Kapusta - zaskakująco odporna warzywo

W skrócie: Kapusta najlepiej rośnie w średnio ciężkich, próchniczych glebach gliniastych o pH 6–7, dobrze nawiezionych obornikiem. Rozsadę kapusty głowiastej sadzi się w rozstawie 50 x 40 cm. Późne odmiany znoszą mróz nawet do −15 °C, dlatego kapustę można zbierać z grządki także zimą.

Wszystkie rodzaje kapusty zostały wyhodowane z kapusty warzywnej (Brassica oleracea). Dzika kapusta warzywna to roślina dwuletnia pochodząca ze Śródziemnomorza. Jej kultywary znane są pod zbiorczą nazwą warzywa kapustne. Poszczególne kultywary warzyw kapustnych na pierwszy rzut oka bardzo się różnią. Do wyhodowanych kultywarów kapusty warzywnej należą: kapusta głowiasta (Brassica oleracea convar. capitata), kapusta włoska (Brassica oleracea convar. sabauda), brukselka (Brassica oleracea convar. gemmifera), kapusta szpikowa (Brassica oleracea convar. medullosa), kapusta pastewna (Brassica oleracea convar. acephala), kalarepa (Brassica oleracea convar. gongylodes), kalafior (Brassica oleracea convar. botrytis) i brokuł (Brassica oleracea convar. italica).

• Kapusta włoska (Brassica oleracea convar. sabauda) to roślina dwuletnia tworząca jadalną główkę w pierwszym roku, a kwiatostan w roku drugim. Główkę tworzą spiralnie wyrastające pęcherzowate i kędzierzawe liście z zaznaczonymi płatkowatymi brzegami. Łodyga ma wysokość 30-70 cm. Liście są zazwyczaj ciemnozielone, ale mogą być również żółtozielone, a u form ozdobnych nawet żółte, czerwone czy fioletowe. W drugim roku przez główkę wyrasta kwiatostan z czterokrotnymi kwiatami obcopylnymi. Owocem jest łuszczyna zawierająca czarne okrągłe nasiona.

• Brukselka (Brassica oleracea convar. gemmifera) została wyhodowana w XVIII wieku w Belgii. Jej łodyga ma wysokość 30-100 cm. Jest porośnięta długoogonkowymi jajowato-odwrotnymi liśćmi, w ich kątach tworzą się małe zwarte różyczki. Kwiat tworzy się w drugim roku uprawy.

• Jarmuż (Brassica oleracea) nie tworzy główki. Liście rosną w luźnej rozecie na wysokiej łodydze. Liście są ciemnozielone, pęcherzowate i silnie kędzierzawe. Jarmuż jest najdelikatniejszy i najsmaczniejszy w chłodniejszych miesiącach, a najlepszy smak ma po przejściu przez mróz. Skrobia zawarta w roślinie po pierwszych przymrozkach zamienia się w cukier, co jest przyczyną lepszego smaku i strawności. Jarmuż najbardziej przypomina pierwotny dziki gatunek.

Kapusta przeszła wiele procesów hodowlanych, co objawia się w szerokim spektrum dostępnych kultywarów. Uprawia się odmiany wczesne i późne.

• Odmiany późne są bardziej odporne na chłód, niektóre bez problemu znoszą temperatury nawet do -15°C. Kapusta włoska została wyhodowana na przykład w odmianie Przedzvěst. Jest to odmiana wczesna odpowiednia do uprawy z rozsady. Jej zbiór powinien nastąpić do końca czerwca. Roślina wyrasta na niskiej łodydze. Główki są mniejsze, jajowate. Kapusta ma liście żółtozielone do zielonych. Jest bardzo smaczna.

• Kolejną odmianą kapusty głowiastej jest kapusta głowiasta oznaczona jako Raketa. Ta odmiana jest przeznaczona przede wszystkim do przyspieszania w nieogrzewanych tunelach foliowych. Roślina jest mała, niska, na bardzo niskiej łodydze zewnętrznej. Główka jest również mniejsza, zielona, w przekroju jasnożółta.

• Średnio wzrastającą odmianą kapusty jest kapusta głowiasta Vertus 2. Roślina jest bardziej rozłożysta, główka jest płasko kulista, zwarta, ciemnozielonej barwy z bardzo silnym niebieskim nalotem. W przekroju jest biała do żółtej. Jest to wydajna odmiana do jesiennych zbiorów.

• Kapusta brukselska Dolores F1 to półwczesny hybrid odpowiedni do jednorazowych zbiorów. Roślina jest wysoka ze średnią różyczką wierzchołkową. Różyczki są średnio zielone, dobrze zamknięte, rosną w rzędach.

• Dla oka najbardziej przyjemna będzie kapusta ozdobna. Te kultywary kapusty tworzą ciekawe wariacje kształtów. Nadają się do uprawy na rabatach, do cięcia i do bukietów.

• Jarmuż jest dostępny w odmianie Kapral. Jest to odmiana półwczesna, przeznaczona do bezpośredniego spożycia. Roślina jest niska, osiąga wysokość tylko 40 - 60 cm. Liście są ciemnozielone, bąbelkowate i silnie kędzierzawe.

Jak uprawiać kapustę?

