Okulary nie drażnią alergików

Hełmiki były kiedyś częścią każdego ogródka, zasiej je tam również dzisiaj.

Hełmiki (Tagetes) to charakterystyczne kwiaty, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu rosły praktycznie w każdym ogródku. Ich intensywna pomarańczowa, żółta czy czerwona barwa oraz specyficzny, korzenno-ziołowy zapach były nieodłączną częścią letnich ogrodów. Dziś, gdy wracamy do bardziej naturalnych metod uprawy i poszukujemy sprawdzonych, tradycyjnych roślin, warto ponownie odkryć hełmiki i zasadzić je w swoim ogrodzie.

Dlaczego warto uprawiać hełmiki?

Hełmiki to nie tylko rośliny ozdobne – mają również wiele praktycznych zastosowań w ogrodzie:

Ochrona przed szkodnikami – ich intensywny zapach odstrasza mszyce, muchy kapuściane, stonki ziemniaczane i inne szkodniki
Ochrona przed nicieniami – substancje wydzielane przez korzenie hełmików zwalczają szkodliwe nicienie glebowe
Przyciąganie pożytecznych owadów – kwiaty przyciągają pszczoły, motyle i inne zapylacze
Łatwość uprawy – hełmiki są niewymagające, dobrze znoszą suszę i kwitną przez całe lato
Długie kwitnienie – od czerwca do pierwszych przymrozków
Jadalne kwiaty – płatki można dodawać do sałatek jako ozdobę i naturalne barwisko

Odmiany hełmików

Istnieją dwie główne grupy hełmików:

Hełmiki wyprostowane (Tagetes erecta)

Wysokie rośliny osiągające 40-100 cm wysokości, z dużymi, pełnymi kwiatami w odcieniach żółtego i pomarańczowego. Idealne jako rośliny tła w rabatach lub na kwiaty cięte.

Hełmiki rozpierzchłe (Tagetes patula)

Niższe rośliny (20-40 cm) o bardziej rozpierzchłej formie i mniejszych, często dwukolorowych kwiatach. Doskonałe do obrzeży rabat, pojemników i jako rośliny towarzyszące warzywom.

Jak uprawiać hełmiki?

Siew nasion

Hełmiki można siać bezpośrednio do gruntu od połowy maja, gdy mija ryzyko przymrozków. Nasiona należy lekko przykryć ziemią i utrzymywać wilgotność do momentu kiełkowania (5-10 dni).

Dla wcześniejszego kwitnienia można wysiać nasiona w marcu-kwietniu do skrzynek na parapecie lub w ogrzewanych szklarniach. Rozsadę przesadzamy do gruntu w maju, zachowując rozstaw 20-30 cm.

Stanowisko i gleba

Hełmiki preferują:

Słoneczne stanowisko – minimum 6 godzin pełnego słońca dziennie
Przepuszczalną glebę – nie tolerują zamakania
Umiarkowanie żyzną glebę – zbyt żyzna gleba powoduje nadmierny wzrost liści kosztem kwiatów
pH 6,0-7,5 – tolerują zarówno lekko kwaśne, jak i lekko zasadowe gleby

Pielęgnacja

Hełmiki są bardzo nieskomplikowane w uprawie:

Podlewanie – regularnie, ale umiarkowanie, unikając zalewania
Nawożenie – wystarczy jedno nawożenie wieloskładnikowym nawozem w połowie sezonu
Usuwanie przekwitniętych kwiatów – przedłuża kwitnienie i poprawia wygląd
Nie wymagają szczególnej ochrony – są odporne na choroby i szkodniki

Hełmiki jako rośliny towarzyszące

W tradycyjnym ogrodnictwie hełmiki były często sadzone między warzywami. To świetna strategia, którą warto przywrócić:

Pomidory – chronią przed mszycami i białymi muszkami
Kapusta – odstrasza gąsienice motyli kapuściaków
Ziemniaki – pomagają w walce ze stonką ziemniaczaną
Truskawki – chronią przed nicieniami
Roże – odstrasają mszyce i inne szkodniki

Zbieranie nasion na przyszły rok

Hełmiki łatwo produkują nasiona. Aby zebrać nasiona na kolejny sezon:

