Stonka na ogrodzie

Stonka ziemniaczana w ogrodzie

Stonka ziemniaczana, czyli po łacinie Leptinotarsa decemlineata jest w naszych warunkach jedynym poważnym szkodnikiem ziemniaków. Wykorzystuje swój monopol i jest w stanie spowodować na roślinach tzw. całkowite zżercie. Całkowite plony ziemniaków mogą być w ten sposób zmniejszone o 30 - 50%. Poza ziemniakami atakuje również bakłażana, pomidory, a cały jej rozwój był obserwowany także na dziko rosnącej psionce słodkogórz i kokorycz.

Opis stonki ziemniaczanej

Dorosłe osobniki stonki ziemniaczanej charakteryzują się czarno-białymi podłużnymi paskami na pokrywach skrzydeł i pomarańczową głową. Składają żółtopomarańczowe jajka w grupach, z których wylęgają się różowoczerwone larwy z czarną głową i nogami. Larwy mają po bokach ciała dwa rzędy czarnych plam.

Cykl życiowy stonki ziemniaczanej

Dorosłe chrząszcze zimują w glebie, wiosną wychodzą i szukają upraw ziemniaków lub innych roślin żywicielskich, gdzie następuje żerowanie dojrzewaniowe i krycie. Samice stonki następnie poświęcają się składaniu jajek, które umieszczają na spodniej stronie liści, w grupach po kilkadziesiąt sztuk, przy czym jedna jest w stanie złożyć kilkaset aż kilka tysięcy jajek w ciągu życia. Larwy stonki są bardzo żarłoczne i przechodzą przez cztery stadia rozwojowe - instary. Larwy czwartego instaru opuszczają roślinę i zagłębiają się w glebę do przepoczwarzenia. W południowych częściach Europy stonka ma dwie generacje w roku, a część dorosłych osobników jest w stanie przetrwać zimę także u nas dwukrotnie.

Możliwości walki ze stonką ziemniaczaną

Naturalni antagoniści stonki

Ze względu na stosunkowo niedawną introdukcję tego szkodnika, ekosystemy Europy nie są jeszcze w stanie skutecznie sobie z nim radzić. W likwidacji stonki pomagają bażanty, kuropatwy i inne gatunki ptaków, z królestwa owadów zaś biedronki, osy, złotook, skorki. Literatura podaje u biegacza Pteurostychus cupreus zjadanie 10 sztuk larw 2. instaru dziennie, u złotooków 10 larw 1. instaru lub 6 larw 2. instaru. W glebie larwy i dorosłe osobniki są atakowane przez entomopatogenne grzyby i nicienie.

Naturalni antagoniści potrzebują jednak dla swojego rozwoju większej bioróżnorodności (składu gatunkowego roślin i zwierząt występujących) na polu oraz braku nieselektywnych pestycydów, co trudno osiągnąć w dzisiejszych monokulturach ziemniaków.

Jak walczyć ze stonką

Plantator może poradzić sobie ze stonką ziemniaczaną zasadniczo na dwa sposoby: mechanicznie lub chemicznie.

• Ochrona mechaniczna

Polega na przestrzennej izolacji zeszłorocznych i tegorocznych upraw ziemniaków oraz ręcznym zbieraniu. Przestrzenna izolacja i zmianowanie pomaga zmniejszać liczbę chrząszczy, które wiosną dotrą do ziemniaków, jednak ta możliwość jest ograniczona przez działki, które plantator ma do dyspozycji. Na przykład w kolonii ogrodowej, gdzie ziemniaki są uprawiane co 20 metrów, nie można wykorzystać tego efektu.

Zbiór ręczny polega na zbieraniu i likwidacji chrząszczy oraz ich stadiów rozwojowych. Szczególne znaczenie ma w okresie pierwszego żerowania dorosłych chrząszczy po zimie. W tym czasie, poprzez likwidację kilku osobników, biorąc pod uwagę ich potencjał reprodukcyjny, można zapobiec późniejszej eksplozji populacji stonki ziemniaczanej. Można również usuwać liście z jajami, które jednak są słabo widoczne na spodniej stronie.

• Ochrona chemiczna

W ostatnim czasie pojawiają się szczepy stonki ziemniaczanej, które są odporne na organofosforany, syntetyczne pyretroidy i niektóre inne insektycydy. Dlatego należy unikać stosowania preparatów z tych grup, wybierać inne, a jeszcze lepiej jest je w trakcie wegetacji rotować, aby zapobiec powstawaniu dalszej odporności.

Najodpowiedniejszy termin zabiegu to okres wylęgania larw, zarówno ze względu na ich wrażliwość, jak i ze względu na zapobieganie szkodom wyrządzanym przez żerowanie.