Bawełnę można wyhodować również w domu

W skrócie: Bawełnę można uprawiać w domu jako roślinę jednoroczną: nasiona wysiewa się bezpośrednio do doniczek o średnicy ok. 12-14 cm ze zwykłym podłożem ogrodniczym. Kiełkują w ciągu 8-14 dni, pierwsze kwiaty pojawiają się ok. 8 tygodni po wysiewie, a torebki z włóknami dojrzewają w kolejnych 2-3 miesiącach. Najlepiej rośnie na słonecznym balkonie lub tarasie.

Ubrania wykonane z bawełny zna doskonale każdy. Włókna bawełniane są dziś zawarte w prawie 50% produkowanych tekstyliów. Jak wygląda roślina, z której pozyskuje się bawełnę, wie już tylko niewielu. Tą rośliną jest bawełna, której owoce zawierają włókna bawełniane, z których produkuje się bawełnę. Bawełna (łac. Gossypium) jest rośliną dwuliścienną z rodziny ślazowatych (łac. Malvaceae). Istnieje około 40 gatunków bawełny. Niektóre z nich uprawia się wyłącznie dla włókien, inne pełnią raczej funkcję dekoracyjną. W naszych warunkach najczęściej uprawia się dwa gatunki bawełny - bawełna zielna (łac. Gossypium herbaceum) i bawełna kosmata (łac. Gossypium hirsutum). Dzięki naszemu e-shopowi możecie wyhodować te dwa gatunki bawełny również Wy, to wcale nie jest skomplikowane. Otrzymacie ciekawą roślinę i wyhodujecie sobie kilka włókien bawełny.

Bawełna zielna uprawiana była od pradawnych czasów w południowej Azji. Do południowej Europy uprawa bawełny zielnej rozprzestrzeniła się dopiero w IX i X wieku. Dziś głównymi europejskimi producentami bawełny są Grecja i południowa Hiszpania. Oczywiście nie mogą się równać z ilością bawełny w Azji, gdzie uprawa tych roślin jest znacznie bardziej rozpowszechniona. Bawełna może dorosnąć do wysokości 0,5 - 4 m. Liście rosną naprzemiennie, są klapowane, a z ich kątów wyrasta jeden lub kilka kwiatów na szypułkach. Każdy kwiat ma pięć płatków korony, które według odmiany są zabarwione na biało, żółto lub czerwono. Z kwiatów tworzą się kuliste lub jajowate owoce o wielkości włoskiego orzecha. Owoce (torebki) po dojrzeniu otwierają się 3 - 5 klapami. Torebki zawierają nasiona przypominające soczewicę, które są gęsto porośnięte białymi, zielonymi lub brązowymi włóknami. Włókna są w torebce skręcone spiralnie. Długość włókna jakościowego wynosi ok. 12 - 65 mm. Te włókna są po zbiorze dalej przetwarzane. Z długich włókien po obróbce tka się przędzę przeznaczoną do produkcji tkanin. Krótkie włókna wykorzystywane są do produkcji sztucznego jedwabiu, bawełny strzelniczej i wypełnień.

Bawełna kosmata

Bawełna kosmata uprawiana jest na naszym terenie jako roślina ozdobna, która nadaje się do aranżacji. W sprzyjających warunkach dorasta do wysokości aż 60 cm. Bawełna kosmata jest wrażliwa na uszkodzenie korzeni przy przesadzaniu, dlatego bardziej wskazane jest wysiewanie jej bezpośrednio na miejsce docelowe lub do doniczki. Jak sama nazwa rośliny sugeruje, bawełna kosmata na łodydze i na spodniej stronie liści pokryta jest drobnymi włoskami. Kwiaty są z górnej strony żółte, od spodu różowawe. Włókna bawełniane są czysto białe. Oprócz właściwych włókien torebka zawiera również delikatny puch tzw. linters, który wykorzystywany jest do produkcji sztucznego jedwabiu. Pierwotną ojczyzną bawełny kosmatej są zachodnie Indie i ciepłe obszary Ameryki. Obecnie uprawiana jest na dużą skalę również w innych obszarach z odpowiednimi warunkami klimatycznymi.

