Zaczynamy z bonsai - przewodnik uprawy

W skrócie: Bonsai to drzewo uprawiane w płytkiej misce z otworami drenażowymi. Na start wybierz wytrzymały gatunek (fikus, wiąz chiński, jałowiec), podlewaj zwykle raz dziennie, nawóź co 1-2 tygodnie od kwietnia do września i przesadzaj młode drzewko co 2-3 lata, skracając przy tym około 1/3 korzeni.

Uprawa bonsai ma w Azji długą tradycję. Rośliny są rodzinnymi skarbami liczącymi wiele dziesiątek lat. Nie musicie się jednak obawiać, do wyhodowania ładnego drzewka wystarczy nawet jeden rok.

Jak zacząć i z czym się liczyć - przynosimy Wam w poniższym przewodniku uprawy bonsai.

Dowiecie się tutaj: co rozważyć - podłoże - przesadzanie - typy bonsai - formowanie - podlewanie - pielęgnacja liści - nawożenie - zimowanie

Co należy rozważyć:

Zanim nabędziecie bonsai do domu, należy odpowiedzieć sobie na kilka pytań. Roślina wprawdzie nie jest tak wymagająca jak na przykład zwierzę domowe, ale i tak potrzebuje opieki. I wreszcie trzeba wybrać taki gatunek bonsai, który będzie dla Was odpowiedni.

1. Czy będę miał czas na opiekę nad bonsai?

Drzewka wprawdzie nie musicie codziennie przycinać i przesadzać, jednak trzeba sobie uświadomić, że prawdopodobnie będziecie je uprawiać w bardzo małej i bardzo płytkiej misce. Szczególnie mniejsze bonsai umieszczone na zewnątrz potrzebują podlewania przynajmniej raz dziennie. Więc jeśli macie w zwyczaju wyjeżdżać na weekendy i na wakacje, trzeba znaleźć kogoś, kto zaopiekuje się Waszym bonsai podczas nieobecności.

2. Czy mam w domu miejsce dla bonsai?

Jeśli nabędziecie drzewko, powinniście wybrać dla niego odpowiednie stanowisko. W przypadku bonsai pokojowego do tego celu najlepiej nadaje się okno (najlepiej sprawdzają się okna zachodnie lub wschodnie), jeśli planujecie mieć bonsai zewnętrzne, powinno to być miejsce z wystarczającą ilością światła, ale w miarę możliwości bez bezpośredniego południowego słońca.

3. Jak duże bonsai chciałbym mieć?

Pojęcie "bonsai" nie obejmuje tylko drzewek o wysokości kilkudziesięciu centymetrów. Bonsai może mieć nawet dwa metry wysokości. Zależy to od gustu i możliwości przestrzennych każdego hodowcy. W zależności od pożądanej wielkości trzeba wybrać gatunek, który rośnie albo szybko, albo wolno. W przypadku gdy planujecie większe bonsai i nie chce Wam się czekać kilka lat, aż dorośnie, warto kupić już większe drzewo, ewentualnie roślinę wstępnie uformowaną do uprawy jako bonsai.

4. Jaki gatunek wybrać?

Wybór gatunku drzewka zależy od tego, jaką macie ostateczną wizję. Bonsai można wyhodować niemal z czegokolwiek, co tworzy tkankę drzewną.

Do bonsai zewnętrznego można na początek polecić raczej gatunki liściaste. Miniaturowe sosny wprawdzie wyglądają pięknie, są jednak naprawdę wymagające.

Piękne bonsai można stworzyć na przykład z grabów, lip, klonów lub drzew owocowych. Pięknie wyglądają też kwitnące bonsai z bzów, azalii lub fuksji. Przy uprawie ozdobnych jabłoni lub wiśni dodatkowo nagrodzi Was latem pięknie wyglądające owoce.

Możliwości jest bardzo wiele. Unikajcie jednak raczej uprawy bonsai z dębów, jeśli chcecie, aby Wasze drzewko miało małe listki, proporcjonalne do wielkości rośliny.

