Hyzop - nowoczesne i dekoracyjne zioło

Hyzop lekarski (łac. Hyssopus officinalis) jest przede wszystkim ziołem i dopiero w drugiej kolejności przyprawą. W przeszłości był wykorzystywany do leczenia trędowatych, a także przy kaszlu i chorobach dróg oddechowych. Ma korzenny smak i aromat. W krajach arabskich z rośliny hyzopu przygotowuje się napój sherbet.

Jego ojczyzną jest wschodnie Morze Śródziemne i środkowa Azja, gdzie rośnie dziko w przyrodzie na nieużytkach, wapiennych skałach, stepach i w rowach. Hyzop lekarski przeznaczony jest do uprawy w ogrodzie ziołowym, w okresie kwitnienia jest bardzo dekoracyjny np. na skalniaku lub w rabacie bylinowej, można nawet zakładać z niego żywopłot. Do uprawy żywopłotu wysadzamy go w odstępie 20 cm, regularnie przycinamy i formujemy, aby się rozgałęział. Możemy go uprawiać również w doniczce.

Kilka ciekawostek o hyzopie

Hyzop znany jest z przeszłości jako zioło kościelne. Używano go do oczyszczania kościołów i do oczyszczania chorych na trąd. Wspomina go Biblia w psalmie 51: "Oczyść mnie hyzopem, a będę czysty." Mówi o nim także Nowy Testament, gdzie Jezusowi przed śmiercią przyłożono do ust gąbkę namoczoną w kwaśnym winie i occie nabitą właśnie na trzcinę hyzopu. Istnieją jednak wątpliwości, czy we wzmiankach w Biblii chodziło o dzisiaj znany hyzop, czy raczej o gatunek szałwii lub oregano. Później naukowcy odkryli, że na liściach hyzopu znaleziono ślady pleśni produkującej penicylinę, która działała jako ochrona dla trędowatych.

W I wieku z hyzopu wyrabiano wino hyssopites, które w swoim dziele opisał rzymski uczony Pliniusz. W starożytności Grecy używali go do oczyszczania miejsc świętych. W swoim dziele wspomina go także grecki lekarz Hippokrates, który zalecał jego stosowanie przy kaszlu i zapaleniu oskrzeli. Do Europy hyzop przynieśli mnisi benedyktyńscy i doprawiali nim likiery. Wspomina go także Mattioli w swoim zielniku: "Jest to zioło ogrodowe, ma szereg pędów i gałązek o długości półtora stopy, wyrastających od dołu aż do góry z pięknym, zielonym wydłużonym i twardym liściem, zapachu przyjemnego, smaku pieprzowego i nieco gorzkiego."

W gospodarstwach domowych ludzie wieszali go w małych snopkach w domu po to, aby ich mieszkanie było chronione przed złodziejami i złymi duchami. Jako święte zioło hyzop został użyty także do poświęcenia Opactwa Westminsterskiego.

Łacińska nazwa hyzop pochodzi od greckiego słowa hyssopos, co w tłumaczeniu oznacza święta roślina. Używa się jego ludowej nazwy izop, izopek, ižop, hysos, korzeń iburski, wizop, zioło ostatniej pomocy, hyzop klasztorny lub hyzop. W Czechach znana jest jego nazwa hyzop lekarski.

Zakładamy ogródek ziołowy..

Hyzop lekarski (łac. Hyssopus officinalis) jest wiecznie zielonym, wieloletnim półkrzewem, który dorasta do wysokości 45 - 120 cm. Zaliczamy go do rodziny jasnotowatych (łac. Laminaceae). Cała roślinka ma przyjemny zapach.

Hyzop lubi słoneczne stanowisko chronione przed wiatrem oraz lekką, dobrze przepuszczalną wapienną glebę. Nie lubi nadmiernie nawodnionej gleby, dlatego dobry drenaż jest niezwykle ważny.

Uprawiamy go z nasion, które sadzimy do inspektu idealnie w okresie marca - kwietnia. Młode sadzonki hyzopu z trzema prawdziwymi listkami wysadzamy na grządkę w odstępie 45cm w okresie maja - czerwca. Na samą grządkę możemy wysiewać bezpośrednio nasiona hyzopu w okresie kwietnia - lipca. Wskazana jest jego uprawa w pobliżu kapusty, ponieważ odstrasza jej szkodniki takie jak bielinek kapustnik. Korzystnie działa również na winogrona, dzięki hyzopowi bowiem obficiej owocują.

