Krzew herbaty w domu i w ogrodzie

Herbata chińska (łac. Camellia sinensis, dawniej także Thea sinensis) jest wiecznie zielonym krzewem z rodziny herbatowatych (łac. Theaceae). Ojczyzną herbaty chińskiej są południowe i południowo-wschodnie Chiny, Wietnam, Laos, Birma i Indie. Tutaj roślina ta jest uprawiana na rozległych plantacjach aż do wysokości około 2000 m n.p.m. O herbatach uprawianych na większych wysokościach twierdzi się, że ich liście są lepszej jakości niż pozostałe.

Pierwsze pisemne wzmianki o herbacie i uprawie herbaty pochodzą z III wieku naszej ery. Legendy jednak opiewają herbatę znacznie wcześniej, jeszcze przed naszą erą. Popularność herbaty szybko rozprzestrzeniła się na całym świecie, ludzie cenili zwłaszcza jej wyjątkowy smak i dobroczynne działanie. Herbata zaczęła być więc uprawiana także poza swoją ojczyzną. Obecnie rozległe plantacje herbaty znajdują się również w Japonii, Indonezji, na obszarze Kaukazu, na Cejlonie. Uprawa herbaty nie jest jednak wyłączną domeną Azji, uprawia się ją także w Europie - w Gruzji i na Azorach. Ponadto herbata jest uprawiana na Jawie, Sumatrze i w południowej Afryce.

Uprawa herbaty na plantacjach

Herbata jest uprawiana jako krzew lub drzewo, częstsza jest uprawa w formie krzewu, ponieważ z małych roślin wygodniej zbiera się liście. Herbaty uprawiane na plantacjach na większych wysokościach mają wprawdzie mniejsze liście, a całkowite ulistnienie jest uboższe, jednak właśnie te liście są znacznie lepszej jakości niż pozostałe. Młode rośliny herbaty pozyskuje się z nasion lub przez sadzonkowanie. Nasiona wysiewane są do specjalnych inspektów, z których po około pół roku przesadza się je na plantacje. Mniej więcej po dwóch latach krzewy po raz pierwszy przycina się, aby się rozgałęziły i nie rosły zbyt wysoko. W trzecim roku życia rośliny herbaty są gotowe do pierwszych zbiorów. Z herbat uprawianych w celu otrzymania herbaty wyższej jakości liście zbiera się później.

Roślina herbaty jest zdolna produkować liście wysokiej jakości przez około 30 lat. Czas zbiorów zależy od gatunku herbaty i miejsca uprawy. Zazwyczaj dostosowuje się do opadów. Zbiory odbywają się kilka razy w roku. Liście do herbat niższej klasy zbiera się nawet 30 razy w roku, do herbat wysokiej jakości liście zbiera się tylko 3-4 razy w roku. Jakość zbiorów się waha, pierwszy zbiór bywa najlepszej jakości. Hodowcy mają zbiory precyzyjnie zaplanowane, wyznaczone terminy ściśle przestrzegają. Zbiory przeprowadza się w większości krajów przez ręczne zbieranie (zrywanie lub obcinanie nożyczkami). Zwłaszcza w Japonii do zwiększenia efektywności zbiorów zaczęto używać specjalnych maszyn do cięcia.

Czy wiesz, że?

Po zbiorach liście są przetwarzane i w zależności od stopnia fermentacji powstaje z nich jeden z rodzajów herbaty - biała, zielona, żółta czy czarna. Wszystkie te rodzaje herbaty produkowane są z jednej rośliny - z herbaty chińskiej.

Rodzaje herbaty według stopnia fermentacji liści herbaciarki

• Czarne herbaty przeszły pełny proces fermentacji, dlatego mają ciemny kolor, są bardzo wyraziste i gęste w smaku. Chińczycy ten rodzaj herbaty nazywają czerwoną, ze względu na kolor naparu. Prawdziwą czarną herbatą dla Chińczyków jest tylko wielokrotnie fermentowana herbata Pu Erh. Czarna herbata jest popularna na całym świecie, zwłaszcza w Europie.

• Zielone herbaty są całkowicie niefermentowane, ponieważ zaraz po zbiorze i lekkim zwiędnięciu liści cieplnie niszczy się enzymy, które powodują fermentację. Ten rodzaj herbaty jest bardzo popularny i często również produkowany w Chinach i Japonii. Zielone herbaty są delikatne w smaku, napar z nich ma kolor zielony do żółtozielonego.

• Żółte herbaty są podobne do zielonych. Główną różnicą w produkcji tego rodzaju herbaty jest wolne suszenie. Podczas suszenia następuje dodatkowa fermentacja. Również pod względem smaku żółte herbaty są bardzo podobne do herbat zielonych. Również w Chinach żółta herbata jest produkowana bardzo rzadko, dlatego u nas nie spotykamy się z nią zbyt często.

• Białe herbaty w przeciwieństwie do innych rodzajów nie przechodzą obróbki cieplnej, dzięki czemu zachowują większość swoich pierwotnych substancji. Do otrzymania białej herbaty zbiera się tylko najmłodsze listki i wierzchołkowe pąki. Zebrane liście pozostawia się do zwiędnięcia, a następnie od razu suszy. Białe herbaty produkuje się prawie wyłącznie w chińskiej prowincji Fujian i należą do najdelikatniejszych.

