Sałata, najpopularniejsze warzywo liściaste

W skrócie: Sałatę sieje się na głębokość około 2 cm w słonecznym miejscu i w rozstawie 20x25 cm (lodowa 30x30 cm), przy temperaturze do 25 °C – powyżej niej szybko wybija w kwiaty. Odmiany liściowe zbiera się już po 7 tygodniach od siewu, głowiaste po 10-11 tygodniach, rzymską tydzień później.

Sałata jest najpopularniejszym i ulubionym warzywem w polskich ogrodach. Jest nieskomplikowana w uprawie, ładnie wygląda na grządce i można z niej wyczarować niezliczone potrawy.

Podstawowo dzielimy sałatę na trzy najczęstsze rodzaje:

• Sałata głowiasta (lactuca sativa) – należy do najpopularniejszych. Prawdopodobnie została wyhodowana z dziko rosnącej sałaty kompasowej. Można ją uprawiać przez cały rok, jest odporna na chłód. U nas uprawiana jest jako roślina jednoroczna. Istnieje w wielu odmianach, różniących się kształtem, kolorem, wielkością. Może być nie tylko głowiasta, ale również liściasta, można ją zrywać i przetwarzać stopniowo. Dalej dzieli się według uprawy na wczesną, letnią, do wysadzania w szklarniach, ogrzewanych szklarniach, gruntową i inne rodzaje.

• Sałata lodowa – ma twarde, kruche liście, główka przypomina kapustę. Jeśli u sałaty lodowej nie uszkodzisz serduszka liściowego, roślina odrośnie nowymi liśćmi i można ją tak zbierać wielokrotnie.

• Sałata rzymska – ma długie, smaczne liście zwinięte w główkę. Jest bardziej wymagająca pod względem ciepła, dobrze rośnie w próchniczych wilgotnych glebach. Dojrzewa później niż pozostałe odmiany. Może mierzyć do 45 cm i ważyć 3 kilogramy. Istnieje również w rozmiarze baby. Sałatę rzymską możemy również poddać obróbce cieplnej.

Uprawa sałaty

Najprościej sałatę rozmnażamy z nasion. Szybko kiełkuje. Przy kiełkowaniu dbamy o wystarczającą ilość światła, aby rośliny były mocne i nie zbyt wyciągnięte.

Możemy więc wysadzić nasionka bezpośrednio na grządkę. Nasiona sadzimy około 2 cm głęboko. Lub możemy rośliny przedhodować. Do przesadzenia wybieramy wtedy mniejsze, zwarte rośliny z mocnym korzeniem, które później lepiej rosną. Sadzonki powinny mieć 4-6 prawdziwych liści.

Przy wysadzaniu roślin należy przestrzegać odpowiedniej odległości między poszczególnymi sadzonkami. W gęsto obsadzonych uprawach rośliny wzajemnie przeszkadzają sobie w wzroście i są w znacznie większym stopniu zagrożone chorobami i szkodnikami.

Sadzonki wysadza się tak głęboko, aby górna krawędź ich bryły korzeniowej była tylko lekko przykryta ziemią. Ostrożnie, ale mocno przyciśnij ziemię wokół roślin. Przy wczesnych terminach wysadzania młode rośliny słabo znoszą chłodne noce. Dla ochrony można użyć cienkiego lekkiego agrowłókniny, dopóki dobrze się nie zakorzeni.

Sałatę można uprawiać na jednej grządce przez cały rok. Musimy jednak odpowiednio wybrać odmiany:

• Odmiany wiosenne – wysiewamy w lutym do inspektu, wysadzamy w marcu i zbieramy w czerwcu

• Odmiany letnie – wysadzamy bezpośrednio na grządkę w kwietniu. Zbieramy we wrześniu.

• Odmiany jesienne – wysiewamy w sierpniu na grządkę i zbieramy w październiku.

• Odmiany zimowe (przezimujące) – wysiewają się w październiku i zbiera w marcu

Zalecamy sadzenie w słonecznym miejscu w gliniasto-piaszczystej, dobrze spulchnionej glebie, gdzie temperatura nie przekroczy 25 °C, ponieważ sałata zbyt wcześnie przeszłaby w kwitnienie, a tego nie chcemy. Stosujemy regularne podlewanie, najlepiej między rzędami, nie bezpośrednio na rośliny. Sałatę sadzimy w rozstawie 20x25 cm, sałatę lodową 30x30 cm. Spulchniamy glebę. Jeśli sadzimy w szklarni, często wietrzymy, aby nie rozwijały się pleśnie.

Sałata nadaje się również do mniejszych ogrodów. Możemy polecić już gotową mieszankę nasion do kolorowego rabatu – włoską łąkę sałatkową.

Do nieskomplikowanych dziecięcych radości należą pierwsze wysiewy roślin. Wzbogacić ich zainteresowanie możemy praktycznym wysiewem na taśmach nasiennych. Nasiona są tutaj już równomiernie rozmieszczone i zaoszczędzą również czas przy przerywaniu sałaty.

Przy nawożeniu sałaty uważamy na ilość azotanów, które mogą gromadzić się w liściach. Nawozić możemy zarówno gotowymi nawozami przeznaczonymi bezpośrednio do warzyw liściastych, jak i np. gnojówką z pokrzywy lub możemy użyć 5 litrów dojrzałego kompostu na m2 rabatu.

Sałatę liściową zbieramy już 7 tygodni od zasiania. Sałatę głowiastą po 10-11 tygodniach, a na rzymską poczekamy tydzień dłużej. Ze względu na szybkość wzrostu i zbioru sałaty możecie również wykorzystać wolne miejsca na rabatce do wysadzenia czy to główki sałaty na szybkie zużycie, czy np. sałaty zrywkowej Dubáček i cieszyć się smacznymi liśćmi dłużej.

Inne znane lub mniej znane rodzaje sałaty:

Lollo rosso, Lollo bianco, Roszponka, Dubáček, Kozlíček, Rukola, Cykoria, Cykoria czerwona, Roszponka włoska, Radicchio, Endywia, czerwone i kędzierzawe

Sałata składa się przede wszystkim z wody. Ma zatem minimum kalorii. Jest odpowiednia do diet. Zawiera witaminę C, witaminy z grupy B, wapń, żelazo, potas, betakaroten i błonnik. Jest odpowiednia dla kobiet w ciąży. Zawiera tzw. kwas foliowy, który zapobiega niektórym wadom rozwojowym płodu.

Ogólnie sałaty nadają się do mieszanych sałatek (potraw), stąd nazwa, gdy składa się więcej rodzajów sałat liściowych z sosem (jogurtowym, ziołowym). Sałata głowiasta nadaje się do bardziej klasycznego przygotowania ze słodko-kwaśnym sosem, ewentualnie ze smażonym boczkiem. Sałatę rzymską możemy również podusić z mięsem, na zawijanki, nadzienie, do risotto itp. Bardzo smaczna jest świeża z dressingiem z oliwy z oliwek i octu balsamicznego.