Hyzop ma zieloną czworokątną łodygę, która w górę się rozgałęzia. Na niej znajdują się nasycone niebieskie kwiaty tworzące kłosy. Kwiaty u hyzopu możemy zauważyć od czerwca do września. Tworzy brązowoczerwone trójkątne owoce - rozłupki.

Zbieramy ziele i kwiaty (kwitnące wierzchołki) hyzopu tuż przed kwitnieniem, odcinki powinny mieć około 30cm. Ciemnozielone listki zbieramy w miarę potrzeby. Przycinać go po raz pierwszy na wiosnę, a potem po przekwitnięciu. Przy drugim zbiorze najcenniejsze są nowe pędy. Zebrana mieszanka może być suszona, zawsze w maksymalnej temperaturze 35°C. Mieszanka schnie bardzo wolno. Przechowujemy ją w dobrze zamkniętych pojemnikach i w ciemnym miejscu.

Hyzop leczy płuca i pomaga przy kaszlu

Hyzop lekarski działa antyseptycznie i dlatego stosujemy go przy zapalnych schorzeniach gardła, przy katarze oskrzeli, przewlekłych schorzeniach oskrzeli, zapaleniu płuc i łagodzi kaszel. Pomaga przy złym trawieniu, wspomaga apetyt i stabilizuje ciśnienie krwi. Należy jednak być ostrożnym przy stosowaniu jakiejkolwiek diety, ponieważ przy piciu hyzopu zjemy dwa razy tyle, ile zjedlibyśmy w normalnych okolicznościach!

Hyzop działa podobnie jak szałwia przy nocnym i chorobowym poceniu się. Dodajemy go również do okładów na odleżyny i różne rodzaje ran. Możemy nim opatrzyć miejsca ukąszeń owadów. Działa wzmacniająco na zdrowie starszych ludzi i działa także jako łagodny środek przeczyszczający. Nie jest jednak przeznaczony dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Hyzop zawiera olejek eteryczny (który składa się z pinenu, kamfenu, pinokamfenu), garbniki, glikozydy flawonowe, hesperydynę, diospinę, hyzopin i inne substancje. Świeże listki zawierają w 100 gramach aż 170 gram witaminy C!

• Przygotowujemy z niego herbatę, którą sporządzamy z 1-2 łyżeczek od kawy świeżych lub suszonych listków, które zalewamy 250ml wrzątku. Pozostawiamy do zaparzenia na 10 minut, a następnie herbatę odcedzamy. Pijemy świeżą do 3 razy dziennie.

Na rozluźnienie śluzu i wspomaganie odkrztuszania możemy z yzopu przygotować syrop yzopowy. Kwiaty yzopu w ilości 30g wrzucamy do 250ml wrzątku i gotujemy pół minuty. Tak przygotowaną mieszankę pozostawiamy do naciągnięcia na 4 godziny, następnie scedzamy i dodajemy 500g miodu. Mieszankę gotujemy na wolnym ogniu, aż osiągnie konsystencję syropu. Syrop yzopowy przechowujemy w lodówce w dobrze zamkniętym i ciemnym pojemniku.

Liście i kwiaty yzopu mogą być częścią aromatycznych mieszanek, jak również żywych i suszonych bukietów.

Z yzopem w kuchni

• Yzop ma korzenne aroma i gorzkawy smak. Yzopu używamy przy przygotowaniu zup, sosów, roślin strączkowych, tłustych dań wieprzowych, dziczyzny, jagnięciny, jak również ryb. Stanowi część różnych mieszanek przyprawowych. Jest charakterystyczną przyprawą kuchni francuskiej, gdzie przyprawia się nim głównie sosy i sałatki warzywne. Jest aromatyczny, dlatego używamy go w małych dawkach, w maksymalnej ilości 1 łyżeczka na osobę.

• Yzop jest szlachetną rośliną miododajną i bardzo aromatyczną przyprawą. Jest to bylina wieloletnia nadająca się do uprawy w ogrodach i w doniczkach. Uprawiamy go z nasion w inspekcie lub z bezpośredniego wysiewu na grządce. Kwitnie pięknymi niebiesko-fioletowymi kwiatami, dlatego jest bardzo podobny do cząbru ogrodowego.

• Jego właściwości lecznicze wykorzystujemy do leczenia schorzeń dróg oddechowych, przy kaszlu, astmie i przy katarach dróg oddechowych oraz stanach zapalnych układu moczowego. W Japonii naukowcy stwierdzili, że powinien pozytywnie działać również przy chorobach nowotworowych. W kuchni yzopu używamy do przyprawiania świeżych pomidorów i ogórków, możemy nim przyprawić twaróg lub przygotować ziołowe masło. Jest składnikiem ziołowych likierów.