Rośliny mięsożerne – muchołówka amerykańska

W skrócie: muchołówka amerykańska (Dionaea) łowi owady pułapką z przekształconej blaszki liściowej. Pułapkę tworzą dwie owalne szczęki ustawione pod kątem około 45°, z gruczołami nektarowymi i sztywnymi wyrostkami, które po zatrzaśnięciu tworzą klatkę. Rośliny mięsożerne normalnie prowadzą fotosyntezę, owadami tylko uzupełniają składniki odżywcze, których brakuje im w glebie.

Rośliny mięsożerne to w gruncie rzeczy zwykłe rośliny z jedną dodatkową umiejętnością. Chętnie od czasu do czasu zjedzą jakiś mięsny kąsek. Na hasło roślina mięsożerna na pewno przychodzi nam na myśl równie słynny i znany film Adela jeszcze nie jadła kolacji. Muszę was jednak rozczarować. Rośliny mięsożerne na pewno nie żywią się krwistymi stekami, salami ani szynką odłożoną w lodówce, ani tym bardziej ludźmi, lecz wyłącznie pokarmem z owadów, czyli organizmami ewolucyjnie znacznie doskonalszymi niż one same. Mimo to jest to godne podziwu, bo w przyrodzie zwykle działa to odwrotnie i to właśnie owady zjadają rośliny. Rośliny mięsożerne są oczywiście zdolne do fotosyntezy jak wszystkie zielone rośliny, a ta cecha rozwinęła się u nich w wyniku niedostatecznego pobierania składników z gleby. Przyroda oferuje nam więc naprawdę ciekawy obiekt badań i nie byliby to ludzie, gdyby nie podjęli się tego projektu.

Tak jest już od czasów Karola Darwina, kiedy rośliny mięsożerne stały się przedmiotem jego zainteresowania i od tamtej pory cieszą się tak dużą popularnością. Roślin mięsożernych, a właściwie ich gatunków, znanych jest na świecie około 650 i wciąż pojawiają się nowe. Gatunki te zalicza się następnie do większych grup. Taka wiedza przeciętnemu amatorowi wystarcza, ale dla botaników istnieje tzw. klasyfikacja taksonomiczna, w której można obserwować i badać całe zaszeregowanie do rodzin. Może nam się to wydać nudne, ale uwierzcie, że ma to swój urok.

Dionaea, czyli muchołówka amerykańska

Muchołówka jest w podłożu zakotwiczona za pomocą wielu czarnych cienkich korzeni, które wyrastają z zgrubiałego, cebulowatego tworu ułożonego płytko pod powierzchnią. Cebula składa się z mięsistych części pędów liściowych i pomaga muchołówkom przezimować, przetrwać okazjonalne wyschnięcie stanowiska lub pożar roślinności w okresie letnim. Liście muchołówek wyrastają w przyziemnej rozecie i albo leżą na ziemi, albo są wysunięte w przestrzeń. Składają się ze skrzydlato rozszerzającego się ogonka i wspomnianej już pułapki. Wielkość i szerokość ogonka zmieniają się w ciągu roku – w czasie niedoboru zdobyczy, czyli głównie jesienią i zimą, rozwija się on maksymalnie tak, aby jego powierzchnia asymilacyjna była jak najlepiej wykorzystana. Pułapki są wtedy małe i mało funkcjonalne. W czasie największej obfitości owadów jest dokładnie odwrotnie, a zwężony ogonek służy głównie jako nośnik "klapy".

Pułapka to w istocie przekształcona blaszka liścia i przypomina rozwartą muszlę. Składa się bowiem z dwóch tzw. szczęk owalnego kształtu, które przylegają do siebie wzdłuż centralnego nerwu blaszki liściowej i tworzą kąt około 45 °. Brzegi szczęk zawierają gruczoły nektarowe do wabienia zdobyczy, a po obwodzie są uzbrojone w sztywne, zaostrzone wyrostki, które po zatrzaśnięciu pułapki tworzą coś w rodzaju klatki – pułapki uniemożliwiającej owadom ucieczkę.