Kapuście najlepiej odpowiadają średnio ciężkie gliniaste gleby próchnicze. Optymalna wartość pH mieści się w zakresie 6 - 7. Wczesnym odmianom dobrze jest w lżejszych glebach z wystarczającym zapasem składników odżywczych i wilgoci glebowej. Czas siewu zależy od uprawianej odmiany. Najwcześniejsze odmiany kapusty brukselskiej wysiewajcie w lutym do szklarni lub do skrzynek uprawowych na parapet okienny. Wysadzanie na rabaty przeprowadźcie w kwietniu w rozstawie ok. 40 x 50 cm. Pierwszy zbiór możecie oczekiwać już w maju lub czerwcu. Okres wegetacji wczesnej kapusty mieści się w zakresie 50 - 70 dni, u letnich i półwczesnych odmian to 100 - 120 dni, a u odmian jesiennych 102 - 160 dni. Jesienne odmiany kapusty wysadźcie na rabatę najpóźniej do końca czerwca. Zbierać je będziecie w sierpniu i wrześniu. Odmiany ozime mają okres wegetacji długi na 240 - 250 dni. Na rabatę wysadza się je do końca września, a zbierać można je aż do stycznia. Kapusta należy do roślin pierwszej trakty, uwielbia bowiem dobrze nawiezioną glebę. Na jesieni przygotujcie glebę poprzez wprowadzenie obornika i wapnowanie. Przed wysadzaniem wprowadźcie do gleby nawóz azotowy. Podczas wegetacji nawożcie kapustę nawozem NPK. Rabatę podczas wegetacji utrzymujcie bez chwastów, a latem obficie podlewajcie. Aby małe główki kapusty brukselskiej lepiej się rozwijały, możecie we wrześniu lub październiku usunąć wierzchołki. Dla kapusty głowiastej obowiązują niemal identyczne zasady uprawy. Sadzonki z przedhodowli wysadza się w rozstawie 50 x 40 cm. Główki do przechowywania muszą być zwarte i dobrze rozwinięte. Przed śniegiem chronicie kapustę nakrywając rabatę gałązkami.

Wyhoduj ozdobną kapustę!

Najodpowiedniejszym czasem do siewu ozdobnej kapusty jest czerwiec lub lipiec. Przy późniejszym siewie może nie dojść do wytworzenia wystarczającej liczby w pełni wybarwionych liści. Gleba nie powinna być zbyt nawożona, ponieważ nadmierne nawożenie i wysokie temperatury zmniejszają szybkość i intensywność wybarwienia. Przy siewie nasiona lekko zasypać piaskiem. Czas kiełkowania nasion wynosi od 5 do 10 dni przy temperaturze 18 - 20 °C.

Około 3 - 4 tygodnie po siewie nadchodzi odpowiedni czas do przesadzenia roślin do doniczek o średnicy 9 - 13 cm. Od wielkości doniczki i odległości między roślinami zależy wielkość przyszłej rozety liściowej. Odpowiednia odległość między roślinami to około 30 cm. Przy sadzeniu w gęstszym rozstawie rośliny źle się rozwijają, tworzą małą rozetę i mają zdeformowane liście. Rozety zaczynają się wybarwiać w czasie spadku temperatur nocnych poniżej 15 °C. Do pełnego wybarwienia roślin powinno dojść w zależności od pogody w ciągu września. Przy sadzeniu należy uważać, aby nie posadzić roślin krzywo, ponieważ miałyby wtedy krzywe łodygi i byłyby nieużyteczne do cięcia. W okresie wybarwiania rozet liściowych nie nawozić już roślin i częściowo ograniczyć podlewanie.

Uwaga na choroby i szkodniki

Warzywa kapustne najczęściej atakują szkodniki z grupy owadów ssących i gryzących (mszyca kapuściana, śmietka kapuściana), a także gąsienice bielinka rzepnika i bielinka kapustnika. Może pojawić się kiła kapusty lub bakteryjna czarna żylnowatość roślin kapustnych. Choroby i szkodniki trzeba zacząć zwalczać jak najszybciej, najlepiej wykonać prewencyjne opryskiwanie preparatem przeciwko owadom ssącym i gryzącym (odpowiednie opryski), zbierać gąsienice bielinka i usuwać porażone liście.

Korzyści zdrowotne kapusty

Kapusta jest bardzo cennym warzywem, ponieważ jest jednym z nielicznych gatunków, które przetrwają na grządce nawet przez zimę. Jest odporna na temperatury do -15°C. To warzywo jest źródłem wielu niezbędnych dla ludzkiego organizmu substancji. Ważna jest witamina B1 - tiamina, która wspiera świeżość umysłu, koncentrację i zwiększa odporność na stres. Kapustę do swojej diety powinny włączyć szczególnie kobiety w ciąży i karmiące piersią, palacze, osoby regularnie spożywające alkohol, osoby pracujące fizycznie oraz dzieci w okresie rozwoju. Kolejną bardzo potrzebną witaminą z tej grupy jest kwas foliowy. Dziś możliwości pozyskania witaminy C zimą są niemal nieograniczone, ale w przeszłości kapusta była jednym z nielicznych źródeł witaminy C w okresie zimowym. Pomoc w kapuście można znaleźć również przy problemach z obrzękami, zatrzymywaniem wody w organizmie, dną moczanową i reumatyzmem. Powodem jest zawartość potasu, który wspiera wydalanie nadmiaru wody z organizmu. Tym samym wspomaga detoksykację organizmu i wypłukiwanie substancji odpadowych z ciała. Wysoka zawartość błonnika sprzyja trawieniu. Dzięki temu kapusta działa profilaktycznie przeciwko zaparciom i oczyszcza jelita.

Włączcie do swojej diety kapustę np. w formie duszonej lub zapiekanej, na pewno wam zasmakuje ;)