Burak: rodzaje, uprawa i zbiór buraka ćwikłowego

W skrócie: Burak zwyczajny uprawia się w ogrodzie głównie jako burak ćwikłowy (czerwony) do spożycia, ponadto istnieje burak pastewny dla bydła i burak cukrowy do produkcji cukru. Na grządkę wysiewa się go bezpośrednio wiosną w glebę obojętną do lekko zasadowej, urodzajną i dobrze odwodnioną, w słonecznym miejscu. Podlewanie jest potrzebne głównie w ciepłe i suche lato, zbiera się od lata do jesieni w zależności od wielkości brzdąców.

Burak należy od dawna do niewymagających i wdzięcznych warzyw, które w ogródku zajmują stosunkowo mało miejsca i dobrze nadają się także dla mniej doświadczonych początkujących hodowców. Rodzajów buraka jest jednak w rzeczywistości więcej, niż można by się na pierwszy rzut oka spodziewać – od buraka cukrowego przez pastewny aż po popularny burak ćwikłowy (czerwony), który uprawia zdecydowana większość ogrodników.

Ten artykuł koncentruje się przede wszystkim na uprawie buraka ćwikłowego w ogrodzie – jak go wysiać, jak o niego dbać i kiedy zbierać, z przeglądem także pozostałych typów buraka dla kompletności. Burak można zaliczyć także do szerszego przeglądu w artykule Warzywa korzeniowe – marchew, rzodkiewka, pietruszka, seler, burak lub do planu sezonowego według artykułu Co wysiewać w czerwcu? Fasola, marchew, burak ćwikłowy, groszek i inne.

Rodzaje buraka

Burak zwyczajny (Beta vulgaris) obejmuje kilka odmiennych gospodarczo typów. Burak cukrowy zawiera 15 do 20 % cukru i uprawia się go przemysłowo do produkcji cukru. Burak pastewny o zawartości rozpuszczalnej suchej masy 12 do 17 % w zależności od konkretnego typu służy jako pasza dla zwierząt gospodarskich i potrzebuje co najmniej 600 mm opadów rocznie. Dla zwykłych ogrodników najciekawszy jest burak ćwikłowy, czyli burak czerwony przeznaczony bezpośrednio do spożycia, ewentualnie boćwina uprawiana raczej dla liści.

Jest to roślina dwuletnia – w pierwszym roku tworzy rozetę liści z stopniowo grubiejącym korzeniem, tzw. brzdącem, a dopiero w drugim roku po siewie kwitnie i zawiązuje nasiona. Do spożycia zbiera się go więc zawsze w pierwszym roku wzrostu.

Stanowisko, gleba i siew

Burakowi odpowiada pełne słońce i gleba obojętna do lekko zasadowej o pH 6,0 do 6,8, bogata w substancje organiczne i dobrze odwodniona. Gleba kwaśna lub zbyt świeżo nawożona zupełnie mu nie służy i zwykle prowadzi do wyraźnie gorszej jakości i smaku powstających korzeni.

Nasiona buraka są w rzeczywistości skupiskami kilku nasion, dlatego po wzejściu roślinki należy przerzedzić do docelowej rozstawy, aby każdy korzeń miał dość miejsca do rozwoju. Sprawdzone odmiany buraka ćwikłowego to na przykład Burak ćwikłowy D'Egypte lub Burak ćwikłowy Červená koule 2, ewentualnie gotowa taśma siewna z odmianami Bona, Alexis i Egypte, która ułatwia zachowanie odstępów przy siewie.

Podlewanie i pielęgnacja

Podlewanie powinno być regularne i wyrównane, szczególnie w ciepłe i suche lato, gdy niedobór wilgoci w glebie prowadzi do drewnienia i popękania korzeni. W trakcie sezonu zwykle wystarczy jedna do dwóch dawek nawozu, przenawożenie azotem natomiast sprzyja nadmiernemu tworzeniu liści kosztem samego korzenia.

