Jak wyhodować zdrowe jabłka

Co to jest podkładka i jak wpływa na wzrost drzewa owocowego?

Gdybyśmy rozmnażali odmiany owocowe bezpośrednio z nasion, powstałe drzewa pod wpływem genetyki straciłyby swoje pożądane właściwości. Dlatego pożądane odmiany szczepimy na wcześniej rozmnożonej podkładce, jest to więc rozmnażanie pośrednie. Podkładki pozyskuje się poprzez wysiew nasion i rozmnażanie wegetatywne. Wegetatywnie rozmnażane podkładki mają ustalone właściwości, zazwyczaj słabszy wzrost i korzystnie wpływają na płodność. Generatywnie – z nasion – rozmnażane podkładki mają u jabłoni bujniejszy wzrost, są długowieczne, opóźniają płodność, ale lepiej radzą sobie ze stresem w miejscu uprawy. Podkładki oznacza się kodami – literami i cyframi, które wyrażają miejsce pochodzenia i kolejność, w jakiej zostały wyhodowane.

Wybór podkładki i odmiany

Obecnie u jabłoni przeważają podkładki rozmnażane wegetatywnie. Tych odmian podkładkowych jest bardzo wiele. Według wzrostu można je ułożyć od najsłabiej rosnących, które tworzą jedynie małe drzewko bardziej podobne do krzewu, aż po bujnie rosnące podkładki, które tworzą duże drzewo.

Wyborem podkładki można więc określić, jak duże będzie drzewo. Należy zaznaczyć, że słabo rosnące podkładki wymagają większej pielęgnacji (podlewanie, okopywanie), nie znoszą zatrawienia aż do pnia i wymagają podpory w postaci np. palika przez całe życie. Z drugiej strony owocują wcześnie po posadzeniu i można je utrzymać w niskich formach wygodnie uprawianych bez użycia drabiny.

Bardzo słabo rosnące podkładki to J-TE-G i M27 nadające się do pojemników i bardzo małych form. Pewną inercją jest to, że dziś nadal najbardziej rozmnażaną podkładką jest M9, która jednak do ścian owocowych i gęstych nasadzeń jest jeszcze zbyt bujna, a jednocześnie słabo zakotwicza się w glebie. Do pojedynczo stojącego drzewa jest z kolei słaba, w przypadku złej pielęgnacji w ogóle nie rośnie. Do pojedynczo stojących drzew z niską koroną najlepsza jest prawdopodobnie podkładka MM106, która już dobrze zakotwicza się w glebie i tworzy niewielkie drzewo, które można utrzymywać całkowicie z ziemi. Do klasycznych form starych ogrodów – dużych drzew – odpowiednia jest najsilniej rosnąca podkładka A2.

Odmiany jabłoni dzieli się według terminu dojrzewania na letnie, jesienne i zimowe. Letnie i jesienne odmiany mają właściwe właściwości konsumpcyjne już w czasie zbioru, zimowe odmiany dojrzewają dopiero po kilku tygodniach czy miesiącach po zbiorze i to w pomieszczeniach magazynowych. Odmian jabłoni są tysiące, jednak do nabycia jest tylko kilkadziesiąt. Mimo to między nimi znajdują się duże różnice. Do wysadzenia w ogrodach lepiej wybierać odmiany odporne, u których potrzeba oprysków jest minimalna. Do takich z pewnością nie należą odmiany handlowe, których nazwy widzimy w sklepach (Golden delicious, Gala, Granny smith).

Odporniejsze odmiany letnie: Przezroczyste letnie, Mio, Ametyst

Jesienne: Nabella, Rubín

Zimowe: Resista, Petra, Spartan, Matčino, Bohemia gold, Topaz, Lipno...

Polskie szlachetne odmiany mogą się pochwalić całą gamą właściwości – są smaczne, odporne i przystosowane do lokalnych warunków klimatycznych.

Kilka uwag dotyczących formowania i cięcia

• Po posadzeniu drzewka jabłoni konieczne jest cięcie wychowawcze. Jego celem jest stworzenie jasnej i mocnej korony.

• W późniejszych latach skupiamy się na płodności, a cięcie powinno wprowadzać drzewo w równowagę między wzrostem a płodnością. Jest to istotne dla uzyskania odpowiedniej ilości owoców o właściwym rozmiarze. Miarą optymalnego cięcia są roczne przyrosty, które powinny mieć długość 20-30 cm. Jeśli są krótsze, konieczne jest głębsze cięcie, jeśli są dłuższe, należy ograniczyć cięcie.

• Termin cięcia to ważna kwestia – jabłonie można ciąć od końca lutego (po ustąpieniu głównych mrozów) do końca sierpnia. Tak zwane cięcie jesienne to powszechny błąd, nie ma ono bardziej pozytywnego wpływu na drzewo niż cięcie we wskazanym okresie, wręcz przeciwnie – świeże rany nie zagoją się przed zimą i przemarzają, co opóźnia gojenie.

• Używamy wyłącznie ostrych narzędzi, tnijmy tak, aby powstawały jak najmniejsze rany i nie pozostawały kikuty. Te są zawsze bramą dla patogenów niszczących drewno (tracheomykozy).

• Większe rany, najlepiej wszystkie, zabezpieczamy balsamem ogrodniczym dla łatwiejszego zagojenia.

