Szałwia jest ozdobą ogrodu i skutecznym ziołem leczniczym

W skrócie: Szałwia lekarska (Salvia officinalis) to bezpieczne zioło kuchenne i lecznicze – wiecznie zielony półkrzew wysokości 30-80 cm, który lubi słońce i przepuszczalną glebę. Liście zbiera się przed kwitnieniem i suszy w temperaturze do 40°C. Właściwości psychoaktywne ma inny gatunek, szałwia wieszcza (Salvia divinorum), zawierająca salwinorynę A.

Szałwia lekarska (łac. Salvia officinalis) jest użyteczną przyprawą kuchenną, ale także leczniczym ziołem. Jej ojczyzną jest co prawda obszar Morza Śródziemnego, ale u nas stanowi część okienek kuchennych i ogrodów ziołowych. Dodajemy ją jako przyprawa do różnych dań mięsnych, sałatek i zup. Jest jednym ze składników różnych mieszanek przypraw i charakteryzuje kuchnię południowej Europy.

W ludowym lecznictwie szałwia była używana do przygotowania wywaru, który stosowano przy anginie, zapaleniach gardła i do przemywania ran. Jednocześnie ludzie sadzili ją na grobach z powodu szacunku i upamiętnienia zmarłego. W starożytności szałwia była dla Rzymian świętym ziołem, które należało zbierać według określonego rytuału. Osoba, która zbierała zioło musiała przed zbiorem ofiarować wino i chleb, a dopiero potem boso i ubrana w białą tunikę mogła zbliżyć się do rośliny szałwii. Zgodnie z rzymskimi przepisami przy samym zbiorze nie wolno było używać metalowych przedmiotów. Starożytni Grecy znali jej lecznicze działanie, które wykorzystywali głównie przy chorobach biegunkowych i na usunięcie niepłodności u kobiet. Grecki lekarz Dioskurides opisuje moczopędne działanie szałwii, jak również jej zdolność do wspierania menstruacji, leczenia ran i zatamowania krwawienia.

W Chinach holenderscy kupcy wymieniali jeden kosz szałwii za 3 kosze chińskiej herbaty, tak cenna była mieszanka szałwiowa. W średniowieczu według znalezionych historycznych zapisów szałwia miała zapewnić ludziom nieśmiertelność. Dlatego też później w wielu krajach szałwia stała się symbolem długowieczności. Władca Karol Wielki nakazał w swoim rozporządzeniu uprawę szałwii w swoich ogrodach. Znana zielarka Hildegarda z Bingen opisuje w swoim dziele Physik szałwię jako ciepłą i wysuszającą "rośnie z ciepła słonecznego niż z wilgoci ziemi. I jest użyteczna przeciw chorym sokom, ponieważ je wysusze".

Od XVI wieku liście szałwii były używane zamiast szczoteczki do zębów, stopniowo także do celów kosmetycznych.

Ojczyzną szałwii lekarskiej jest obszar Morza Śródziemnego, gdzie do dziś rośnie dziko w naturze. Jest rozpowszechniona w Macedonii, Dalmacji, a do znaczących dostawców szałwii należą Włochy, Grecja i Francja. Znane są ludowe nazwy szałwii takie jak babie ucho, szariatka, pika, szalfia, rapaňa, szariatka i kadidalník. W języku polskim znamy jej nazwę szałwii lekarskiej. Łacińska nazwa szałwii jest wywodzona od słowa Salvar, co tłumaczymy jako słowo leczyć.

Jak uprawiać szałwię za oknem?

Szałwia lekarska (łac. Salvia officinalis) jest wiecznie zielonym półkrzewem i dorasta do wysokości około 30 - 80 cm. Wyrasta gęsto przy ziemi, aby w suchych okresach utrzymać wystarczającą ilość wody. Zaliczamy ją do rodziny jasnotowatych (łac. Lamiaceae).

Roślina szałwii ma czworokątną łodygę pokrytą delikatnymi włoskami, na której wyrastają szarozielone, naprzeciwległe listki. Listki mają wydłużony, jajowaty kształt, z wyraźnym użyłkowaniem po spodniej stronie. Młode listki są szaro-filcowate, a starsze zielone. Roślina szałwii lubi słoneczne stanowisko oraz lekką, suchą i dobrze przepuszczalną gliniastopiaszczystą glebę. Unikamy uprawy szałwii w wilgotnych i zimnych miejscach!