Przy uprawie pokojowych bonsai możesz wybierać spośród wszystkich możliwych gatunków drzewiastych, które są uprawiane jako rośliny doniczkowe.

Bardzo wdzięczne i odporne są na przykład fikusy (benjamina, ginseng lub retusa), Ligustrum (ptasie ziele), chińskie wiązy lub gruboszowate. U tych gatunków miłe jest to, że są całorocznie zielone i mogą nieustannie dekorować Twoje mieszkanie.

Gatunki sukulentowe i fikusy docenią dużo światła, odpowiada im także południowe okno i letnie przebywanie na zewnątrz w bezpośrednim słońcu. Ponadto znoszą również sporadyczne zaniedbania w podlewaniu. Niektóre gatunki, na przykład granat, także pięknie kwitną i mogą nagrodzić Cię owocami.

5. Gdzie zdobyć bonsai?

Istnieje kilka sposobów, aby zdobyć własne bonsai. Najprostszy, ale także najdroższy to kupić już gotowe bonsai lub wstępnie ukształtowane drzewko w wyspecjalizowanych sklepach. Bonsai jest od początku ładne na widok i możesz je utrzymywać w ciągle w przybliżeniu takim samym kształcie. Nie doświadczysz jednak radości z uprawy i kształtowania go od początku według własnego uznania.

Tańszą alternatywą dla hodowców, którzy swoją pasję traktują naprawdę poważnie, jest wyhodowanie bonsai w domu. Nie jest to szczególnie wymagające pod względem wysiłku, wymaga jednak czasu.

Kolejną możliwością jest kupić klasyczne nieukształtowane drzewko, ewentualnie wykopać odpowiednią roślinę bezpośrednio na zewnątrz. Będziesz miał już dorosłą roślinę, którą jednak musisz sam przyciąć i ukształtować. Także system korzeniowy będzie trzeba w kilku fazach dostosować do nowej miseczki. Przy tym sposobie naprawdę poczujesz radość z rezultatów własnej pracy. Ten sposób jest odpowiedni dla każdego, kto chce całą roślinę ukształtować własnymi rękami, ale nie chce długo czekać, aż drzewko wystarczająco urośnie.

Przy zakupie drzewek szczególnie zwracaj uwagę na to, aby były zdrowe i bez ataku szkodników. Roślinom z plamami na liściach, obumierającymi korzeniami lub wierzchołkami pędów lepiej się wystrzegaj.

Ostatnią możliwością jest wyhodowanie bonsai bezpośrednio z nasiona. Jest to metoda długotrwała i pracochłonna, osiąga jednak najlepsze rezultaty. Masz kontrolę nad rośliną w całym jej rozwoju. Gdybyś chciał uprawiać miniaturowe bonsai o wielkości do dziesięciu centymetrów, ten sposób jest prawdopodobnie najlepszy.

Gdy już mamy bonsai

Po zakupie

Kiedy przyniesiesz roślinę ze sklepu, zazwyczaj najlepiej jest od razu ją przesadzić. Dotyczy to głównie roślin pokojowych, które nie zostały zakupione w wyspecjalizowanym sklepie z bonsai. Substraty są bowiem często nieodpowiednie, zbyt mocno zatrzymują wodę i dochodzi w ten sposób do gnicia korzeni. Jeśli masz roślinę wykopaną na zewnątrz, lepiej jest powoli przyzwyczajać ją do uprawy w doniczce - skróć grube korzenie i roślinę zasadź w odpowiednio dużej zwykłej doniczce

Wybór podłoża

Istnieją specjalne podłoża odpowiednie bezpośrednio do bonsai. Można je kupić w różnych sklepach dla hodowców. Podłoże jest wystarczająco przewiewne, aby tworzyło się jak najwięcej drobnych korzeni, nie zatrzymuje zbyt dużo wilgoci, aby korzenie nie gniły, a jednocześnie zawiera również niezbędne nawozy, które wystarczą roślinie mniej więcej na pół roku wzrostu. Dobrze sprawdziły się również podłoża z palonej gliny (najczęściej Akadama), które wyglądają jak drobne granulki - są optymalne dla wzrostu korzeni, ale nie zawierają żadnych składników odżywczych, więc trzeba je dostarczać w podlewaniu.