Wykorzystanie w kuchni

Surowy i gotowany burak ćwikłowy nadaje się do świeżych sałatek, do zup, jak barszcz, jako ciepły dodatek do mięsa, lub można go upiec w całości w piekarniku wraz z korzeniami i skórką. Barwny sok buraka łatwo i trwale barwi ręce i drewnianą deskę, dlatego przy obieraniu i krojeniu surowego buraka warto używać rękawiczek i raczej osobnej powierzchni roboczej.

Z liści młodego buraka można podobnie jak z boćwiny przygotować także smaczne warzywo liściowe, nadające się na przykład do świeżych sałatek lub krótko podduszone jako ciepły dodatek do kolacji.

Boćwina jako gatunek pokrewny

Boćwina należy do tego samego gatunku botanicznego co burak zwyczajny, różni się tym, że nie uprawia się u niej korzenia, lecz rozetę liści z wyraźnymi, często barwnymi ogonkami. Uprawia się ją całkiem podobnie jak burak ćwikłowy, tylko zbiera się stopniowo i na bieżąco liście zamiast korzenia, i nadaje się więc także na mniejsze grządki, gdzie ogrodnikom wcale nie chodzi o korzeń.

Choroby i szkodniki

Burak może cierpieć na chorobę plamistości liści, która przejawia się drobnymi brązowymi plamami na liściach, szczególnie w wilgotną pogodę. Pomaga dostateczna rozstawa między poszczególnymi roślinami i regularne zmianowanie w kolejnych sezonach uprawy. Z owadów czasami pojawia się mól buraczany, którego larwy wygryzają drobne korytarze bezpośrednio w liściach, uszkodzone liście należy jak najszybciej usunąć i zutylizować poza kompostem.

Zbiór i przechowywanie

Młode, mniejsze korzenie można zbierać już od lata, w pełni rozwinięte i większe jesienią przed pierwszymi jesiennymi przymrozkami. Przy zbiorze burak należy ostrożnie wykopać z ziemi, liści nie odcinać tuż przy samym korzeniu, lecz zawsze pozostawić co najmniej 2–3 cm ogonków, aby przy gotowaniu lub przechowywaniu zbytnio nie wyciekał barwny sok.

Przechowywać można w chłodzie i łagodnej wilgoci, podobnie jak inne warzywa korzeniowe, najlepiej w piasku lub w perforowanych workach w ciemnej piwnicy. Tak przechowywany wytrzyma w dobrym stanie spokojnie kilka tygodni do kilku miesięcy.

Często zadawane pytania

Jaka jest różnica między burakiem ćwikłowym, pastewnym i cukrowym?

Burak ćwikłowy (czerwony) uprawia się do spożycia, pastewny służy jako pasza dla bydła, a burak cukrowy przerabia się na cukier. Różnią się zawartością cukru i suchej masy oraz celem uprawy.

Jakiej gleby potrzebuje burak?

Obojętnej do lekko zasadowej, o pH 6,0 do 6,8, urodzajnej i dobrze odwodnionej. Gleba kwaśna lub świeżo nawożona mu szkodzi.

Kiedy wysiewa się i zbiera buraka?

Wysiewa się bezpośrednio na grządkę w kwietniu do maja, zbiera się stopniowo od lata aż do jesieni, w zależności od tego, jak duże korzenie chce się uzyskać.

Dlaczego burakowi pękają lub drewnieją korzenie?

Najczęściej z powodu nieregularnego podlewania i suszy latem. Pomaga regularne i wyrównane nawadnianie przez cały okres wzrostu.

Dlaczego przy zbiorze buraka pozostawia się kawałki ogonków?

Jeśli korzeń zostanie odcięty tuż przy korzeniu, przy gotowaniu lub przechowywaniu wycieka z niego barwny sok. Pozostawione 2–3 cm ogonków temu zapobiegają.

Czy zamiast korzenia można uprawiać tylko burak liściowy?

Tak, jest to boćwina, ten sam gatunek botaniczny co burak, tylko że zbiera się z niej na bieżąco liście i wyraźne ogonki zamiast korzenia.

Źródła

• Burak zwyczajny – Wikipedia
• Beta vulgaris – Botany.cz

Zaktualizowano: 10. 10. 2026