Zastosowanie mikoryzy w uprawie

Mikoryza oznacza symbiotyczny związek między rośliną a grzybem. Grzyb dostarcza wodę i składniki odżywcze, roślina natomiast zapewnia grzybowi substancje cukrowe i hormony. Jest to więc współżycie korzystne dla obu stron.

Ten związek jest w przyrodzie całkowicie normalny, mikoryza występuje u zdecydowanej większości (ok. 95%) wszystkich roślin. W dzisiejszych czasach grzybnie są jednak często niszczone przez stosowanie preparatów chemicznych, nawozów mineralnych, orkę i ubijanie gleby.

Grzyby są bardzo wrażliwe na te czynniki i intensywna uprawa ich nie przeżyją. Bez nich jest jednak znacznie trudniej coś wyhodować - rośliny bardziej cierpią z powodu suszy i niedoboru składników odżywczych, którymi w przeciwnym razie zaopatrywałby je pożyteczny grzyb.

Zasada działania mikoryzy

Gdy grzybnia napotka korzenie odpowiedniego gatunku rośliny, dochodzi właściwie do "zaatakowania" - grzyb siłą przenika do przestrzeni międzykomórkowych lub bezpośrednio do komórek zewnętrznej części korzenia. Następnie dochodzi do ustabilizowania równowagi, z której korzyści mają obie strony.

Grzybnia jest gęstą siecią delikatnych włókien, które kilkukrotnie zwiększają powierzchnię korzenia i umożliwiają tym samym bardziej efektywny transport wody i substancji rozpuszczonych.

Grzyby z kolei otrzymują od rośliny produkty fotosyntezy, których same nie są w stanie wytworzyć, ponieważ nie posiadają chlorofilu. Mogą również przyjmować substancje wspierające wzrost. W niektórych przypadkach symbioza może przerodzić się w pasożytnictwo, jeśli jeden z organizmów uzyska zbyt dużą przewagę.

Rodzaje mikoryzy

W zależności od tego, jak symbioza powstaje, możemy rozróżnić kilka różnych kategorii:

Endomikoryza

Jest to częstsza forma symbiozy. Przy tym typie mikoryzy włókna grzybni przenikają do wnętrza komórek korzenia. Grzyby, które uczestniczą w tym związku, w większości nie są samodzielnie zdolne do przetrwania.

Do typów endomikoryzy należą:

• Mikoryza storczykowata - wiele storczyków jest przy kiełkowaniu całkowicie zależnych od grzyba, ponieważ nasiona praktycznie nie zawierają żadnych składników odżywczych

• Mikoryza arbuskularna - najczęstszy typ mikoryzy w ogóle, występuje u 90% roślin. Strzępki rozgałęziają się wewnątrz komórek.

• Mikoryza erikoidalna - typowa dla roślin kwasolubnych (borówki, azalie, wrzosy...)

Ektomikoryza

Mniej powszechny rodzaj mikoryzy. Grzyb tworzy przy niej płaszcz na powierzchni korzenia i zastępuje włośniki korzeniowe. Strzępki nie przenikają do wnętrza komórek korzeniowych, tylko do przestrzeni międzykomórkowych.

Rośliny z tym typem mikoryzy mają zazwyczaj korzenie zredukowane z brakującymi włośnikami korzeniowymi, często rozgałęzione widlasto. Należą do nich niektóre drzewa iglaste i liściaste gatunki leśne - brzoza, dąb, buk, świerk, modrzew, sosna.

Grzyby, które tworzą tę symbioze, zna każdy grzybiarz - często są to gatunki, które tworzą duże, czasami nawet jadalne owocniki (grzyby workowe i podstawkowe). Większość jadalnych gatunków grzybów tworzy ektomikoryzę.

Jak pozyskać i utrzymać grzyby symbiotyczne

Grzyby mikoryzy występują w przyrodzie obficie. W miejscach, które są użytkowane lub w zakupionym substracie w doniczce jednak zwykle nie mają szansy.

