Por letni i por zimowy – różnice, siew i termin zbioru

Letnie, jesienne i zimowe odmiany pora

Por (Allium porrum) to wszechstronna roślina warzywna, którą można uprawiać i zbierać niemal przez cały rok. Kluczem do sukcesu jest wybór odpowiedniej odmiany w zależności od sezonu i warunków uprawy. Rozróżniamy trzy główne grupy odmian pora: letnie, jesienne i zimowe, które różnią się głównie terminem zbioru, mrozoodpornością oraz kształtem i grubością trzonu.

Letnie odmiany pora

Letnie odmiany pora to najwcześniej dojrzewające typy, które można zbierać już od czerwca do sierpnia. Charakteryzują się krótszym okresem wegetacji, zazwyczaj 120-140 dni od wysiewu nasion. Popularne odmiany letnie to:

Varna – szybko rosnąca odmiana z długą, jasną łodygą
Hannibal – odmiana z delikatnym smakiem i grubym trzonem
King Richard – długi por o smukłym kształcie, doskonały do świeżej konsumpcji

Letnie pory mają zazwyczaj jaśniejsze i smuklejsze łodygi niż jesienne i zimowe odmiany. Nie są zbyt mrozoodporne, dlatego ich uprawa kończy się przed pierwszymi jesiennymi przymrozkami. Idealne do świeżych sałatek i lekkich letnich dań.

Jesienne odmiany pora

Jesienne odmiany stanowią przejście między letnimi a zimowymi typami. Zbiera się je od września do listopada i charakteryzują się większą odpornością na chłód niż odmiany letnie. Okres wegetacji wynosi około 150-170 dni. Do popularnych odmian jesiennych należą:

Autumn Giant – duża, odporna odmiana o mocnym smaku
Belton – solidny por z ciemnozielonymi liśćmi
Jolant – bardzo plenna odmiana o dużej masie

Jesienne pory mają grubsze łodygi i są bardziej odporne na niższe temperatury niż odmiany letnie. Mogą wytrzymać pierwsze jesienne przymrozki, ale nie są przystosowane do długotrwałych mrozów. Świetnie nadają się do gotowania, pieczenia i tradycyjnych jesiennych potraw.

Zimowe odmiany pora

Zimowe odmiany to najbardziej mrozoodporne typy pora, które można zbierać od grudnia do marca, w niektórych przypadkach nawet do kwietnia. Wytrzymują temperatury do -10°C, a niektóre odmiany nawet do -15°C. Okres wegetacji jest najdłuższy – 180-220 dni. Popularne zimowe odmiany:

Bandit – bardzo mrozoodporny, ciemnozielony por
Winter Giant – duża odmiana o mocnym smaku
Tadorna – wyjątkowo odporna odmiana do późnej zimy
Blaugruner Winter – tradycyjna odmiana z niebieskawo-zielonymi liśćmi

Zimowe pory mają zazwyczaj ciemniejsze, niebieskawo-zielone liście i krótsze, ale grubsze łodygi niż letnie odmiany. Ich smak jest intensywniejszy, a po mrozie często stają się słodsze i delikatniejsze. Idealnie nadają się do tradycyjnych zimowych zup, gulaszów i pieczonych dań.

Jak wybrać odpowiednią odmianę?

Wybór odmiany pora zależy od kilku czynników:

Klimat regionu – w chłodniejszych rejonach warto stawiać na zimowe odmiany, w cieplejszych sprawdzą się też letnie
Termin zbioru – zaplanuj siewy tak, aby mieć świeży por przez cały rok
Sposób użycia – letnie odmiany do świeżej konsumpcji, zimowe do gotowania
Miejsce uprawy – na polu otwartym lepiej sprawdzą się mrozoodporne odmiany, w tunelu foliowym też letnie

Wskazówki dotyczące uprawy różnych typów pora

Letnie odmiany wysiewa się zazwyczaj w lutym-marcu w inspekcji lub szklarni, a następnie przesadza do gruntu w kwietniu-maju. Potrzebują regularnego podlewania i wysokiej jakości nawozu, aby szybko rozwinąć delikatną białą łodygę.

Jesienne odmiany sieje się w marcu-kwietniu i przesadza w maju-czerwcu. Wymagają okopywania dla uzyskania długiej białej części łodygi.

Zimowe odmiany wysiewa się w kwietniu-maju i przesadza w czerwcu-lipcu. Najważniejsze jest zapewnienie im dobrze zdrenowanej gleby, ponieważ nadmiar wody zimą może prowadzić do gnicia korzeni. Zimowe pory często pozostawia się w ziemi aż do momentu zbioru, gdzie wytrzymują mróz i są gotowe do zbioru w razie potrzeby.

