Burak liściowy w ogrodzie

Boćwina jest nie tylko bardzo zdrowa, ale także sprawia bardzo dekoracyjne wrażenie w ogrodzie. Ta liściasta roślina warzywna, blisko spokrewniona z burakiem, cieszy się coraz większą popularnością wśród ogrodników i entuzjastów zdrowego odżywiania. Dzięki swoim kolorowym łodygom w odcieniach czerwieni, żółci, pomarańczu i bieli tworzy prawdziwą ozdobę grządek warzywnych.

Właściwości odżywcze i korzyści zdrowotne boćwiny

Boćwina to prawdziwa bomba witaminowa. Zawiera duże ilości witaminy K, która jest niezbędna do prawidłowej krzepliwości krwi i zdrowia kości. Ponadto dostarcza znaczące ilości witaminy A, C i E oraz minerałów, takich jak magnez, potas i żelazo. Dzięki wysokiej zawartości błonnika wspomaga trawienie, a jednocześnie jest bardzo niskokaloryczna.

Uprawa boćwiny w ogrodzie

Boćwina jest niezwykle łatwa w uprawie i odpowiednia również dla początkujących ogrodników. Preferuje słoneczne do półcienistych stanowiska i żyzną, dobrze przepuszczalną glebę. Siew można przeprowadzić bezpośrednio do gruntu od kwietnia do lipca. Nasiona umieszcza się na głębokości około 2-3 cm z odstępem około 30 cm między roślinami.

Podstawowe wskazówki dotyczące pielęgnacji:

Regularne podlewanie, zwłaszcza w okresach suszy
Mulczowanie gleby pomaga utrzymać wilgoć
Usuwanie chwastów w młodym stadium wzrostu
Sporadyczne nawożenie organicznym nawozem
Ochrona przed ślimakami, zwłaszcza młodych roślin

Zbiór i wykorzystanie w kuchni

Pierwsze liście można zbierać już po 8-10 tygodniach od siewu. Zaleca się regularne obcinanie zewnętrznych liści, co stymuluje tworzenie się nowych. Zarówno liście, jak i łodygi są jadalne i można je wykorzystywać na różne sposoby – świeże w sałatkach, gotowane jak szpinak lub smażone z czosnkiem i oliwą.

Dzięki swojej wszechstronności i dekoracyjnemu wyglądowi boćwina stanowi doskonałe uzupełnienie każdego ogrodu warzywnego oraz zdrowej diety.

Mangold (Beta vulgaris subsp. cicla) to dwuletnia roślina obcopylna. W pierwszym roku z ziemi wyrasta rozeta dużych wyprostowanych liści o podłużnym kształcie. Ogonki liściowe są mięsiste, kruche i soczyste. Barwa blaszki ogonka może być jasno- i ciemnozielona, czerwona czy fioletowa w zależności od odmiany. W drugim roku z rozety wyrasta ponad metr wysoki pęd z wiechą kwiatów, a później z dużą ilością nasion. Mangold jest bliskim krewnym buraka. Znane są dwa typy mangoldu - mangold liściowy (Beta vulgaris var. vulgaris) i mangold ogonkowy, znany także pod nazwą szparagowy (Beta vulgaris var. flavescens). Mangold liściowy wytwarza wiele liści z wąskimi długimi ogonkami i gładkimi lub kędzierzawymi blaskami liściowymi. Mangold ogonkowy ma masywne, podłużnie rowkowane, szerokie ogonki o grubości 30 mm i więcej. Blaszki liściowe są silnie żeberkowate. Ojczyzną mangoldu jest region Morza Śródziemnego. Dzięki starożytnym Rzymianom uprawa tej rośliny rozprzestrzeniła się do środkowej i północnej Europy. W średniowieczu mangold dotarł przez Azję Mniejszą aż na Daleki Wschód. Od XVII wieku mangold jest znany także w Chinach.

Na rynku nie jest dostępnych wiele odmian mangoldu. Najczęściej uprawiana jest odmiana Luccus. Ta odmiana liściowa wyróżnia się mocnym wzrostem i kędzierzawymi żółtozielonymi liśćmi z białymi ogonkami. Nadaje się do uprawy w zwykłych glebach ogrodowych bogatych w składniki odżywcze. Ponadto można uprawiać zielony mangold ogonkowy odmiany Large ribbed dark green lub odmianę Rhubarb Chard z czerwonymi ogonkami.

Uprawa botwinki

Botwinka najlepiej rośnie w wystarczająco wilgotnych, głębokich i żyznych glebach. Sadzi się ją w pierwszym lub drugim płodozmianie. Nie jest wymagająca pod względem temperatury, najlepiej odpowiada jej temperatura w zakresie 15-18°C. Dobrze znosi jednak niższe temperatury i uprawę na wyższych wysokościach. Botwinkę sieje się w zależności od tego, w jakim okresie chcemy ją zbierać. Do zbioru wiosennego nasiona wysiewamy bezpośrednio na grządkę w kwietniu i maju, do zbioru jesiennego i wiosennego w drugiej połowie lata. Zdolne do przezimowania są jednak również rośliny z siewu wiosennego. Nasiona wysiewamy w odległości ok. 5 cm od siebie, na głębokość ok. 3 cm. Po wschodach rośliny należy przerzedzić tak, aby typ liściowy był w rozstawie 30 x 20 cm, a typ ogonkowy w rozstawie 50 x 30 cm. W okresie letnim utrzymuj grządkę bez chwastów, regularnie spulchniaj i podlewaj, nie zalewaj. Botwinka wytworzy dużą ilość liści, które możesz zacząć konsumować. Liście do spożycia zrywa się lub obcina sukcesywnie według potrzeb. Z metra kwadratowego możesz w ten sposób w ciągu sezonu zebrać dwa do trzech kilogramów zielonej masy. Na mniej nawożonych stanowiskach możesz dokarmiać botwinkę w lecie nawozami azotowymi. Jesienią oczyść wybrane rośliny z liści, zostaw tylko wierzchołek wegetacyjny (serduszko). Tak przygotowane sadzonki umieść w inspekcie, szklarni lub tunelu foliowym, gdzie będą chronione przed mrozem. W kwietniu roślina odwdzięczy Ci się wspaniałymi kruchymi liśćmi. Botwinka potrafi przezimować również na pierwotnym stanowisku, musisz ją jednak przykryć liśćmi, słomą lub włókniną ogrodniczą (odpowiednia włóknina ogrodnicza). Aby liście nie zaczęły gnić, nie możesz ich przykryć całkowicie. Botwince dobrze się powodzi w pobliżu cebuli, sałaty lub fasoli krzaczastej. Możesz ją uprawiać również obok szałwii, tymianku, mięty, kopru lub czosnku. Nie wysadzaj jej na stanowisku po buraku i innych warzywach korzeniowych.