Żółknące liście szałwii symbolizują fakt, że korzenie rośliny potrzebują więcej miejsca. Szałwię w miarę możliwości regularnie przycinamy, aby zachowała krzaczasty wygląd. Szałwię uprawiamy z nasion, które idealnie sadzimy do inspektu w ciągu marca-kwietnia na głębokość 2-3 cm i przykrywamy cienką warstwą ziemi. Nasiona szałwii kiełkują w ciągu 15-20 dni. Młode rośliny o wielkości około 10 cm i 3-4 listkach przesadzamy na grządkę w maju i czerwcu w odległości 60 cm od siebie. W okresie wegetacji roślinę przekopujemy i odchwaszczamy.

Szałwia kwitnie dużymi niebiesko-fioletowymi kwiatami w liczbie 6-12 kwiatków, które znajdują się na szczycie łodygi. Jej owoc tworzą 4 rozłupki. Cała roślina szałwii przyjemnie pachnie i ma ostry smak.

Zbieramy liście szałwii tuż przed kwitnieniem, gdy rozwijają się pąki kwiatowe. Pierwszy zbiór przeprowadzamy w czerwcu, ewentualnie na początku lipca, drugi w sierpniu lub wrześniu. Zbiór wykonujemy w godzinach porannych podczas suchej pogody, a zbierana nać nie powinna być grubsza niż 5 mm. Zebrane ziele suszymy bardzo wolno przy maksymalnej temperaturze 40°C. Suszenie zielonek zazwyczaj trwa nawet 8-10 dni. Suszone liście mają jasnozielony kolor, korzenny smak i zapach.

Ciekawostka: Działanie halucynogenne mają liście innego gatunku, szałwii wieszczej (Salvia divinorum), a nie szałwii lekarskiej.

Szałwia leczy błony śluzowe i wspomaga trawienie

Szałwia lekarska zawiera olejek eteryczny (1-2,5%), saponiny, katechinę, gorzkie związki, glikozydy, substancje żywiczne, kwas fumarowy i oleanolowy, karoten, witaminę C, aminokwasy, pentozy, woski i inne substancje.

Roślina szałwii ma działanie przeciwwirusowe, antybakteryjne i ściągające. Stosujemy ją głównie przy stanach zapalnych błon śluzowych jamy ustnej, nosogardła, przy katarze oskrzeli, przy astmie, niewydolności serca, cukrzycy, ale także przy bólach głowy. Szałwia wspomaga trawienie. Ma działanie przeciwzapalne w ostrych, ale i przewlekłych schorzeniach takich jak biegunka, zapalenie żołądka, zapalenie jelita grubego, zapalenie dróg żółciowych, przy kamieniach nerkowych. Kobiety powinny stosować szałwię przy nieregularnej menstruacji, w czasie menopauzy oraz dla wsparcia elastyczności macicy. Jednocześnie obniża poziom cukru we krwi, dlatego często wykorzystują ją jako herbatkę właśnie diabetycy.

• Herbata z szałwii przygotowujemy w następujący sposób: 2 łyżeczki mieszanki zalewamy 250ml wrzątku, pozostawiamy do zaparzenia na 10 minut, a następnie odcedzamy. W przypadku problemów trawiennych pijemy herbatę przygotowaną z szałwii przed posiłkiem 3 razy dziennie. Jako wspomaganie leczenia stanów zapalnych gardła i nosogardła zaleca się płukanie tą herbatą. Herbata przygotowana z szałwii pomaga również przy nocnych potach, nerwowości i dużym obciążeniu zawodowym. Nie zaleca się stosowania szałwii dłużej niż miesiąc.

Szałwia sprawdzi się także w kuchni

Liści szałwii lekarskiej używamy w kuchni do przyprawiania wieprzowiny, baraniny i mięsa kaczki, jest składnikiem farszu do drobiu, kiełbas, masła i sera. Można nią przyprawiać pieczone ziemniaki, duszone pomidory, zupę cebulową i inne potrawy. Kwiaty szałwii możemy dodawać do sałatek. Ma pikantny, ostry smak i w południowej Europie jest najpopularniejszą przyprawą. Dzięki swojemu smakowi i aromatowi jest składnikiem różnych mieszanek przyprawowych. W połączeniu z rozmarynem szałwia lekarska nadaje potrawom interesujący smak.

Szałwia lekarska (łac. Salvia officinalis) to półkrzew, który rośnie blisko ziemi, aby zachować jak najwięcej wilgoci. Lubi słońce, ciepło i lekką glebę. Kwitnie od początku lipca pięknymi niebiesko-fioletowymi kwiatami. Zbieramy jej liście przed kwitnieniem w ciepły słoneczny dzień w godzinach przedpołudniowych. Zbiór przeprowadzamy w miarę potrzeb, ale minimum 2 razy w roku. Jako przyprawę dodajemy szałwię w małych ilościach do tłustych, najczęściej mięsnych potraw. Możemy ją również dodać do ciasta, podobnie jak anyż.