Zioła do cienia - które wybrać?

Większość ziół uwielbia słoneczne stanowisko chronione przed wiatrem. Znajdą się jednak i takie, które preferują półcień lub pobyt w półcieniu nie sprawia im większych problemów. Ziołem szczególnie odpowiednim do uprawy w półcieniu jest trybula ogrodowa. Półcieniste stanowisko nie przeszkadza również lubczykowi ogrodowemu, kozłkowi lekarskiemu i maralim (lewzei).

Trybula ogrodowa (siana)

Trybula ogrodowa (łac. Anthriscus cerefolium) jest rośliną dwuletnią należącą do rodziny baldaszkowatych (łac. Apiaceae). Alternatywną nazwą jest trybula prawdziwa. Potoczną nazwą jest "stokłosa". Trybula dorasta do wysokości około 50-70 cm. Jej liście są jasnozielone, pierzaste. Kwiatostanem jest baldach z białymi kwiatami. Roślina przypomina swoją krewną pietruszkę. Aromat jest delikatnie anyżowy, lukrecjowy lub pieprzowy. Smak trybuli ogrodowej jest korzenny, słodkawy, przypominający pietruszkę.

Uprawa trybuli

Trybula jest nieskomplikowana w uprawie, można ją uprawiać nawet w mieszkaniu. Rośnie w skrzynkach na balkonie i oczywiście w ogrodzie, gdzie radzi sobie najlepiej. Trybulę sianą uprawiaj w półcieniu, ponieważ na słońcu traci swój typowy kolor i smak. Na słońcu ponadto bardzo szybko wypuszcza kwiat, co znacznie skróciłoby okres jej użyteczności. W mieszkaniu lepiej jest uprawiać trybulę raczej na oknie północnym lub wschodnim. Trybuli sprzyja lekka i przepuszczalna gleba, jednocześnie jednak wymaga wystarczającego podlewania. Świeżą trybulę sianą przez cały sezon możesz zapewnić sobie poprzez stopniowy wysiew co 14 dni. Pierwszy wysiew możesz przeprowadzić na stanowisku zewnętrznym już w marcu, jeśli temperatury nocne nie spadną poniżej 7°C. W warunkach osłoniętych możesz siać prawie o każdej porze. Na grządkę wysiewaj trybulę w rzędach oddalonych od siebie około 10 cm. Podrosłe siewki przerzedź do odstępu około 25 cm. Trybula nie znosi częstego przesadzania. Po przesadzeniu ma tendencję do natychmiastowego wypuszczania kwiatów. Wysiew i wschodzące rośliny trybuli regularnie podlewaj, ponieważ w przeciwnym razie szybko zakwitną. Nawożenie nie jest wskazane. Dorosłe rośliny regularnie przycinaj, aby się nie wyciągały i wyrastały wciąż nowe liście. Trybula siana dojrzewa po około 6 tygodniach.

Zastosowanie trybuli i jego właściwości lecznicze

Trybula jest często wykorzystywana w kuchni. Ma długą tradycję w kuchni francuskiej i włoskiej. Trybula wraz z natką pietruszki, szczypiorem i estragonem tworzy mieszankę francuskich ziół zwaną "fines herbes". Do bezpośredniej konsumpcji używa się świeżych młodych liści, które mają najsilniejszy aromat. Listki zbiera się wcześniej, zanim trybula zakwitnie. Podczas suszenia traci się typowy zapach, dlatego lepszym sposobem przechowywania jest zamrażanie. Trybulę dodaje się do zup warzywnych, sałatek ziemniaczanych i warzywnych. Pasuje do delikatnych rodzajów mięsa i do ryb. Listki trybuli używa się jako dekoracja potraw. Aby z trybuli nie ulotnił się aromat, dodaje się ją dopiero do gotowych potraw. Trybula ma wysoką zawartość witaminy C. Odwar z liści wspomaga trawienie, pomaga przy problemach żołądkowych, nadaje się również podczas diet. Waciki namoczone w odwarze przyniosą ulgę zmęczonym oczom. Trybula pomaga przy obniżaniu wysokiego ciśnienia krwi.

Ciekawostka: Trybula była w przeszłości ulubionym ziołem postnym, tradycyjnie spożywano ją w Zielony Czwartek.