Choroby i szkodniki na botwinach

Botwina nie jest zbyt podatna na choroby i ataki szkodników (opryski przeciwko owadom). Najczęściej występującymi szkodnikami są mszyce. Porażone rośliny rozpoznacie po silnie skręconych lub zdeformowanych liściach. Szczególnie na spodniej stronie liści widoczne będą małe owady - mszyce. Pierwszą pomocą jest oprysk wodą z mydłem. Jeśli ten oprysk nie pomoże, zastosujcie chemiczny środek, np. preparat przeciwko owadom ssącym i gryzącym Karate Zeon. Roślinę należy spryskać całą, ponieważ mrówki roznoszą mszyce daleko od miejsca pierwotnego wystąpienia. Plamy i nieregularne linie na liściach mogą być oznaką działania larwy miniarki buraczanej. Profilaktyką może być przykrycie roślin agrowłókniną (agrowłóknina) na początku sezonu, dzięki czemu zapobiegniecie składaniu jajek. Uszkodzone liście natychmiast usuwajcie, przy większym nasileniu ataku spryskajcie roślinę środkiem przeciwko owadom ssącym i gryzącym. Kolejnym szkodnikiem są ślimaki (oprysk przeciwko ślimakom), które bardzo chętnie smakują liście botwiny. Zwalczajcie je np. preparatami Ferramol, Mesurol czy granulatem Vanish. Białe plamy na liściach i przedwczesne wybijanie w kwiaty bywa spowodowane niedoborem wilgoci w upalne dni. Niewskazane jest jednak także podlewanie nadmiernymi dawkami wody czy posadzenie młodych roślin w stale zabagnionym gruncie - rośliny zgnią. Gnijących korzeni nie można już w żaden sposób uratować.

Lecznicze działanie botwiny

Botwina nie jest zbyt często uprawianą rośliną w naszych ogródkach, co jest szkoda, ponieważ ma wiele właściwości leczniczych. Botwina jest bogatym źródłem witaminy C, której ilość może jednak spaść przy nieostrożnym przetwarzaniu. Ponadto zawiera witaminy z grupy B (B1, B2, B9, B12) oraz witaminę A. Z substancji mineralnych w botwinie znajduje się wapń, potas, magnez, fosfor i żelazo. Obecność żelaza pomaga przy oczyszczaniu krwi, spożywanie jest dlatego zalecane przy niedokrwistości. Ponieważ botwina jest spokrewniona z burakiem, zawiera również pierwiastek betainę, który wraz z innymi składnikami działa przeciwko miażdżycy naczyń, aktywuje czynność wątroby i zapobiega jej tłuszczowej degeneracji. Spożywanie botwiny wspomaga tworzenie i wydzielanie soków trawiennych, dlatego jest bardzo skuteczna w profilaktyce chorób nowotworowych. Ma lekkie działanie przeczyszczające. Częściowo wzmacnia także układ nerwowy.

Dzięki niskiej zawartości kalorii warto ją włączyć do jadłospisu podczas diet redukcyjnych. Chociaż botwina jest bardzo zdrowa, spożywajcie ją z umiarem.

Wykorzystanie botwinki w kuchni

Liście botwinki przyrządza się podobnie jak szpinak, a obróbka ogonków najbardziej przypomina przygotowanie szparagów. Liście można podawać w stanie surowym lub dusić, gotować, zapiekać czy smażyć. Smakowo komponują się z serami i delikatnym sosem. Młode liście doskonale nadają się do przygotowania sałatek. Najlepsze są liście osiągające długość około 25 cm. W tym czasie liście są kruche i mają delikatny smak. Dojrzałe liście botwinki są twarde i bardziej wyraziste w smaku (gorzkawe), co predysponuje je raczej do obróbki termicznej. Liśćmi botwinki przyrządzonymi na sposób szpinaku można nadziewać knedle ziemniaczane czy naleśniki. Botwinkę często zapeka się z serem i ziemniiakami. Duszona botwinka doskonale uzupełnia dania z grilla, w tym ryby. Ogonki botwinki mają lekko orzechowy smak. Wyśmienicie smakują z sosem beszamelowym. Można je podgotować w osolonej wodzie i podawać na sposób szparagów z serem lub z zapiekaną szynką. Liście botwinki bardzo szybko więdną, dlatego nie należy ich przechowywać zbyt długo. W lodówce liście mogą wytrzymać w torebce plastikowej do 5 dni, ale tracą przy tym dużą ilość witamin i minerałów. Do spożycia nie używać pożółkłych i zaatakowanych przez szkodniki liści.