Rosiczka - Roślina Mięsożerna o Wyjątkowych Właściwościach

W skrócie: Rosiczka (Drosera) to roślina mięsożerna, która chwyta owady lepką wydzieliną na czułkach liści i trawi je enzymami. W 2008 roku opisano 188 gatunków, występujących na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. Ofiara ginie zwykle w ciągu godziny i piętnastu minut, a uwolnione składniki odżywcze wchłania powierzchnia liścia.

Rosiczki - Drosera to jeden z największych rodzajów roślin mięsożernych. W 2008 roku naliczono 188 gatunków tych roślin owadożernych. Są członkami rodziny Droseraceae, która chwyta i trawi owady za pomocą gruczołów śluzowych na powierzchni liści. Owady lub drobne kręgowce służą jako uzupełnienie w ubogich glebach z małą zawartością składników odżywczych. Wszystkie gatunki rosiczek można naturalnie znaleźć na każdym kontynencie z wyjątkiem Antarktydy.

Nazwa botaniczna pochodzi z greckiego δρόσος "drosos" = co oznacza dosłownie rosę lub krople rosy. Nazwa wywodzi się od lśniących przezroczystych kropel śluzu, które znajdują się na czubku każdego czułka.

Rosiczki są przeważnie roślinami wieloletnimi i rosną bardzo szybko. Rosiczki mierzą od kilku cm do kilkudziesięciu cm wysokości. Gatunki pnące mogą osiągać nawet 3m. Niektóre rośliny mogą dożywać nawet 50 lat!

Czym są rosiczki?

Rosiczki charakteryzują się czułkami z gruczołami wydzielającymi lepki sekret, który pokrywa drobne wypustki na liściach rośliny. Do chwytania i trawienia zdobyczy wykorzystywane są zazwyczaj gruczoły szypułkowe wydzielające słodką lepką substancję. Ta przyciąga i przykleja owady. Ofiara albo umiera z wyczerpania, albo przez uduszenie spowodowane lepkimi substancjami, które ją otaczają. Śmierć zazwyczaj następuje w ciągu godziny i piętnastu minut. Roślina w tym czasie wydziela esterazy, peroksydazy, fosfatazy i enzymy proteolityczne. Te enzymy rozkładają owady i uwalniają z nich składniki odżywcze. Powstała substancja jest następnie wchłaniana przez powierzchnię liścia, a składniki odżywcze z niej są wykorzystywane jako uzupełniające pożywienie. Rośliny mięsożerne w ten sposób de facto "same się nawożą".

Wszystkie rosiczki potrafią dostosować kształt do aktualnej potrzeby, np. aby lepiej owinąć zdobycz. Ruch jest jednak dość powolny w skali godzin. Jednak niektóre gatunki potrafią reagować nawet w ciągu sekund (na przykład Drosera burmannii). Czułki są niezwykle wrażliwe na jakikolwiek dotyk i po podrażnieniu zginają się w kierunku środka liścia. Według Charlesa Darwina wystarczy do podrażnienia kontakt nóżki małego komara z jednym czułkiem. Ta reakcja na dotyk określana jest jako tigmonastyczna. Oprócz czułków niektóre gatunki mogą zginać blaszkę liściową w różnym stopniu, aby zmaksymalizować kontakt z ofiarą. Ten ruch jest jednak znacznie wolniejszy i trwa około 30 minut.

Jak wyglądają rosiczki

Kwiaty rosiczek, podobnie jak u niemal wszystkich roślin mięsożernych, trzymane są wysoko nad liśćmi na długiej łodydze. Kwiaty są odizolowane od pułapek, aby zapylacze mogły na nielatać jak najbezpieczniej. Większość kwiatostanów to pąki, których kwiaty otwierają się tylko na krótki okres. Kwiaty są otwarte w reakcji na intensywność światła (często otwierają się tylko w bezpośrednim świetle słonecznym). Kwiaty są zazwyczaj białe lub różowe i dostosowują swój kierunek do ruchu słońca po niebie. To prawdopodobnie świadczy o ubogich warunkach, w których rosiczki naturalnie żyją. Mimo to na świecie rosiczek ubywa, szczególnie przez niszczenie ich naturalnych siedlisk. Chodzi głównie o bagna, mokradła lub torfowiska.

System korzeniowy większości rosiczek jest bardzo słabo rozwinięty. Służy przede wszystkim do pobierania wody i ukorzenienia rośliny w glebie, jeśli chodzi o pobieranie składników odżywczych, korzenie są prawie bezużyteczne. Kilka gatunków południowoafrykańskich wykorzystuje swoje korzenie do magazynowania pokarmu. Niektóre gatunki mają włóknisty system korzeniowy, który pozostaje żywy podczas mrozów, nawet jeśli nadziemna część rośliny obumiera. Gatunki takie jak Drosera adelae i Drosera hamiltonii wykorzystują swoje korzenie do rozmnażania bezpłciowego.

Wiele gatunków rosiczek jest jednopiennych. Rosiczki wytwarzają bardzo dużą ilość bardzo drobnych nasion. Nasiona bardziej egzotycznych gatunków kiełkują w reakcji na wilgoć i światło, podczas gdy nasiona gatunków strefy umiarkowanej wymagają wilgoci i chłodu. Rozmnażanie wegetatywne występuje naturalnie u niektórych gatunków, których korzenie znajdują się bardzo blisko powierzchni gleby (np. Drosera adelae i Drosera hamiltonii). Nowa roślina może również wykiełkować ze starszych liści, które dotykają ziemi.

Gdzie znajdziesz rosiczki

Zasięg tych roślin mięsożernych sięga od Alaski na południe po Nową Zelandię. W Australii żyje na wolności ponad 50% wszystkich znanych gatunków, w Ameryce Południowej co najmniej 20, a w południowej Afryce ponad 20 gatunków. Niewielka część gatunków roślin mięsożernych występuje naturalnie w Ameryce Północnej i Europie.

Wiele leków zawiera również substancje czynne zawarte w rosiczkach, na przykład niektóre flawonoidy (Kaempferol, Myricetin, quercetin, Hyprrin), chinony, karotenoidy, żywice, garbniki i kilka kwasów (masłowy, cytrynowy, jabłkowy, askorbinowy). Inne zastosowanie znaleźli rdzenni mieszkańcy Australii, którzy uważają rosiczki za przysmak. Bulwy niektórych gatunków wykorzystywano jako barwnik do tkanin. W szkockich wyżynach według pradawnej receptury z Drosera rotundifolia wyrabia się likier. W krajach takich jak Niemcy, Austria, Szwajcaria, Czechy, Finlandia, Węgry, Francja czy Bułgaria rosiczki są chronione. Obecnie sytuacja jest krytyczna zwłaszcza w Ameryce Północnej, gdzie osuszanie bagien powoduje zanikanie ich naturalnego biotopu.