Drzewo gwajakowe: gęsty olejek o zapachu róży i dymu z zagrożonego drzewa

W skrócie: Olejek z drzewa gwajakowego (Bulnesia sarmientoi) jest gęsty, prawie stały, o słodkim, różano-drzewnym i dymnym zapachu. Nadaje się głównie do kominka zapachowego i jako utrwalacz do perfum naturalnych, na skórę rozcieńczony do 1–2 %. Drzewo jest zagrożone i chronione konwencją CITES, dlatego ważne jest pochodzenie.

Drzewo gwajakowe jest w aromaterapii raczej rzadkością, w perfumerii należy jednak do klasyki. Jego olejek pachnie jak coś pomiędzy różą, drewnem i lekko wędzoną herbatą, a w perfumach utrzymuje się godzinami. Kiedy otworzy się buteleczkę po raz pierwszy, może zaskoczyć, że nic z niej nie wypływa: olejek jest tak gęsty, że w chłodzie krzepnie.

W artykule znajdą Państwo, jak postępować z takim olejkiem, do czego się nadaje i dlaczego w przypadku gwajaku bardziej niż przy innych olejkach liczy się to, skąd pochodzi.

Gwajak czy palo santo? Uwaga na nazwę

Drzewo gwajakowe w Paragwaju i Argentynie nazywa się także „palo santo”, tak samo jak ekwadorską Bursera graveolens. To jednak dwa niespokrewnione drzewa o innym zapachu. Nasz olejek BIO z drzewa gwajakowego to Bulnesia sarmientoi z Paragwaju. Olejek z Bursera graveolens sprzedajemy jako BIO Palo Santo. Na etykiecie należy więc zawsze szukać nazwy łacińskiej, samo „palo santo” nie wystarcza.

Zagrożone drzewo: co to znaczy dla olejku

Bulnesia sarmientoi rośnie w regionie Gran Chaco na pograniczu Paragwaju, Argentyny i Boliwii. Od 2010 roku figuruje w załączniku II konwencji CITES, więc międzynarodowy handel jego drewnem i produktami wymaga zezwoleń. Czerwona Lista IUCN zaliczyła je w 2018 roku do gatunków zagrożonych z powodu wylesiania Gran Chaco i dużego popytu na drewno, ekstrakty i olejek.

Olejek według badaczy z uniwersytetu w Nicei destyluje się z drewna twardzielowego jako produkt uboczny drzewnictwa, czyli z trocin i odpadów. Nie oznacza to jednak automatycznie, że pozyskiwanie jest zrównoważone. Dla Państwa wynika z tego prosta zasada: gwajak należy kupować tylko z podaną nazwą łacińską i krajem pochodzenia od sprzedawcy, który zna dostawcę, i nie wylewać olejku niepotrzebnie dziesiątkami kropli. Do zapachu wystarczy go bardzo mało.

Jak pracować z gęstym olejkiem

Olejek gwajakowy jest w temperaturze pokojowej półstały, karmelowy do jasnobursztynowego. Do ultradźwiękowego dyfuzora sam się nie nadaje, ponieważ zatkałby membranę i na wodzie nie tworzy delikatnej mgiełki. Należy postępować tak:

1. Buteleczkę zanurzyć na kilka minut w kubku z ciepłą (nie gorącą) wodą lub potrzymać w dłoni, olejek się upłynni.
2. Jeśli chcą Państwo olejek do mieszanki, należy go odkroplić od razu do pustej buteleczki do rzadszych olejków, na przykład do pomarańczy lub lawendy. W mieszance pozostanie płynny.
3. Do kominka zapachowego można go dać także samego: 1–2 krople na miseczkę wody, ciepło go rozpuści.
4. Do dyfuzora należy dawać tylko gotową mieszankę, w której gwajak stanowi najwyżej jedną czwartą, a po użyciu wytrzeć zbiornik.

Zapach i mieszanki

Zapach jest słodki, kremowy i balsamiczny z różaną nutą, którą w perfumerii porównuje się do herbacianej róży. Dymny podton jest w dobrym olejku delikatny. Perfumiarz Steffen Arctander opisuje, że wyraźnie „wędzony” zapach przypominający szynkę bywa wadą zbyt agresywnej destylacji. Gwajak to nuta bazowa, utrzymuje się długo i spowalnia ulatnianie się lżejszych zapachów. Komponuje się z:

• różą i pelargonią – podkreślą jego różaną nutę,
• pomarańczą i bergamotką – odciążą go,
• kadzidłowcem i cedrem himalajskim – głęboka drzewna kompozycja.

Przepisy

• Wieczorny kominek zapachowy: 1 kropla gwajaku, 2 krople kadzidłowca.
• Różane drewno (kominek zapachowy): 1 kropla gwajaku, 3 krople róży.
• Pomarańczowy salon (mieszanka do dyfuzora): w buteleczce zmieszać 5 kropli gwajaku, 10 kropli pomarańczy i 5 kropli cedru; do dyfuzora dawać 3–4 krople mieszanki.
• Perfumy olejowe 10 ml: do 10 ml jojoby dać 1 kroplę gwajaku, 1 kroplę róży i 2 krople pomarańczy (2 %). Nakładać na nadgarstki i za uszy. Bergamotki tu nie dodawać, na skórze wystawionej na słońce jest fototoksyczna.

