Kiwano - soczysty przodek melona

Kiwano (łac. Cucumis metuliferus) to roślina z rodziny dyniowatych (łac. Cucurbitaeae). Kiwano jest zatem spokrewnione np. z ogórkiem zwyczajnym (łac. Cucumis sativus) i melonem (łac. Cucumis melo). Kiwano jest uważane za przodka wszystkich innych melonów. Ojczyzną kiwano jest afrykańska pustynia Kalahari. Z czasem jego uprawa w celach komercyjnych została rozszerzona na Nową Zelandię, Izrael, Kalifornię, Australię i Chile. Obecnie zdobywa coraz większą popularność również wśród drobnych hodowców na całym świecie. Kiwano możecie wyhodować również w naszych warunkach klimatycznych. Lepiej udaje mu się w szklarni, ale kiedy wysadzicie go w osłoniętym od wiatru miejscu w ogródku, również doczekujecie się owoców. Nazwa "Kiwano" to właściwie znak handlowy, który przyjął się na świecie i dziś jest używany jako potoczna nazwa tej rośliny. Autorami nazwy "Kiwano" było małżeństwo Morrisów z Nowej Zelandii, których roślina bardzo zainteresowała i postanowili uprawiać ją w celach komercyjnych. Kiwano ma wiele alternatywnych nazw, najczęściej można spotkać się z następującymi: "Rogaty melon", "Afrykański rogaty ogórek", "Melano", "Dziki ogórek" i "Angielski pomidor". W Afryce roślina ta jest nazywana "gaka" lub "gakachika".

Wygląda jak ogórek, ale ogórkiem nie jest... Co to jest? Kiwano.

Kiwano, podobnie jak jego spokrewniony ogórek zwyczajny, zalicza się do warzyw. Kiwano to jednoroczna, szybko rosnąca pnącze. Może dorosnąć do długości kilku metrów. Łodygi przyczepiają się do podpór swoimi wąsami. Liście i łodygi są porośnięte drobnymi włoskami. Kwiaty kiwano są intensywnie żółte, obupłciowe, duże o średnicy około 2 - 3 cm. Podobnie jak u ogórków, u kiwano po kwiatach męskich pojawiają się kwiaty żeńskie, które po zapyleniu przekształcają się w owoce. Owoce kiwano dorastają do długości około 12 cm i szerokości około 6 - 7 cm. Owoce mają jajowaty kształt, są rzadko pokryte kolcami wyrastającymi z osnówki. Podczas dojrzewania barwa owocu zmienia się od zielonej do pomarańczowej. Miąższ dojrzałego owocu jest słodko-kwaśny, galaretowatej konsystencji. Miąższ jest podzielony na kilka komór. W intensywnie zielonym miąższu znajdują się białe nasiona. Roślina swoim wyglądem bardzo przypomina ogórek.

Uprawa Kiwano

Kiwano potrzebuje podobnych warunków uprawy jak ogórki. Lepiej udaje mu się w szklarni czy tunelu foliowym, ale z rozsady można wyhodować kiwano również na grządce. Kiwano lubi luźną glebę bogatą w składniki odżywcze. Uwielbia dużo słońca i wody. Jeśli zdecydujecie się hodować je na zewnątrz, umieśćcie je w miejscu osłoniętym od wiatru. Na stanowisko zewnętrzne wysadzajcie rozsadę w okresie, gdy temperatura nie spada już poniżej 15 °C. W przestrzeniach osłoniętych możecie wysadzić kiwano znacznie wcześniej. Ponieważ jest to roślina pnąca, rosnąca pędami, nie zapomnijcie zapewnić jej podpórki, po której będzie mogła się piąć. Odpowiedni jest kij lub specjalna siatka. Aby roślina niepotrzebnie się nie wyczerpywała, przytnijcie ją przy długości ok. 1,5 metra - zawsze zależy to od tego, ile owoców roślina już wytworzyła. W szklarni kiwano może czasami cierpieć na choroby grzybowe. Profilaktyką jest dobre wietrzenie, usuwanie porażonych liści i oprysk przeciw grzybom. Owoce kiwano zbiera się mniej więcej od początku września, gdy zaczynają pomarańczowieć. Przy zbiorze postępujcie ostrożnie, ponieważ owoce mają ostre kolce, które mogą zranić nie tylko wasze ręce, ale i pozostałe owoce, które szybko by się psuły. Nieuszkodzone owoce dzięki grubej skórce wytrzymują przy prawidłowym przechowywaniu w chłodniejszym pomieszczeniu nawet kilka miesięcy.

Wskazówka: Jeśli będziecie hodować więcej roślin kiwano, sadzcie je w odległości ok. 80 cm, ponieważ obficie się rozgałęziają i rozrastają.

Przedhodowla kiwano z nasion

W naszych warunkach lepiej jest wyhodować rozsadę kiwano, aby zdążyć zebrać owoce wcześniej, zanim przyjdą pierwsze przymrozki, które spalą roślinę. Nasiona wysiewajcie do skrzynek lub specjalnych pojemników już pod koniec lutego. Przed wysiewem dobrze jest namoczyć nasiona na 24 godziny w ciepłej wodzie. Do wysiewu użyjcie takiego samego substratu jak do przedhodowli ogórków. Po wysiewie utrzymujcie w urządzeniu do wysiewu stałą temperaturę i wilgotność. Młodym siewkom zapewnijcie dużo światła. Po wzmocnieniu się siewki przesadźcie i pod koniec maja wysadźcie. Do ciepłych szklarni możecie wysiewać kiwano bezpośrednio, najlepiej w okresie, gdy temperatury nie spadają tam poniżej 15 °C.

Zastosowanie kiwano

Kiwano wykorzystywane jest głównie w kuchni. Spożywa się jego owoce. Smak kiwano jest niezwykły, egzotyczny. Każdemu przypomina coś innego, najczęściej jest to kiwi, melon, banan i ogórek. Owoce najczęściej spożywa się świeże. Pokrojone w plastry są ozdobą każdego talerza. Kiwano nadaje się do różnych sałatek. Doskonale smakuje w daniach słodkich i słonych. Kiwano można dodawać do dżemów. Miąższ można wycisnąć i wykorzystać jako sok. Kiwano jest odpowiednim produktem spożywczym w dietach odchudzających. Sto gramów tego warzywa zawiera tylko około 25 kcal. Kiwano jest źródłem potasu, magnezu, witaminy C, A i błonnika.

Ciekawostka na zakończenie

Na świecie uprawa kiwano rozprzestrzeniła się stosunkowo niedawno, ale rdzenni mieszkańcy Afryki znają je już ponad 3000 lat. W ojczyźnie rośnie przy drogach, na skrajach wąwozów i na jałowych i opuszczonych równinach. Dziko rosnące rośliny wprawdzie nie mają tak okazałych owoców, mimo to są bardzo smaczne.