Wybór miski

Stylów i typów misek jest tyle, ilu jest hodowców bonsai. Miski mogą być płytkie i głębokie, plastikowe, ceramiczne i kamienne, zależy tylko od gustu oraz wielkości i typu bonsai.

Jeśli chcesz klasycznego, rosnącego w górę bonsai, prawdopodobnie najlepszym rozwiązaniem jest płytsza kwadratowa lub owalna czy okrągła miska, głębokie miski stosuje się raczej do tworzenia kaskad.

Co w każdym razie powinny spełniać wszystkie typy misek, to wystarczająco duże otwory odpływowe. Większość roślin w domu bowiem nie ginie z suszy, ale wręcz przeciwnie - z powodu przelania, przy czym korzenie gniją, a roślina usycha.

Najlepiej jest wybrać miskę wraz z dopasowaną podstawką, do której będzie odpływać nadmiar wody.

Przesadzanie

Zanim zaczniemy przesadzać roślinę, wszystko wcześniej przygotujemy. Będziemy potrzebować miski do bonsai, ewentualnie doniczki (jeśli używasz ponownie starej miski, nie zapomnij jej dokładnie wymyć i zdezynfekować), podłoża (ewentualnie zmieszanego z nawozem), drewnianego patyczka do rozdzielania korzeni, drutu do ufiksowania rośliny (najlepiej aluminiowego), narzędzi do przecięcia korzeni, ewentualnie siatki na otwory odpływowe (możemy użyć kawałka starej firany lub innego podobnie rzadkiego materiału).

Na otwory odpływowe kładziemy siatkę i przymocowujemy ją kawałkami drutu. Zapobiegniemy w ten sposób wypłukiwaniu podłoża. Również przez otwory odpływowe przeciągamy druty, które później posłużą nam do mocnego umocowania bonsai w misce. Druty powinny wystawać czterema końcami na zewnątrz miski.

Podczas przesadzania bonsai mamy możliwość przejrzenia i przecięcia korzeni.

Najpierw trzeba pozbyć się całego starego podłoża przylegającego do korzeni. Najlepiej jest po mechanicznym otrząśnięciu i rozdzieleniu korzeni (można sobie pomóc drewnianym patyczkiem) opłukać korzenie wodą. Ta nie powinna być zbyt zimna, najlepsza jest odstana lub deszczowa woda. Potem możemy zacząć pracować z korzeniami

Ideałem jest gęsta sieć drobnych korzeni i włośników korzeniowych, grube korzenie należy usuwać. Nie zawsze można usunąć wszystkie grube korzenie od razu, u roślin z wolnej przyrody lub tych uprawianych w dużych pojemnikach skracanie korzeni przeprowadza się stopniowo w trakcie kilku przesadzeń.

Przy usuwaniu zbędnych korzeni należy dbać o czystość i ostrość narzędzi, większe rany należy zabezpieczyć (na przykład pastą ogrodniczą).

Pamiętaj, że zawsze musi zostać wystarczająco dużo korzeni, aby utrzymać roślinę przy życiu.

Jeśli roślina wydziela lateks (mleczno zabarwioną lepką substancję), pomoże spryskanie rany zimną wodą - lateks się zetnie i roślina przestanie "krwawić".

Przy przycięciu korzeni dobrze jest zwracać uwagę na przyszłe kształtowanie nebari - części pnia, która przechodzi w korzenie. To przejście powinno być ładnie płynne. Kilka większych korzeni powinno być w tym celu pozostawionych. Te główne korzenie rozkładamy płasko, tak jak będą leżeć w misce. Zależy to oczywiście także od typu miski, do której będziemy sadzić.