Pozostaw kilka kwiatów do pełnego przekwitnienia i wyschnięcia na roślinie
Kiedy główka kwiatowa całkowicie wyschnie i zbrudnieje, oberwij ją
Rozłóż nasiona na papierze w suchym miejscu do całkowitego wyschnięcia
Przechowuj w papierowej kopercie w chłodnym, suchym miejscu
Nasiona zachowują kiełkowanie przez 2-3 lata

Zastosowania kulinarne

Płatki hełmików są jadalne i można je wykorzystywać w kuchni:

Jako naturalny barwnik do potraw (substytut szafranu)
Dekoracja deserów i ciast
Dodatek do sałatek
Nasączanie olejów i octu
Suszone płatki do herbat

Uwaga: Do spożycia nadają się tylko płatki, nie całe rośliny. Upewnij się, że rośliny nie były opryskiwane środkami chemicznymi.

Podsumowanie

Hełmiki to niesłusznie zapomniany skarb tradycyjnych ogrodów. Są łatwe w uprawie, pięknie kwitną przez całe lato, chronią inne rośliny przed szkodnikami i dodatkowo mogą być wykorzystywane w kuchni. Ich ponowne wprowadzenie do współczesnych ogrodów to krok w stronę bardziej naturalnego i ekologicznego ogrodnictwa. Zasiej hełmiki w swoim ogrodzie już tej wiosny – na pewno nie pożałujesz tej decyzji!

Wyżlin (łac. Antirrhinum) należy do rodziny trędownikowatych (łac. Scrophulariaceae). Rodzaj wyżlinu obejmuje około 40 gatunków tych roślin. Ojczyzną wyżlinu jest Ameryka Północna. Tutaj rośliny te rosną jako byliny. Do Europy rozprzestrzeniły się w XVI wieku. Wiele gatunków wyżlinu rośnie w rejonie Morza Śródziemnego, od wybrzeży Turcji aż po Francję. Na naszym terenie zadomowił się przede wszystkim wyżlin większy (łac. Antirrhinum majus) oraz wyhodowane z niego odmiany i hybrydy. Wyżliny chętnie uprawiały na swoich działkach już nasze babcie. Dziś Wy także możecie cieszyć się ich ciekawymi kwiatami.

Jak wyglądają wyżliny?

W wyżlinach od razu przykuwają uwagę ich bardzo ciekawe kwiaty, które przypominają zwierzęce pyszczki. Być może dlatego wyżliny są czasami potocznie nazywane zajęczymi pyszczkami lub żabkami. Kwiaty ułożone są w wyprostowanym gronie. Paleta kolorów kwiatów jest bardzo różnorodna – chodzi przede wszystkim o odcienie białego, żółtego, pomarańczowego, fioletowego, różowego i czerwonego koloru. Wyjątkiem nie są także wielokolorowe kwiaty kultywarów wyżlinu. Owocem wyżlinu są torebki zawierające nasiona. Wyżliny osiągają wysokość od 10 cm do 100 cm, w zależności od gatunku. Łodyga jest wyprostowana, liście rosną naprzeciwlegle, w górnej części naprzemiennie, mają kształt jajowaty.

Gatunki i kultywary wyżlinu

Ze względu na wysokość łodygi wyróżnia się wyżliny wysokie, średniowysokie i niskie. Specjalnie do skrzynek balkonowych zostały wyhodowane wyżliny zwisające. Na rynku dostępnych jest wiele ciekawych kultywarów, które różnią się między sobą przede wszystkim kolorem kwiatów.

Wysokie lwi paszcze osiągają wysokość około 60 – 90 cm. Przedstawicielem wysokich lwich paszcz jest na przykład kultywar Brighton Rock, Madame Butterfly czy Supreme Double. Wysokie odmiany lwich paszcz będą się wyróżniać na dużych rabatach jako towarzystwo cynii i floksów. Ciekawie wyglądają także w pobliżu różnych krzewów.

Średniowysokie lwi paszcze mają w dorosłym wieku od 30 do 60 cm. Znane kultywary średniowysokich lwich paszcz to Vanity Fair, Coronette i White Wander. Średniowysokie lwi paszcze wywierają urzekające wrażenie w gęstej wysadce różnokolorowo kwitnących osobników na jednej rabacie.

Niskie (karłowe) odmiany osiągają wysokość około 20 cm. Przedstawicielem jest np. kultywar Tom Thumb. Sprawdzonym wykorzystaniem niskich lwich paszcz jest wysadzenie do skrzynek lub obsadzenie brzegów rabat – lwi paszcze stworzą piękne obramowanie.