Podsumowanie

Dzięki różnorodności odmian pora można cieszyć się świeżymi warzywami przez cały rok. Letnie odmiany zapewniają wczesne zbiory i delikatny smak, jesienne są uniwersalne i odporne, a zimowe wytrzymują najgorsze warunki zimowe i dostarczają wartościowych składników odżywczych w okresie, gdy inne warzywa są trudno dostępne. Planowanie różnych siewów i wybór odpowiednich odmian to klucz do ciągłych zbiorów pora w przydomowym ogrodzie.

W skrócie: Por letni ma okres wegetacji około 150 dni, jaśniejszą i cieńszą łodygę i musi być zebrany przed przymrozkami. Por zimowy potrzebuje około 200 dni, wytrzymuje mrozy do -10 °C, a niektóre odmiany do -15 °C, i zbiera się go od grudnia do marca. Odmiany jesienne zbiera się od września do listopada.

Okres wegetacji – por letni	około 120–150 dni
Okres wegetacji – por zimowy	około 180–220 dni
Mrozoodporność odmian zimowych	do -10 °C, niektóre odmiany do -15 °C
Terminy zbioru	letnie czerwiec–sierpień, jesienne wrzesień–listopad, zimowe grudzień–marzec
Siew i sadzenie	głębokość siewu około 1 cm, rozstawa 30 × 10 cm, kiełkowanie w około 18 °C
Nawożenie na sezon (na m²)	13 g azotu, 10 g fosforanów, 28 g soli potasowej w trzech dawkach

Por warzywnny (łac. Allium porrum) jest rośliną z rodziny amarylkowatych (łac. Amaryllidaceae). Należy do botanicznego rodzaju czosnek, podobnie jak jej bliscy krewni czosnek i cebula. Por warzywny i jego letnie, jesienne oraz zimowe odmiany zostały wyhodowane z dzikiego gatunku Allium ampeloprasum. Pierwotną ojczyzną pora jest południowa Europa, południowo-zachodnia Azja, południowa Anglia i Persja. Uprawa pora ma długą tradycję, uprawiali go już Egipcjanie, Grecy i Rzymianie w starożytności. W dzisiejszych czasach uprawa pora wciąż cieszy się popularnością. Dzięki hodowli uprawnicy mogą wybierać spośród dużej liczby odmian.

Por warzywny - opis rośliny

Por warzywny jest rośliną wieloletnią, ale uprawiany jest przeważnie tylko jako roślina jednoroczna, odmiany zimowe jako dwuletnie. Cebula pora ma kształt walcowaty. Łodyga bywa mocna i do połowy może być pokryta pochwami liści. Liście pora warzywnego są proste, przysiedzące do łodygi. Por warzywny ma obupłciowe kwiaty zgrupowane w kwiatostanie botanicznie nazywanym baldachogroniem. Kwiatostany są podparte pochwą. Częścią kwiatostanu są bulwki, jako organ odpowiedni do wegetatywnego rozmnażania pora. Owocem pora warzywnego jest torebka.

Uprawa pora

Por można uprawiać z wysiewu lub z rozsady. Plon z roślin wyhodowanych z rozsady bywa zazwyczaj wyższy. Z wysiewem letnich odmian pora warto zacząć jak najwcześniej. Do pojemników na rozsadę można wysiewać już w styczniu. Do kiełkowania idealna jest temperatura około 18°C. Wykiełkowane rośliny są bardzo drobne, nitkowate. Na zewnętrzne grządki wysadza się je w kwietniu, kiedy już nie grożą przymrozki. Sadzenie przeprowadza się w rozstawie 30 x 10 cm. Letni por zbiera się w sierpniu i wrześniu. Odmiany jesienne należy wysiewać od połowy lutego do połowy marca. Przedhodowane sadzonki trafiają na grządkę w połowie czerwca. Zbiór jesiennych odmian pora odbywa się w październiku i listopadzie. Najpóźniej wysiewa się zimowe odmiany pora, wystarczy wysiać je dopiero w kwietniu. Wystarczającego rozmiaru do wysadzenia na grządkę rośliny osiągną w czerwcu. Te pory będzie można zbierać od marca do mają następnego roku. Wszystkie odmiany pora wysiewa się na głębokość około 1 cm. Rozsada przygotowana do wysadzenia powinna mieć grubość około 3 - 5 mm i 3 - 4 prawdziwe liście. Długie korzenie należy skrócić do długości około 2 cm, a liście o około jedną trzecią. Sadzenie najwygodniej jest przeprowadzać w uprzednio wykopanych bruzdach. Podczas wegetacji konieczne jest regularne spulchnianie grządek z porem, odchwaszczanie, dokarmianie, podlewanie i ochrona przed chorobami i szkodnikami. Najskuteczniejsze jest dokarmianie nawozami wieloskładnikowymi, np. Cereritem lub nawozem NPK. Nie należy zapominać o regularnym okopywaniu, aby wybielona część była jak największa.

