Benedykt lekarski - czy znasz?

Cnicus benedictus - znasz go?

Cnicus benedictus - zwany również knapem pospolitym (łac. Cnicus benedictus) - jest jednoroczną, okazałą, ostrożopodobną rośliną z rodziny astrowatych (łac. Asteraceae). Potocznie nazywany jest knapem, ostropestem, krásovláskem, goryczką kolczastą lub też zajęczymuszkiem. Roślina pochodzi z południowej Europy i rośnie również dziko w Syrii, Persji i Zakaukaziu. Szczególnie na Węgrzech i w Turyngii Cnicus benedictus jest szeroko uprawiany w celach leczniczych. U nas Cnicus benedictus jest uprawiany raczej jako roślina lecznicza niż jako przyprawa do celów kulinarnych. W dzikiej przyrodzie roślina lecznicza występuje rzadko.

Cnicus benedictus to roślina dorastająca do wysokości 50-60 cm. Jest to roślina gruczołowato owłosiona. Łodyga zaczerwieniona, rozgałęziona, lepka na powierzchni podobnie jak liście. Liście są długie, kolczaste, naprzemienne lancetowate do jajowatych z szerokim oskrzydlonym ogonkiem. Kwiaty znajdują się na końcach jajowatych gałązek. Mają przyjemnie żółty kolor, na brzegach brązoczerwone kolce. Kwiaty z boku nie mają znamienia ani słupka. Kwiaty wewnątrz są większe i mają pięciodzielną koronę. Kwitną w czerwcu i lipcu. Owoce Cnicus benedictus to owłosione niełupki, mają słodki smak.

Uprawa Cnicus benedictus

Cnicus benedictus będzie wdzięczny, jeśli zapewnimy mu słoneczne stanowisko, chronione przed wiatrem. Dobrze rośnie w głębokiej, żyznej glebie, która jest wilgotniejsza i bogata w wapno. Obornik możesz wkomponować w przyszłe grządki już jesienią. Jeśli również później, podczas wzrostu rośliny, będziesz dokarmiać wapnem, zwiększy się zbiór ziela.

Nasiona Cnicus benedictus - wysiewane są już w kwietniu, w rzędach oddalonych od siebie o 35 cm. Możesz wykorzystać grządkę po roślinach okopowych. Kiełkują zwykle ok. po 10 dniach. Nasiona wysiewaj śmiało gęściej, gdy wyrosną, należy je przerzedzić. Jeśli pozwolimy grządce zarosnąć, należy rośliny skosić sierpem na wysokości 10 cm nad ziemią. Jeśli mamy przerzedzone i przycinanie jest łatwiejsze, przycinamy rośliny nożem. Do suszenia cenniejsze są młode liście niż całe ziele. Grządkę z młodymi roślinkami odchwaszczaj. Większe rośliny rosną tak gęsto, że żaden chwast już przez nie nie przebije.

Ziele, które jest ulistnione, zbieramy krótko przed kwitnieniem na początku czerwca. Cnicus benedictus możemy zbierać 3 razy, po raz pierwszy ziele z liśćmi, po raz drugi kwiaty i na koniec nasiona. Cnicus benedictus suszymy w cieniu lub w piekarniku w temperaturze 40°C. Nasiona zbiera się tuż przed całkowitą dojrzałością. Całe główki urywa się i pozostawia do dojrzewania na słońcu.

Roślina lecznicza

Cnicus benedictus uprawiamy głównie ze względu na nieprzyjemnie pachnącą, silnie gorzką substancję - centaurynę. Również ze względu na wyciągi do produkcji olejku eterycznego, garbniki, śluz i żywicę. W medycynie ludowej stosuje się napary przy dolegliwościach żołądkowych oraz bólach w klatce piersiowej i wątrobie. Słodkie, oleiste nasiona stosuje się przy kłuciu w boku, podobnie jak np. suszone śliwki. Suszone ziele Cnicus benedictus ma nieprzyjemny zapach i gorzki smak. Nie pozwólcie się tym zniechęcić. Stosowanie Cnicus benedictus ma silne działanie przeciwwirusowe. Pomaga przy oczyszczaniu organizmu, ma działanie antybakteryjne, wspomaga rekonwalescencję po operacjach układu pokarmowego, przy dolegliwościach związanych z pęcherzykiem żółciowym. Przeciwwirusowego działania rośliny leczniczej wykorzystuje się przy leczeniu półpaśca. Zewnętrznie można go stosować na trudno gojące się rany, stany zapalne skóry, owrzodzenia podudzi, łuszczycę i egzemę. Napar do stosowania wewnętrznego przygotowuje się z jednej łyżeczki suszonego ziela i 1/4 l wody. Tak przygotowaną filiżankę leczniczej herbaty przyjmujemy 2 razy dziennie. Cnicus benedictus nie należy stosować przy schorzeniach nerek i nie należy go zażywać nadmiernie długo. Przedawkowanie tego ziela może wywołać wymioty i podrażnienie nerek. Cnicus benedictus znajduje również zastosowanie w weterynarii. Gorzki korzeń Cnicus benedictus dodaje się do niektórych likierów lub win.

Autor: Hana Michalíková, www.rostliny-semena.cz