• Jeśli tnijmy przed pąkowaniem, cięcie będzie miało pobudzający efekt, ponieważ substancje zapasowe przemieszczające się z korzeni do części nadziemnych kierują się do mniejszej przestrzeni, a pozostałe gałęzie mają tym samym do dyspozycji więcej pokarmu – rosną bujniej.

• Z kolei, jeśli tnijmy podczas kwitnienia i po nim, cięciem usuwamy gałęzie już z substancjami zapasowymi i drzewo będzie początkowo rosło w przybliżeniu z taką samą intensywnością, jak gdyby nie było cięte.

Ochrona przed chorobami i szkodnikami

Najczęstsze choroby jabłoni to parch i mączniak.

Tym chorobom można skutecznie zapobiec poprzez odpowiedni dobór odmian (mamy wystarczająco dużo jakościowych odmian odpornych). W przypadku gdy posadziliśmy już odmianę podatną, problem ten można elegancko rozwiązać poprzez przeszczepienie drzew. Również mikroklimatyczne warunki stanowiska odgrywają znaczącą rolę. Dla drzewa korzystniejsza jest przewiewna, nasłoneczniona lokalizacja z łagodnym przepływem powietrza niż zamknięte i zacienione stanowisko.

Parch jabłoni - Venturia inaequalis to grzyb workowy, który zimuje na opadłych liściach jabłoni. Wiosną grzyb, w sprzyjających warunkach, za pomocą askospor infekuje drzewo. Najbardziej niebezpieczna jest wczesna infekcja drzewa w okresie kwitnienia i krótko po nim.

Racjonalna chemiczna ochrona drzewa opiera się na wielu aplikacjach różnych fungicydów. Dla oszczędności środków i ochrony przyrody dobrze jest wiedzieć, że parch rozprzestrzenia się w wilgoci. Wynika z tego, że chemiczne zabiegi przeprowadzamy w ustalonych terminach, które można w przypadku suchej pogody wydłużyć. Przeciwko parchowi stosujemy fungicydy kontaktowe, które działają prewencyjnie oraz fungicydy kuracyjne, które potrafią zatrzymać chorobę, jeśli zastosuje się je na czas.

Do pierwszego zabiegu – gdy pąki przyszłych kwiatów mają różowy kolor – używamy fungicydu kontaktowego. Następnie wykonuje się opryski fungicydem kuracyjnym w odstępie około 14 dni w zależności od pogody. Obecnie dostępne są różne zestawy oprysków, które w ulotce dołączonej do opakowania mają podany schemat immunizacji i odpadają tym samym studia nad problematyką choroby.

Mączniak jabłoni – Podosphaera leucotricha jest ponownie chorobą grzybową atakującą podatne odmiany na odpowiednich dla niej lokalizacjach. Objawia się szarawymi nalotami na liściach i pędach, atakuje lokalnie części pędów. W zaniedbanych nasadzeniach u podatnych odmian (Jonathan) porażenie może być znaczne. Pozytywny wpływ na wybuch choroby ma również przenawożenie azotem.

U młodych drzew duży wpływ ma usuwanie porażonych części drzewa. Obecnie przeważająca część fungicydów skutecznych na parcha ma działanie również przeciwko mączniakowi.

Szkodniki jabłoni

Najpoważniejszym szkodnikiem jabłoni jest Owocówka jabłkóweczka – Cydia pomonella, która powoduje robaczywiałość owoców. Gąsienica zimuje w kokonie w szczelinach kory drzewa, również w glebie. Motyle owocówki wylęgają się w maju i po kopulacji samice składają 80 – 120 jajeczek. Z nich wylęgają się gąsienice, które po krótkim żerowaniu powierzchniowym wgryzają się do owocu. Po 4 tygodniach gąsienice opuszczają owoce na nitce do ziemi lub schodzą po gałęziach do odpowiednich miejsc ukrycia w koronie drzew. Owocówki mają u nas 1 – 3 generacje w roku. Owoc na porażenie później reaguje w większości przypadków opadem, któremu może towarzyszyć wtórna infekcja botrytis. Później porażone owoce przedwcześnie dojrzewają i są jadalne, jednak szybko ulegają zepsuciu. W latach gradacji występowania owocówki może być porażone aż 80% owoców.

Zimujące gąsienice w szczelinach kory są likwidowane przez sikory, z gleby część z nich zlikwiduje drapieżny drób, jeśli ma tam dostęp. W ten sposób może być po zimie zlikwidowane aż 90% gąsienic. Również jajeczka owocówki są wyszukiwanym pokarmem skorków, te potrafią zlikwidować 40%. Wspieranie naturalnych wrogów jest więc wskazane.

W dużych sadach stosuje się przeciwko owocówkom feromony – substancje, które dezorientują samce owocówki tak, że nie potrafią znaleźć samicy. Innymi środkami przeciwko owocówkom są preparaty biologiczne na bazie wirusa granuloza owocówki jabłkóweczki. Dostępność i stosowanie tych metod w skali ogrodniczej nie ma uzasadnienia.

Ochrona chemiczna

Przeciwko owocówkom stosuje się insektycydy, lepiej zawsze selektywne, które nie niszczą szerokiego grona owadów.

Naszą wskazówką są jabłka w cieście, czyli jabłka owinięte w ciasto francuskie :-)