Jedną z możliwości pozyskania tych grzybów jest przeniesienie odrobiny ziemi od rośliny w naturze do tej w Waszym ogrodzie. Skuteczność nie jest jednak zbyt duża, a ponadto możecie sprowadzić wraz z pożytecznymi grzybami również jakieś szkodliwe.

Podobnym sposobem jest umieszczenie trocin przy roślinie, u której zakładamy mikoryzę - grzybnia powinna przerośnięć w trociny i możemy ją zabrać do ogrodu. Pułapki są jednak takie same jak w poprzednim sposobie.

Ważne jest zawsze znalezienie tego samego drzewa lub rośliny, ponieważ grzyby mikoryzy są często bardzo wąsko wyspecjalizowane - jeden gatunek grzyba może być zdolny do nawiązania symbiozy na przykład tylko z jednym gatunkiem rośliny.

Znacznie prostsze i bardziej niezawodne jest zakupienie preparatów mikoryzowych. Zawierają one odpowiednie gatunki grzybów w zależności od przeznaczenia preparatu, a ponadto w wystarczającej ilości.

Można je aplikować poprzez podlewanie lub w formie żelu albo roztworu przy sadzeniu bezpośrednio na korzenie roślin. Aplikacja przy wysadzaniu jest najskuteczniejsza.

Ponadto, jeśli raz użyjecie preparatu i grzybnia się dobrze przyjmie, grzyby utrzymają się w glebie również w przyszłości, jeśli uprawiacie tę samą roślinę każdego roku i nie stosujesie wielu fungicydów.

Należy pamiętać, że mikoryza to również grzyb, choć pożyteczny. Dlatego po aplikacji preparatów nie stosujcie przez co najmniej kilka tygodni fungicydów do rośliny, najlepiej unikajcie ich całkowicie.

Jeśli chcecie umożliwić mikoryzie szybki rozwój, lepiej jest unikać aplikacji nawozów sztucznych i stosować raczej nawozy organiczne i organiczno-mineralne.

Mikoryza nie jest odpowiednia do wszystkich środowisk. Jeśli Wasz ogród jest zamokły lub bardzo bogaty we wszystkie składniki odżywcze, aplikacja mikoryzy nie będzie miała dużego znaczenia.

Grzyby potrzebują bowiem tlenu glebowego, tak samo jak korzenie roślin, dlatego w zamokłej glebie długo nie przeżyją.

Przy wystarczającym zaopatrzeniu roślin w wodę i składniki odżywcze grzyb ma dla rośliny niewielkie znaczenie, wręcz przeciwnie może jej odbierać część substancji, które mogłaby wykorzystać do własnego wzrostu.

Niewielu gleb jest jednak na tyle bogatych, aby grzyb nie przynosił roślinie korzyści - ważne są przede wszystkim mikroelementy, które często leżą na większej głębokości lub są związane w minerałach, skąd grzyb może je pozyskać.

Szczególnie korzystna jest mikoriza w warunkach z mniejszą ilością mikroelementów (na roślinach można najczęściej zaobserwować bladnięcie i żółknięcie liści, ewentualnie plamy i brzeżne nekrozy liści), przy wysychającej glebie lub w miejscach, gdzie grozi atak chorób.

Mikoriza umożliwia zaopatrzenie rośliny także w trudniej dostępne pierwiastki i wodę, dzięki czemu ogranicza stres rośliny związany z niedoborem wilgoci. Dzięki temu odżywieniu, zaopatrzeniu w wodę i niektórym substancjom roślina z grzybem symbiotycznym jest bardziej witalna i odporna na stres oraz choroby.

Preparaty mikoryzy pomagają roślinom szybko rosnąć i obficie owocować. Wypróbujcie je również Wy, poznacie różnicę!

Napisała Eliška Kadlecová