Czarny korzeń, czyli kozibród hiszpański

W skrócie: Skorzonerę wysiewa się jak najwcześniej wiosną, w lutym lub marcu, na głębokość 2–3 cm w rzędach co 30–40 cm, a siewki przerzedza się na 8–10 cm. Potrzebuje słońca lub półcienia, przepuszczalnej gliniasto-piaszczystej gleby i nie znosi nawozów azotowych ani obornika. Zbiór następuje późną jesienią.

Skorzonera hiszpańska (łac. Scorzonera hispanica), znana również jako czarny korzeń, jest warzywem korzeniowym z rodziny astrowatych. Nazwa skorzonera pochodzi z ludowego podania, które głosi, że jeśli włoży się wężowi do paszczy kawałek korzenia tej rośliny, to wąż zginie. Skorzonera hiszpańska pochodzi z południowej Europy i Bliskiego Wschodu. Centrum, z którego czarny korzeń się rozprzestrzenił, była Hiszpania. To warzywo korzeniowe zaczęto stosować w większych ilościach dopiero w XVI wieku, kiedy spożywały je głównie narody celtyckie i germańskie, ponieważ wierzyły, że ma korzystne działanie przeciwko dżumie i ukąszeniom węży. Dzisiaj czarny korzeń jest rozpowszechniony w całej Europie i Azji. Na tak rozległym terytorium można go uprawiać dzięki temu, że jest bardzo odporny na mróz. Największymi producentami skorzonery są Francja, Belgia i Holandia.

Jak wygląda roślina skorzonery hiszpańskiej?

Skorzonera, podobnie jak wiele innych roślin, jest przedmiotem hodowli. Wyhodowane odmiany czarnego korzenia mogą osiągnąć długość do 40 cm i średnicę około 4 cm. Korzenie swoim wyglądem przypominają marchew lub pietruszkę, odmienna jest zwłaszcza barwa - ciemno czarna, jak już sugeruje sama nazwa. Powierzchnię korzenia pokrywają delikatne prążki i drobne korzonki. Miąższ czarnego korzenia jest śnieżnobiały. Z uszkodzonych korzeni wypływa gęsty biały sok tzw. "lateks", który szybko wysycha. Według kształtu liści rozróżnia się trzy podstawowe odmiany czarnego korzenia. Szerokie liście w kształcie elipsy ma odmiana Latifolia, podłużne liście lancetowate należą do odmiany Glastifolia, a wąskie liście ma odmiana Strictifolia. Łodyga dorastająca do wysokości 120 cm wyrasta z korzenia w drugim roku uprawy. Skorzonera kwitnie żółtymi kwiatami, które kwitną w lipcu i sierpniu. Kwiaty wydzielają przyjemny zapach. Nasiona dojrzewają pod koniec sierpnia i w ciągu września.

Uprawa czarnego skorzonera

Nasiona czarnego skorzonera ze względu na długi okres wegetacji wysiewane są jak najwcześniej na wiosnę, najlepiej już w lutym lub marcu. Wysiew przeprowadza się na głębokość około 2 - 3 cm w rzędach oddalonych od siebie o około 30 - 40 cm. Drugi termin siewu przypada na początek sierpnia, jeśli będziecie uprawiać czarny skorzonerę jako warzyw ozime. Zbiór odbędzie się wówczas wiosną następnego roku. Po wschodach młode rośliny należy przerzedzić na odległość 8 - 10 cm, aby poszczególne korzenie miały wystarczająco dużo miejsca na wzrost. Czarny skorzonerę jest stosunkowo nieskomplikowany w uprawie. Dla bogatych plonów uprawiajcie go w słonecznym stanowisku lub w półcieniu, w dobrze przepuszczalnej gliniasto-piaszczystej glebie bez większej ilości kamieni. Idealnym rozwiązaniem jest także wystarczająca ilość składników odżywczych w glebie, które jednak nie mogą być dostarczone poprzez bezpośrednie nawożenie obornikiem. Czarny skorzonerę nie znosi nawożenia nawozami azotowymi. Duża ilość azotu powoduje goryczkę korzeni i gąbczastość miąższu. Gleba pod uprawę powinna być wystarczająco wilgotna, ale nie może być zabagniona. W trakcie wegetacji można czarny skorzonerę dokarmiać nawozem odpowiednim dla warzyw korzeniowych. Nadmierne nawożenie nie jest wskazane, ponieważ czarny skorzonerę mógłby zbyt wcześnie przejść w kwitnienie.