Uprawa bawełny w naszych warunkach

W naszych warunkach bawełna uprawiana jest głównie jako roślina jednoroczna, można ją z powodzeniem uprawiać również przez wiele lat, jednak nie może zamarzać. Do przygotowanych doniczek o wielkości ok. 12 - 14 cm wysiewa się nasiona pozbawione włókien. Wysiew przeprowadza się bezpośrednio. Starsze nasiona można przed wysiewem namoczyć na kilka godzin w letniej wodzie. Bawełna zadowoli się zwykłym podłożem ogrodniczym. Nasiona w sprzyjających warunkach - stała temperatura i wystarczająca wilgotność - kiełkują w ciągu 8 - 14 dni. Podrosłe sadzonki umieść w jasnym miejscu, aby rośliny niepotrzebnie się nie wyciągały. Zacienienie bawełny nie przeszkadza, ale rośliny byłyby nieładne. W miejscu, gdzie słońce świeci przez cały dzień, rośliny bawełny są trochę mniejsze, za to bardziej zwarte i ładniejsze wizualnie. Odpowiednim miejscem do uprawy jest na przykład słoneczny balkon czy taras. W ciepłe dni bawełna wymaga regularnego podlewania, a po zwiędnięciu pierwszych kwiatów dobrze jest zacząć regularnie nawozić rośliny. Na nadmierne wysuszenie bawełna często reaguje opadaniem najstarszych liści. Za wzorową opiekę bawełna nagrodzi swoich uprawiaczy pięknymi pierwszymi kwiatami, które pojawiają się ok. 8 tygodni po wysiewie. Torebki nasienne zawierające włókna bawełny i nasiona dojrzewają w ciągu kolejnych 2 - 3 miesięcy. Zebrane nasiona mają zdolność kiełkowania przez minimum 4 lata.

Uprawa bawełny na dużą skalę

Na plantacjach nasiona pozbawione włókien wysiewa się do dobrze uprawionej gleby. Nasiona zaprawia się na głębokość ok. 5 cm. Poszczególne rzędy oddalone są od siebie w przybliżeniu o 1 m. Młode rośliny należy pielić, odchwaszczać i w okresach suszy sztucznie nawadniać. Dla wielkich producentów bardzo ważne są plony, które trzeba wspierać regularnym nawożeniem. Pierwsze kwiaty na roślinach bawełny pojawiają się 80 - 120 dni po wysiewie. Dojrzewanie torebek nasiennych jest stopniowe, co znacznie komplikuje zbiór. Korzystniejszy byłby zatem ręczny zbiór przeprowadzony w kilku etapach, jednak ze względu na dużą pracochłonność tego sposobu coraz częściej przystępuje się do mechanizowanego zbioru. Zanim do zbioru owoców bawełny przystąpią maszyny, konieczne jest usunięcie liści za pomocą defoliantów. Długie włókna po zbiorze oddziela się od nasion mechanicznie za pomocą maszyn, krótkie i filcowate włókna usuwa się za pomocą chemikaliów. Tak przygotowane włókna przekazywane są do dalszego przetwarzania.

Bawełna nie jest uprawiana tylko dla włókien

Większość bawełny uprawiana jest dla włókien, ale to nie tylko one mogą być wykorzystane z rośliny. Z obłuszczonych nasion tłoczy się gęsty olej o czerwono-czarnym kolorze, który jest używany do smarowania maszyn. Po przefiltrowaniu, oczyszczeniu i wybieleniu może być również stosowany w przemyśle spożywczym. Olej bawełniany znajduje zastosowanie także w przemyśle farmaceutycznym i kosmetycznym. Najczęściej można spotkać mydło bawełniane. Przetworzone resztki bawełny (makuchy) są wykorzystywane jako pasza, ponieważ zawierają dużą ilość oleju i substancji mineralnych. Zastosowanie w dawnych czasach miała także kora z korzenia bawełny - była używana jako środek wywołujący wymioty.

Ciekawostki o bawełnie

• Włókna bawełniane stanowią obecnie ponad 50% wyprodukowanych tekstyliów, w XIX wieku było to nawet do 80%.
• Najstarsza pisemna wzmianka o bawełnie pochodzi z Indii z okresu około 1500 r. p.n.e.
• Bawełna ma dobrą wytrzymałość na rozciąganie ok. 245 - 373 mN/tex, która na mokro zwiększa się jeszcze o ok. 20%.
• Wyroby bawełniane są przyjemne w dotyku i dobrze wchłaniają płyny.
• Bawełną handluje się na giełdach - najbardziej znane znajdują się w Nowym Jorku, Bombaju i Bremie.