Zwisające lwi paszcze zostały wyhodowane najpóźniej, ich łodygi nie są wyprostowane jak u pozostałych gatunków, lecz rosną w sposób zwisający. Mogą być długie nawet do 40 cm. Końce zwisów zdobią różnokolorowe kwiaty. Przedstawicielem zwisających lwich paszcz jest na przykład odmiana Candelabra. Zwisające lwi paszcze są przeznaczone przede wszystkim do wysadzenia w wiszących skrzynkach, mogą jednak swoim zwisem ozdobić także różne murki.

Odmiany pełnokwiatowe są absolutnym szczytem wśród lwich paszcz. Ich kwiaty mają jeszcze ciekawszy kształt niż klasyczne lwi paszcze. Różnokolorowe grona pełnokwiatowych lwich paszcz wyglądają na rabatach absolutnie zachwycająco.

Zwolennicy czystego jednokolorowego stylu mogą wybrać nasiona lwich paszcz pomarańczowo-różowych, które dorosną do wysokości około 80 cm. Grupka tych lwich paszcz wyróżni się w każdym ogrodzie. Dla miłośników wesołych kolorów idealny jest mix nasion lwich paszcz zawierający najpiękniejsze kolorowe kombinacje. Wystarczy tylko wybrać, czy chcesz wysokie, niskie, zwisające czy może pełnokwiatowe. Radość sprawią wszystkie.

Uprawa lwich paszcz

Lwi paszcze uwielbiają słoneczne stanowisko. Dobrze prosperują w przepuszczalnych, gliniastopiaszczystych glebach z wystarczającą ilością wapnia. Pod względem wody są średnio wymagające. Rośliny uprawiane na rabacie są mniej wymagające pod względem podlewania, ponieważ wolna gleba wysycha wolniej niż ziemia w skrzynkach. Rośliny w skrzynkach należy podlewać regularnie w zależności od pogody.

Lwia paszcza kwitnie od czerwca aż do września. Aby lwia paszcza kwitła długo i pięknie, w trakcie sezonu nawożcie ją płynnym nawozem przeznaczonym dla roślin balkonowych. Kolejną sztuczką dla obfitego zawiązywania kwiatów jest terminowe usunięcie środkowego pędu i usuwanie przekwitłych kwiatów. Dzięki usunięciu wierzchołka roślina pięknie się rozgałęzi i utworzy więcej łodyg z groniastymi kwiatostanami. Przekwitłe kwiaty nie będą natomiast niepotrzebnie osłabiać rośliny, więc będzie mogła śmiało dalej kwitnąć. Kilka kwiatów pozostawcie jednak na roślinie, aby mogły się utworzyć nasiona. Lwia paszcza jest bowiem wyjątkowa tym, że nie zapyla się krzyżowo, dzięki czemu zachowuje kolorowe cechy swoich rodziców.

Nasiona lwiej paszczy często same się wysiewają. Wiosną możecie się więc doczekać niespodziewanego prezentu w postaci młodych roślin lwiej paszczy. Lwia paszcza jest wprawdzie rośliną wieloletnią, ale w naszych warunkach klimatycznych należy ją corocznie na nowo wysiewać, ponieważ nie jest mrozoodporna i nie przetrwa zimy. Jeśli nie będziecie polegać na samosiewie, wysiewajcie lwią paszczę w lutym aż do marca do miski wysiewnej lub do inspektu. Nasiona najlepiej kiełkują w temperaturach w zakresie 18 – 20 °C. Czas kiełkowania wynosi około 14 dni. Wykiełkowane rośliny są wrażliwe na tzw. „wyleganie", dlatego wysiewajcie je rzadko i przestrzenie wysiewne dobrze wentylujcie.

Substratu niepotrzebnie nie zalewajcie. Jako profilaktykę możecie substrát przed wysiewem sterylizować ciepłem lub dezynfekować specjalnym środkiem dezynfekującym. Na docelowe stanowisko przesadzajcie rozrośnięte sadzonki w drugiej połowie kwietnia. Lekkie przymrozki nie powinny zagrozić roślinom, ale mimo to bezpieczniej jest je przykryć np. włókniną.

Ciekawostka dla alergików

Kwiaty lwiej paszczy ukrywają pyłek bardzo głęboko w kwiecie, dlatego nie drażnią alergików i mogą śmiało uprawiać je w pobliżu swoich domów.