Zbiór i przechowywanie czarnego skorzonera

Czarny skorzonerę należy zbierać bardzo ostrożnie, aby nie uszkodzić korzeni, które są bardzo kruche. Sprawdziło się wykopanie głębszej bruzdy wzdłuż rzędu i wywracanie czarnych skorzonerów do tej bruzdy z drugiej strony. Zbiór przeprowadza się w zależności od terminu siewu. Z siewu wiosennego czarny skorzonerę zbiera się późną jesienią, najlepiej przed nadejściem przygruntowych przymrozków. Z siewu przeprowadzonego w sierpniu plon czarnego skorzonera zbiera się wiosną następnego roku. Jeśli korzenie są zbyt małe, można poczekać ze zbiorem. Zebrany czarny skorzonerę najlepiej przechowywać w wilgotnym piasku lub zakopać w inspekcie, ponieważ po zbiorze ma tendencję do bardzo szybkiego wysychania. Przy odpowiednich warunkach przechowywania (wysoka wilgotność powietrza) można czarny skorzonerę przechowywać aż do późnej wiosny. Przed zimowym przechowywaniem wskazane jest związanie korzeni w pęczki i owinięcie w folię, co jest kolejnym sposobem na ochronę korzeni przed wysychaniem.

Witaminy i minerały zawarte w skorzonerze i jego korzystne działanie

Skorzonera jest produktem spożywczym odpowiednim dla diabetyków i sprawdzi się również w jadłospisie osób, które starają się schudnąć, ponieważ 100 g ma tylko 14 kalorii. Skorzonera zawiera dużą ilość wody, węglowodanów, błonnika, białek, tłuszczów i inuliny. Jest źródłem witaminy A, B1, C i E. Spośród pierwiastków śladowych w skorzonerze występują magnez, żelazo, wapń, potas, sód i fosfor. Ważną substancją dla organizmu ludzkiego jest allantoina, która wspomaga gojenie się ran i poprawia trawienie. Skorzonera bywa składnikiem diet odchudzających, stosuje się ją przy braku apetytu. Po grypie żołądkowej skorzonera pomaga w odnowie procesów trawiennych. Skorzonera ma korzystne działanie w leczeniu dny moczanowej, chorób reumatycznych, jako środek uspokajający działa na układ nerwowy.

Zastosowanie skorzonery w kuchni

Przed użyciem należy skorzonerę dokładnie umyć i oczyścić z czarnej skórki. Po oskrobaniu ze skorzonery wycieka biały lateks, dlatego zaleca się najpierw ugotować ją przez 20-25 minut, a dopiero potem obrać. Jeśli nie chcesz gotować skorzonery, wystarczy sparzyć ją gorącą wodą, a efekt będzie taki sam - pozbędziesz się lepkiego lateksu. Aby skorzonera nie zbrązowiała zanim zostanie podana, dobrze jest namoczyć ją w kwaśnej kąpieli - sprawdza się sok cytrynowy. W przypadku, gdy masz również liście skorzonery, możesz je przygotować podobnie jak szpinak. Skorzonerę można spożywać w stanie surowym dodaną do sałatek na przykład z jabłkiem, marchewką i jogurtem. Częstsze jest jej obróbka cieplna. Przygotowuje się ją w sposób podobny do szparagów lub kalafiora, można ją smażyć jak kotlet czy dusić. Przydatna jest również przy różnych sposobach przygotowania mięsa i ryb.

Coś na ząb - skorzonera à la crème

Składniki na 4 porcje:

• 0,5 kg skorzonery

• 1 łyżka stołowa octu lub wody

• 3 dl śmietany do ubijania

• 15 g masła

• sól

• mielony biały pieprz

Przygotowanie:

Skorzonerę najpierw obrać ze skórki i pokroić na kawałki o wielkości około 2 cm. Aby skorzonera nie ściemniała, namoczyć pokrojone kawałki w zakwaszonej wodzie. Do garnka włożyć śmietanę razem z kawałkami skorzonery, doprowadzić do wrzenia i gotować na małym ogniu około 8-10 minut do miękkości. Ugotowane kawałki skorzonery ostrożnie wyjąć z garnka, a śmietanę gotować dalej aż do konsystencji kremu. Do kremowego sosu wmieszać masło i doprawić solą oraz mielonym białym pieprzem. Sosem polać ugotowaną skorzonerę. Ten sos nadaje się jako dodatek do mięs, gotowanej szynki...

Smacznego! :)