Szczegółowe dawkowanie do dyfuzora i kominka zapachowego w zależności od wielkości pomieszczenia znajduje się w artykule ile kropli do dyfuzora i kominka zapachowego, zasady komponowania zapachów w artykule jak łączyć olejki eteryczne.

Na skórę i do kosmetyków

Tisserand i Young nie podają dla olejku gwajakowego żadnych szczególnych ograniczeń ani maksimum dermalnego. Mimo to na skórę należy stosować go rozcieńczony: 1 % na twarz (2 krople na 10 ml, 6 kropli na 30 ml), 2 % na ciało (4 krople na 10 ml, 12 kropli na 30 ml). Do kąpieli dodawać go tylko rozpuszczonego w łyżce oleju bazowego. Ogólne zasady znajdą Państwo w artykule olejki eteryczne do cery.

Dzięki alkoholom seskwiterpenowym (bulnesol, gwajol) olejek jest trwały i wytrzymuje kilka lat. Należy przechowywać go zamkniętego w chłodzie i ciemności, zgęstnienie w chłodzie nie jest wadą.

Tradycja i badania

Drewno gwajaku jest bardzo twarde i handluje się nim jako „paragwajskim lignum vitae”. Olejek stosuje się głównie w perfumerii i w mydłach. O wpływie na zdrowie nie ma żadnych wiarygodnych badań, a producenci czasem wspominają azulen, który jednak w olejku naturalnie nie jest udokumentowany w znaczącej ilości. Należy traktować go jako zapach, a nie preparat do cery czy przeciw bólowi, i nigdy go nie połykać.

Na co zwrócić uwagę

• Ciąża i karmienie piersią: karta produktu zaleca w tym okresie unikać gwajaku. Należy się tego trzymać, choć Tisserand i Young nie podają szczególnego przeciwwskazania.
• Dzieci: do 2 lat nie. Starszym dzieciom wystarczy 1 kropla w mieszance w kominku zapachowym, na skórę tylko rozcieńczenie zależne od wieku (2–6 lat 0,5–1 %, od 6 lat do 1 %). Więcej w artykule olejki eteryczne a dzieci.
• Koty i psy: olejku nie nakładać na zwierzęta, kominka zapachowego nie używać w pomieszczeniu, z którego kot nie może wyjść. Zob. olejki eteryczne a zwierzęta domowe.
• Otwarty ogień: olejku nie podgrzewać na płycie ani nad świecą bezpośrednio w buteleczce, tylko w kąpieli wodnej.

Najczęstsze pytania

Dlaczego olejek z drzewa gwajakowego jest stały?

Zawiera dużo alkoholi seskwiterpenowych, które w temperaturze pokojowej krystalizują. Wystarczy ogrzać buteleczkę w dłoni lub w ciepłej wodzie, olejek się upłynni, a jego właściwości się nie zmieniają.

Czy mogę dać gwajak do dyfuzora?

Samego nie, zatkałby ultradźwiękowy dyfuzor. Należy użyć kominka zapachowego lub wcześniej zmieszać go z rzadszymi olejkami, w których stanowi najwyżej jedną czwartą mieszanki.

Czy drzewo gwajakowe to to samo co palo santo?

Potocznie czasem tak się je nazywa, ale botanicznie to inne drzewo niż Palo Santo z Ekwadoru (Bursera graveolens). Różnią się zapachem i ochroną, gwajak jest chroniony konwencją CITES.

Jak pachnie drzewo gwajakowe?

Słodko, kremowo i drzewnie, z różaną nutą i delikatnie dymnym podtonem. W perfumach stosuje się je jako długo utrzymującą się bazę.

Polecane produkty

• BIO Drzewo gwajakowe, olejek eteryczny 10 ml – Bulnesia sarmientoi z Paragwaju, różano-drzewny zapach bazowy.
• BIO Róża, olejek eteryczny 10 ml – z gwajakiem tworzy elegancki „różany las”.
• BIO Pomarańcza, olejek eteryczny 10 ml – rzadki cytrus, w którym gwajak dobrze się rozpuszcza.
• BIO Jojoba 10 ml – baza do perfum olejowych.
• Kominek zapachowy ceramiczny 9 × 7,5 cm – na gęsty gwajak lepszy wybór niż dyfuzor ultradźwiękowy.

Źródła

• Tissandié L. i in.: Towards a complete characterisation of guaiacwood oil, Phytochemistry 2018 – PubMed
• AromaWeb: Guaiacwood Essential Oil, skład, konsystencja i status zagrożenia według IUCN – aromaweb.com
• Tisserand R., Young R.: Essential Oil Safety, 2. wydanie, Churchill Livingstone 2014 (profil Guaiacwood, s. 298–299).
• CITES: Appendices I, II and III (Bulnesia sarmientoi, załącznik II) – cites.org

Zaktualizowano: 27. 9. 2026