Jeśli korzenie nie trzymają się tak, jak powinny, możemy użyć drutu - albo bezpośrednio do tego celu produkowany drut do bonsai, albo jakikolwiek inny dobrze giętki drut o wystarczającej grubości. Nie nadaje się drut miedziany, ponieważ hamuje wzrost korzeni.

Podstawowe kształtowanie

W końcu dochodzimy do tego, jak właściwie ukształtować roślinę, aby wyglądała jak stare, pokręcone drzewo. Istnieje kilka rodzajów kształtowania bonsai, z których najczęściej stosowany jest cięcie i drutowanie.

Przed rozpoczęciem kształtowania trzeba wybrać stronę widokową, czyli tę, na którą będziemy najczęściej patrzeć. W myślach lub na papierze stwórz idealny obraz, jak powinno wyglądać Twoje bonsai. Musisz wziąć pod uwagę jego predyspozycje, ponieważ gałąź możemy przyciąć, jednak nie możemy zmusić jej do wyrostu. Możesz spróbować je ręką wygiąć pod różne kąty. Żadna z gałęzi nie powinna ze strony widokowej sterczeć bezpośrednio w Twoją stronę. Jeśli już masz jasną wizję, nadszedł czas, aby rozpocząć kształtowanie.

Zbędne pędy od razu usuwamy, zbyt długie lub mało rozgałęzione skracamy. Rany poobcięcia zabezpieczamy pastą ogrodniczą.

Do samego kształtowania używamy drutu. Najlepiej jest kupić bezpośrednio druty do bonsai - dobrze trzymają kształt i nie ranią kory drzewa. Potrzebujemy drutów różnych grubości.

Przy drutowaniu postępujemy od dołu drzewka i od najsilniejszych gałęzi do słabszych, przy czym wybieramy drut, który utrzyma gałąź w wymaganej pozycji i zagięciu, ale nie jest niepotrzebnie gruby.

Druty nawijamy pod kątem około 45 stopni. Każdy drut przymocowujemy do pnia lub do silniejszej gałęzi, skąd dopiero drutujemy na słabszą.

Dopiero gdy okablujemy całe drzewo, przystępujemy do właściwego kształtowania. Postępujemy znowu od dołu, gałęzie nie powinny się nakładać ani krzyżować, a pąki powinny być skierowane od środka na zewnątrz. Przy większych zagięciach dobrze jest najpierw trochę poruszyć gałązką palcami we wszystkich kierunkach.

Postępujemy ostrożnie, aby gałązki nie pękły.

Druty na bonsai pozostają tak długo, aby po ich usunięciu gałęzie i pień zachowały pożądany kształt. Może to trwać kilka miesięcy, ale także nawet rok. W tym czasie należy uważać, aby druty nie zaczęły uciskać kory lub nawet w nią wrastać - spowodowałoby to nieestetyczne blizny, jakie można znaleźć na przemysłowo hodowanych "bonsai" w domach towarowych. Na ucisk są szczególnie podatne gatunki z miękką korą, na przykład fikusy. Jeśli drut jest już roślinie za ciasny, nie pozostaje nic innego, jak go odmotać i roślinę ponownie okablować.

Podlewanie bonsai

Bonsai rosną najczęściej w płytkich miskach, dlatego w okresie wegetacyjnym trzeba je często podlewać. Większość wymaga podlewania przynajmniej raz dziennie. Najlepsza jest woda deszczowa, można jednak użyć także tylko odstałej.

Bonsai należy nawozić, szczególnie po wyczerpaniu nawozu zawartego w substracie (najpóźniej po pół roku). Od wiosny do połowy jesieni powinny być nawożone raz na 1-2 tygodnie. Na rynku dostępne są nawozy przeznaczone bezpośrednio do bonsai, można jednak użyć także klasycznego nawozu (np. Kristalon start).