Lubczyk ogrodowy

Lubczyk ogrodowy (łac. Levisticum officinale) jest również zielem z rodziny selerowatych (Apiaceae). Lubczyk przy dobrej uprawie może wyrosnąć do wysokości 2 m. Lubczyk jest bardzo aromatyczną rośliną z grubym i rozgałęzionym kłączem oraz długimi korzeniami. Liście są długoogonkowe, 2-3 razy pierzaste. Kwiatem są baldachy. Poszczególne płatki korony są zielone lub żółtozielone.

Uprawa lubczyku ogrodowego

Nasiona lubczyku ogrodowego wysiewane są w dwóch okresach, albo wcześnie wiosną - w marcu i kwietniu, lub późnym latem w sierpniu i wrześniu, w cieplejszych regionach można wysiewać do końca października. Podczas siewu nie zapominajcie, że lubczyk jest pokaźną rośliną, dlatego wysiewajcie go w rzędach oddalonych od siebie minimum 60 cm. Nasiona wysiejcie na głębokość ok. 3 cm. Lubczyk kiełkuje powoli, bądźcie cierpliwy. Gdy tylko rośliny osiągną około 10 cm, przeprowadźcie przerzedzenie na odległość ok. 15 cm. Ewentualnie możecie w tym czasie przesadzić lubczyk na miejsce stałe. Zazwyczaj uda wam się wyhodować znacznie więcej sadzonek niż potrzebujecie, dlatego możecie obdarować swoich znajomych. Lubczykowi dobrze rośnie w zwykłej glebie ogrodowej, najlepiej z wystarczającą ilością składników odżywczych wspierających wzrost. W ciężkich i wilgotnych glebach nie będzie mu się darzyło. Lubczyk nie jest wymagający pod względem podlewania, tylko podczas długotrwałej suszy należy go podlać. Odpowiednim stanowiskiem jest słoneczne lub półcieniste miejsce. Jeśli to możliwe, nie wysadzajcie lubczyku na stanowisko po innych roślinach selerowatych (marchew, pietruszka, seler, koper czy kolendra), zapobiegniecie w ten sposób rozprzestrzenianiu się chorób roślin selerowatych. Lubczyk rośnie na jednym stanowisku przez kilka lat.

Lecznicze właściwości i zastosowanie lubczyku

Lubczyk ogrodowy znajduje swoje zastosowanie zarówno w kuchni, jak i w medycynie ludowej. W kuchni liście lubczyku spożywa się zarówno surowe, jak i po obróbce termicznej. Liście lubczyku są bardzo aromatyczne, dlatego wystarczy dodać do potrawy tylko odrobinę. Najlepiej pasuje do zup ziemniaczanych i warzywnych. Lubczykiem można doprawiać sosy i duszone mięsa. Lubczyk ma wiele korzystnych właściwości. Pobudza apetyt, poprawia trawienie i zmniejsza wzdęcia. Korzystnie wpływa na funkcję pęcherzyka żółciowego, rozpuszcza kamienie żółciowe i nerkowe. Wywar z nasion lubczyku podaje się jako likier żołądkowy. Z liści (świeżych i suszonych) przygotowuje się herbatę przynoszącą ulgę w przypadku dny moczanowej i reumatyzmu. Lubczyk działa silnie moczopędnie.

Lubczyk nie jest odpowiedni do długotrwałego nadmiernego stosowania!!! Całkowicie powinny unikać go osoby z ciężkimi zaburzeniami nerek oraz kobiety w ciąży i karmiące piersią.

Ciekawostka: Lubczyk ze względu na swój silny aromat jest często nazywany "zielonym maggi".

Kozłek lekarski

Kozłek lekarski (łac. Valeriana officinalis) to roślina z rodziny kozłkowatych (Valerianaceae). Kozłek lekarski znany jest również pod wieloma alternatywnymi nazwami. Najpopularniejsze to waleriana, kocimiętka, korzeń koci czy kozielec. Kozłek lekarski to bylina wieloletnia, dorastająca do wysokości 50 - 150 cm. Łodyga jest prosta i pusta, powierzchnia ma żłobkowaną strukturę. Liście są naprzeciwległe, nieparzystopierzaste. Kwiaty mają białą lub czerwonawą barwę. Kwiaty są ułożone w płaskie, baldachokształtne kwiatostany. Owocem jest drobna, jednonasienna, płaska niełupka z puchem. Kwiaty najpierw przyjemnie pachną, później jednak źle pachną. Kozłek lekarski kwitnie w lipcu i sierpniu.

Ciekawostka: Typowy zapach kozłka silnie przyciąga i podniecą koty, dlatego czasami nazywany jest "korzeniem kocim"

Uprawa kozłka lekarskiego