotnik miękki (Alchemilla mollis), który ma większe liście i bogatsze kwiatostany. W tradycji zielarskiej zbiera się głównie przywrotnik pospolity, uprawa jest u obu taka sama.

Nasiona przywrotnika są drobne i jak u wielu roślin górskich i łąkowych potrzebują do kiełkowania okresu chłodu. Bez niego wschodzi tylko niewielka część.

1. Siew jesienny (najprostszy). Od października do lutego wysiać nasiona do pojemnika z podłożem do siewu, tylko je docisnąć i przysypać cienką warstwą 1–2 mm. Pojemnik pozostawić na zewnątrz w cienistym miejscu, mróz i śnieg nasionom nie zaszkodzą.
2. Albo stratyfikacja w lodówce. Nasiona zmieszać z garścią wilgotnego piasku w woreczku i pozostawić na 4–6 tygodni w lodówce w 2–5 °C. Potem wysiać w marcu tak samo jak wyżej.
3. Kiełkowanie. Wiosną w 15–18 °C siewki wschodzą po 3–6 tygodniach. Podłoże utrzymywać stale wilgotne, nie mokre.
4. Pikowanie. Przy 2–3 prawdziwych liściach przesadzić roślinki pojedynczo do komórek multiplatu lub małych doniczek.
5. Sadzenie. W maju posadzić na rabacie w odległości 30–40 cm. W pierwszym roku podlewać w suszy, potem przywrotnik poradzi sobie sam.

Szybszą drogą jest podział kęp. Wiosną lub na początku września wykopać starszą roślinę, podzielić ją szpadlem na 2–4 części z korzeniami i posadzić osobno. Tak podzielony przywrotnik kwitnie już tego samego roku. Ogólne sposoby stratyfikacji i kiełkowania znajdą Państwo w artykule kiełkowanie nasion w zależności od typu rośliny, wybór dalszych roślin do półcienia w artykule zioła do cienia.

Zbiór, suszenie i pielęgnacja zbiorowiska

Zbiera się całą część nadziemną (ziele) w czasie kwitnienia, zwykle od czerwca do sierpnia. Ścinać w suche przedpołudnie, gdy obeschną krople na liściach, około 5 cm nad ziemią. Przywrotnik potem szybko odbija i pod koniec lata można zbierać po raz drugi.

• Ziele rozłożyć cienką warstwą w cieniu i przeciągu lub suszyć w suszarce do 40 °C.
• Prawidłowo wysuszony przywrotnik pozostaje zielony, a liście się łamią.
• Przechowywać w papierowej torebce lub ciemnym słoju, zużyć w ciągu roku.

Przywrotnik chętnie się wysiewa. Jeśli nie chcą Państwo siewek po całym ogrodzie, należy obciąć przekwitłe kwiatostany, zanim nasiona dojrzeją. Zbiorowisko to ponadto odmłodzi i w sierpniu przyniesie nowe liście. Nawożenie nie jest potrzebne, wystarczy raz na kilka lat wiosną trochę kompostu.

W ludowym zielarstwie przywrotnik znany jest jako „zioło kobiet”, a jego herbatę tradycyjnie pito w związku z menstruacją i w okresie po porodzie. Należy to traktować jako tradycyjne zastosowanie, a nie leczenie. W ciąży i przy problemach zdrowotnych przed piciem herbat ziołowych należy skonsultować się z lekarzem. Dalsze zioła tradycji kobiecej przybliża artykuł rośliny lecznicze w tradycji ludowej.

Często zadawane pytania

Dlaczego na liściach przywrotnika są krople wody?

Jest to gutacja: roślina w nocy wypycha nadmiar wody otworkami na brzegach liści. Krople trzymają się na włoskach liścia i rano się błyszczą. Dawni alchemicy je zbierali, stąd łacińska nazwa Alchemilla.

Kiedy zbierać przywrotnik?

W czasie kwitnienia, od czerwca do sierpnia, w suchą pogodę. Zbiera się całe ziele około 5 cm nad ziemią, po odrośnięciu można zbierać po raz drugi.

Czy przywrotnik jest wieloletni?

Tak, jest to bylina odporna na mróz, która na jednym miejscu wytrzymuje wiele lat. Na zimę zamiera nadziemną część, a wiosną wyrasta z korzeni.

Dlaczego nasiona przywrotnika nie wschodzą?

Najczęściej brakuje okresu chłodu. Wysiać je jesienią na zewnątrz lub przed siewem wiosennym stratyfikować 4–6 tygodni w lodówce. Nasion nie przykrywać także bardziej niż 1–2 mm.

Jaka jest różnica między przywrotnikiem pospolitym a miękkim?

Przywrotnik miękki ma większe, aksamitnie owłosione liście i jest głównie ozdobny, przywrotnik pospolity jest mniejszy i w zielarstwie zbiera się go tradycyjnie. Uprawa jest u obu taka sama.

Polecane produkty

• Podłoże do siewu 5 l – delikatne podłoże dla drobnych nasion, które przy długim kiełkowaniu nie mogą pleśnieć.
• Multiplat MULTI 4 × 4 cm – do pikowania siewek pojedynczo przed posadzeniem na rabacie.

Zaktualizowano: wrzesień 2026

Może Państwa zainteresować: Brzoza