Odpowiednie stanowisko do uprawy pora

Por można uprawiać nawet w chłodniejszych położeniach, nie jest zbyt wymagający. Dobrze mu się wiedzie raczej na lżejszych, gliniasto-piaszczystych glebach, które są nawożone i utrzymują wystarczającą ilość wilgoci. Por jest rośliną drugiego plonu, dlatego uprawia się go po roślinach, które były silnie nawożone obornikiem (ziemniaki, warzywa kapustne i ogórki). Podczas sezonu wegetacyjnego do gleby powinno trafić około 13 g azotu, 10 g fosforanów i 28 g soli potasowej na m2. Ta dawka nawozów powinna być dostarczona do pora rozłożona w trzech dawkach. Pierwsze podkarmienie, które przeprowadza się jeszcze przed siewem, powinno być bogatsze w azot i zawierać mniej soli potasowych i fosforanów. Druga fala podkarmienia powinna być idealnie przeprowadzona około po trzech tygodniach. Ostatnie, trzecie podkarmienie przeprowadza się w okresie, gdy rośliny mają już w pełni rozwinięte liście. Trzecia dawka nawozu powinna zawierać najwyższy udział potasu i fosforu, natomiast azotanów powinno być najmniej.

Choroby i szkodniki

Na porze w ostatnich latach najczęściej pojawia się szkodnik nazwany molowatka porowa. Ten szkodnik wyprowadza w naszych warunkach 2 pokolenia w roku. Molowatki pierwszego pokolenia atakują rośliny pora na przełomie kwietnia i maja, drugie pokolenie zaczyna szkodzić pod koniec sierpnia i na początku września. Najprostszą profilaktyką przeciwko molowatce porowej jest przykrycie uprawy pora w okresie zagrożenia włókniną. Aby ta metoda była skuteczna, brzegi włókniny muszą być zagłębione w glebie, aby szkodniki nie przedostały się przez nie. W przypadku, gdy już się tak stało i szkodniki zaatakowały pora, czas przystąpić do ochrony chemicznej, na przykład preparatem Decis. Innymi szkodnikami, które mogą pojawić się na porze są mączlik porowy, nicień szkodliwy, wciornastek tytoniowiec i mol czosnkowy.

Por letni

Ma krótszy okres wegetacji - około 150 dni.

Musi być zebrany najpóźniej przed nadejściem przymrozków.

Rośnie szybciej, może dorosnąć do wysokości nawet 1 m.

Część jadalna (wybielona) jest dłuższa.

Średnio bywa cieńszy niż por zimowy.

Por zimowy

Dłuższy okres wegetacji - około 200 dni.

Jest mrozoodporny, bez problemu przetrwa zimę.

Rośnie wolniej, jest bardziej masywny.

Część jadalna jest grubsza - może mieć ponad 6 cm średnicy.

Musi być zebrany zanim na wiosnę zacznie ponownie rosnąć i wytworzy kwiat.

Najczęściej uprawiane odmiany pora

Por letni odmiany Golem jest szybko rosnący, w sprzyjających warunkach może wyrosnąć do wysokości nawet jednego metra. Część jadalna jest dłuższa w porównaniu do innych odmian, jest jednak nieco cieńsza, ma średnio około 4 cm średnicy. Okres wegetacji tej odmiany wynosi około 155-165 dni, dlatego zaleca się wysiew już od stycznia do przygotowanych doniczek. Na grządkę por odmiany Golem wysadza się od kwietnia. Dobrze rośnie w słonecznym miejscu na średnio ciężkiej, żyznej glebie.

Starozagorski kamuš jest tradycyjną odmianą pora letniego o wysokich plonach. Może wyrosnąć do wysokości nawet 50 cm. Idealnym stanowiskiem do uprawy tej odmiany pora jest miejsce z cięższą i głębszą ziemią, zawierającą wystarczającą ilość składników odżywczych. Przy uprawie na lżejszych glebach konieczne jest regularne podlewanie, aby gleba nie wyschła zbyt mocno.

Por De Carentan 2 to późna odmiana zimowa pora o średnio długich prostych łodygach. Zaletą tej odmiany pora jest jego duża odporność na mróz. Por De Carentan wymaga uprawy na wilgotnej i spulchnionej glebie bogatej w składniki odżywcze.

Por zimowy odmiany Elefant jest odpowiedni do zbioru jesiennego, jednak bez problemu można go zbierać aż do miesięcy wiosennych. Jego liście mają ciemnozieloną barwę. Długość części jadalnej można wydłużyć przez regularne nawożenie. Nasiona tej odmiany pora można wysiewać bezpośrednio na grządkę od marca do kwietnia, sadzonki do uprawy wstępnej należy wysiać już w drugiej połowie lutego.

Por zimowy odmiany Tango jest przeznaczony do zbioru jesiennego, ale można go zbierać aż do miesięcy wiosennych. Jego liście są twardsze i bardziej masywne. Odmiana Tango rośnie wolniej, długość okresu wegetacyjnego wynosi około 180-200 dni.

Innymi często uprawianymi odmianami pora jest por jesienny Terminal i por zimowy Winner.