W czasie zimowego spoczynku albo prawie w ogóle nie podlewamy (opadające zimujące gatunki), albo podlewamy tylko tak, aby substrat zbytnio nie wysechł, i nawozamy raz na 2-4 tygodnie (u pokojowych wiecznie zielonych bonsai).

Zmniejszanie liści

Niektóre gatunki drzew mają naturalnie drobne liście, u innych dochodzi do zmniejszenia samoistnie przy uprawie w pojemniku. U większości drzew możemy jednak pomóc w zmniejszeniu liści. Proces ten nazywa się defoliacja (odlistnienie). Przeprowadza się ją tylko u zdrowych, dobrze ukorzenionych drzew w trakcie wegetacji.

Przed wykonaniem wskazane jest dokładne nawożenie bonsai, aby mogło tworzyć nowe liście i nie doszło do jego osłabienia.

Można zauważyć, że drzewka po zgryzaniu przez zwierzynę tworzą mnóstwo drobnych listków i ładnie się rozgałęziają. Tego stanu możemy osiągnąć także sztucznie.

Przy defoliacji usuwa się blaszki liściowe (można je odcinać nożyczkami, ogonki liściowe dobrze jest pozostawić, aby nie doszło do uszkodzenia pąków i kory). Mniej więcej co siódmy liść pozostawiamy na drzewku lub odcinamy mu tylko część. Jednocześnie możemy roślinę przyciąć.

Następnie przenosimy bonsai na bezpośrednie słońce, młode liście będą się do niego przyzwyczajać od początku. Wkrótce roślina pokryje się nowymi liśćmi, które powinny być znacznie mniejsze i jaśniejszej zieleni niż poprzednie.

Zimowanie i letniowanie

Bonsai ogrodowe należy na zimę umieścić w chłodnym miejscu. Sprzyja to także niektórym gatunkom pokojowym, które wymagają zazwyczaj temperatur około dziesięciu stopni. U gatunków ogrodowych temperatury mogą być niższe, ale substrat z korzeniami nie może przemarzać. Gatunki liściaste nie potrzebują zimą światła. Idealne są ocieplone strychy lub garaże. Niepożądana jest nadmierna wilgotność, w której rozwijają się różne patogeny grzybowe i bakteryjne.

Wiosną, gdy nocne temperatury już nie spadają do zera, możemy przenieść rośliny ponownie na zewnątrz. Jednocześnie warto w tym okresie przesadzić do nowego substratu i przyciąć. Najpierw dobrze jest pozostawić roślinę kilka dni w półcieniu, potem może już być na pełnym słońcu.

Również bonsai pokojowym służy przebywanie na zewnątrz na słońcu. Na zewnątrz możemy je wystawiać zwykle około połowy maja i mogą tam pozostać do połowy września. Temperatury nie powinny być poniżej dziesięciu stopni, zależy to jednak od konkretnego gatunku (na przykład fikusy nie lubią temperatur poniżej 15 stopni, ale wiąz chiński znosi temperatury do czterech stopni).

Nawożenie

Bonsai nawozimy specjalnymi nawozami według instrukcji producenta. Bardzo odpowiedni jest nawóz w płynie o proporcji NPK 4-3-9. Ten stosunek mają często nawozy do bonsai.

Obniżona zawartość azotu w nawozie wspiera wzrost liści i igieł. Właśnie mniej azotu jest potrzebne dla kompaktowego wyglądu bonsai i drobniejszych liści.

Dawkowanie: 15ml płynnego nawozu do bonsai rozcieńcza się w 5l wody. Zaleca się nawożenie przez cały okres wegetacyjny, czyli od kwietnia do września. Nawozi się raz na 14 dni, w okresie spoczynku wegetacyjnego raz w miesiącu.

Czytaj również: Jak zadbać o zdrowo wyglądające bonsai