Zbiór, suszenie i fermentacja tytoniu

W skrócie: Liście tytoniu zbiera się przed wyschnięciem nasion, gdy zaczynają tracić nasycony zielony kolor, stopniowo od dołu rośliny w 3–5 turach po 3–6 liści. Suszy się je zawieszone za ogonek w ciemnym, suchym pomieszczeniu przez 40–80 dni, aż będą brązowe, chrupkie i będą ładnie pachnieć.

Pierwotną ojczyzną tytoniu są Ameryka Północna i Południowa oraz Australia. Na naszym terenie tytoń zaczęto uprawiać już w XVII wieku. W Czechach tytoń nie jest uprawiany komercyjnie od lat 90. ubiegłego stulecia, niemniej jednak coraz więcej osób uprawia go dla własnych potrzeb w domu lub w ogrodzie ze względu na jego niewielkie wymagania.

Tytoń tytoniu nierówny

Roślinę tytoniu możemy wykorzystać albo w całości, bez resztek, albo tylko jej liście. Zależy to przede wszystkim od odmiany tytoniu, którą uprawiamy. Głównym celem, dla którego na całym świecie uprawia się tytoń, jest oczywiście produkcja wyrobów tytoniowych. Wytwarza się z niego jednak również inne produkty, na przykład kwas cytrynowy lub kwas nikotynowy.

Łodyga rośliny może być z kolei wykorzystana przy produkcji celulozy, a z nasion możemy pozyskać olej do produkcji mydeł, lakierów i farb. Znamy dwa gatunki tytoniu, które możemy uprawiać do produkcji cygar lub tytoniu papierosowego. Najbardziej znanym i najwyższej jakości jest tytoń wirginijski (nicotiana tabacum), a drugim tytoń chłopski, zwany też machorką (nicotiana rustica). Wśród plantatorów bardziej rozpowszechniony jest jednak podział ze względu na warunki, w jakich rośnie.

Tytoń według klimatu

• Tytoń orientalny - stanowi około 1/6 światowej produkcji. Jest to odmiana mało-listna, która jest zbierana ręcznie i suszona bezpośrednio na słońcu, a nie w suszarniach. Obszary uprawne tytoniu orientalnego znajdują się przede wszystkim na Półwyspie Bałkańskim.

• Odmiana wirginisjka - jest najczęściej uprawianym tytoniem w ogóle i stanowi prawie połowę światowej produkcji. Tytoń tworzy duże liście, które są zbierane pojedynczo i suszone zazwyczaj sztucznie.

• Tytoń Burley - stanowi tylko około 10 procent całkowitej produkcji na świecie. U tego gatunku zbiera się zarówno liście, jak i łodygę. Zazwyczaj suszone jest albo w sposób naturalny na słońcu, albo sztucznie w suszarniach.

• Kentucky - ciemny tytoń, bardzo mało rozpowszechniony.

• Tytoń cygarowy - obejmuje około 3 podgatunki, a mianowicie tytoń na okładkę, liść krycący oraz na wypełnienie cygara.

• Lokalne gatunki tytoniu - tylko lokalnie rozpowszechnione gatunki tytoniu, które powstały w wyniku hodowli poszczególnych plantatorów.

Jak uprawiać tytoń?

Tytoń sadzimy najczęściej w formie rozsady, dlatego dobrze jest najpierw go wyhodować. Rozsadę sadzimy pod koniec kwietnia, za idealny termin uważa się 10-25 maja (zależy to od temperatury, sadzimy gdy temperatury nie spadają poniżej punktu zamarzania), możliwe jest więc sadzenie wcześniej lub później. Rośliny, które były sadzone po 25 maja, dają zazwyczaj mniejszy plon, ale na jakości tytoniu nic się to nie odbija. Fenomenem uprawy tytoniu jest tzw. usuwanie kwiatów, czyli proces, podczas którego w okresie kwitnienia usuwa się wierzchołkową część łodygi z kwiatostanem wraz z kilkoma liśćmi (tymi najmniejszymi i najbardziej zielonymi). W ten sposób w zasadzie odmładzamy całą roślinę i poprawiamy jakość tytoniu! Pogłębia to wzrost korzeni i zwiększa produkcję alkaloidów.

Kiedy zbierać tytoń?

Zbiór liści odbywa się jeszcze przed wysuszeniem nasion! Liście zbieramy według koloru, gdy tylko zaczynają tracić swój nasycony zielony kolor. Nie możemy jednak zerwać wszystkich liści naraz, ponieważ tytoń nie rośnie równomiernie. Zbiór jest zazwyczaj rozłożony na 3-5 razy, kiedy liście zbiera się stopniowo od dołu rośliny. Za jednym razem zbieramy zawsze 3-6 liści.

Suszenie tytoniu

Podczas suszenia w liściach zachodzą procesy biochemiczne i zmiany fizyczne. Najważniejsza jest utrata wody i rozkład chlorofilu. Przy sztucznym suszeniu rozkład substancji bywa szybszy i liście zachowują żółty kolor oraz wysoką zawartość sacharydów - cukrów. W przeciwnym przypadku, przy suszeniu naturalną drogą na bezpośrednim słońcu liście ciemnieją i przez to suszenie się wydłuża. Tytoń lepiej więc suszyć w ciemnych pomieszczeniach na poddaszu lub w suchych piwnicach.

Podczas suszenia liście tytoniu zawiesza się za ogonek na sznurku. Musimy jednak podczas całego procesu pilnować pleśni, gdy tylko pojawią się oznaki pleśni liść natychmiast usunąć, aby nie zepsuł całego zbioru. Z tego powodu dobrze jest również wybrać dłuższe odstępy między liśćmi.

Suszenie w takich warunkach jest bardzo indywidualne i może trwać 40-80 dni. Ogólnie obowiązuje zasada, że dłużej jest lepiej. Liście są wysuszone, gdy uzyskają piękny brązowy kolor, są chrupkie i pachną.