Botaniczny opis herbaciarki chińskiej

Herbaciarka chińska jest wiecznie zielonym krzewem dorastającym w dzikiej przyrodzie do 8 metrów. Na plantacjach poprzez przycinanie utrzymuje się ją mniejszą, maksymalnie do dwóch metrów wysokości. Liście herbaciarki są skórzaste, naprzemianległe, lancetowatego kształtu z ząbkowanymi brzegami. Dolna strona liścia porośnięta jest drobnymi białymi włoskami, które są najlepiej widoczne na tzw. tipsach, czyli jeszcze nierozwiniętych pąkach liści. Kwiaty herbaciarki mają biały lub różowawy kolor i odlegle przypominają kwiaty naszych czereśni. Każdy kwiat ma 5 - 9 płatków korony wyrastających pojedynczo lub po 2 - 3 w kątach liści. Kwiaty herbaciarki są obcopylne. Po zapyleniu z kwiatów rozwija się trójkomorowa torebka, w której znajdują się 3 kuliste, brązowe, lśniące nasiona.

Wysiew nasion

Rośliny herbaciarki można wyhodować z nasion, które są dość twarde, dlatego przeprowadza się stratyfikację nasion w formie mechanicznego uszkodzenia twardej łupiny i następnego moczenia w wodzie. Twarde łupiny delikatnie naruszy się nożem i tak przygotowane wkłada się do kąpieli wodnej o temperaturze około 20 °C. Idealny czas moczenia to 2 - 3 dni. Drugim sposobem stratyfikacji jest umieszczenie lekko naruszonych nasion we wilgotnym torfie w temperaturze około 6 - 8 °C. Następnie nasiona wysiewa się do przygotowanego pojemnika wysiewnego.

Odpowiednim podłożem jest torf o niskiej zawartości wapnia. Podczas kiełkowania temperatura powinna wynosić od 20 do 25 °C, podłoże powinno być przez cały czas wilgotne. Optymalną temperaturę i wilgotność osiągniesz używając specjalnej mini szklarenki. Pojemnik z wysiewem przenieś w miejsce półcieniste. Wschodzone rośliny powoli przyzwyczajaj do normalnych warunków. Podłoże nadal utrzymuj wilgotne, nie możesz go jednak przemoczyć, ponieważ może dojść do gnicia korzeni i zniszczenia całej rośliny. W zależności od tempa wzrostu, sadzonki w odpowiednim momencie przesadź do pojedynczych doniczek. Jeśli będziesz chciał uprawiać herbacianą roślinę w środowisku zewnętrznym, poczekaj z tym do czasu, aż młode rośliny będą wystarczająco silne, aby przetrwały zimę (najczęściej trzyletnie sadzonki). Przy wysokości około 12 cm możesz roślinę po raz pierwszy przyciąć, aby zaczęła się rozgałęziać i tworzyć rozłożysty krzew.

Uprawa herbaciarki w mieszkaniu

Herbacianę roślinę możesz uprawiać w warunkach wewnętrznych i zewnętrznych. Zawsze umieść ją w miejscu półcienistym. Herbaciance dobrze się wiedzie w gliniasto-piaszczystym podłożu z dodatkiem torfu, rośnie również w czystym torfie (kwaśne podłoże). Uważaj, aby nie posadzić rośliny w podłożu o wyższej zawartości wapnia!!! W nim bowiem roślina bardzo szybko obumrze. Również przy nawożeniu czytaj uważnie skład, aby nieświadomie nie dostarczać roślinie substancji, której herbaciana roślina nie znosi. Roślinom uprawianym w mieszkaniu zapewnij podczas sezonu pobyt na świeżym powietrzu, bardzo to docenią. Herbaciane rośliny wystarczająco podlewaj i nawożaj. Z nadchodzącą jesienią powoli ograniczaj nawożenie i podlewanie. We wrześniu roślinę przenieś na zimowe stanowisko, które powinno być wystarczająco jasne, ale bez padania bezpośrednich promieni słonecznych. Idealna temperatura do zimowania wynosi około 10 °C. Przy tych warunkach częściowo ogranicz podlewanie, jeśli środowisko jest suche, możesz roślinę od czasu do czasu spryskać. Podczas sezonu roślinę okazjonalnie przycinaj, aby wspomóc krzewienie się rośliny i utrzymać ją w wymaganej wysokości. Bardziej radykalny cięcie przeprowadza się raz w roku, albo pod koniec zimy, albo w okresie suszy. Herbaciane rośliny uprawiane w doniczkach corocznie wiosną przesadzaj, staraj się nie uszkodzić bryły korzeniowej, roślina to źle znosi i po niedelikatnej ingerencji często zrzuca liście. Liście na szczęście szybko ponownie odrosną. Herbacianę roślinę w naszych warunkach najczęściej atakują wełnowce i przędziorki.

Uprawa herbacianej w ogrodzie

Do uprawy herbacianki chińskiej w ogrodzie wybierajcie prawdziwe chińskie herbacianki, ponieważ te są bardziej odporne niż inne odmiany. Te herbacianki są odporne na mróz do około -18°C. Trzy- lub czteroletnie sadzonki wysadzajcie w zacienionym miejscu do kwaśnego podłoża. Latem rośliny obficie podlewajcie, pamiętając, aby ich nie zalewać. Wzrost wspomożecie okazjonalnym nawożeniem. Pod koniec sezonu zaprzestańcie nawożenia, aby herbaciance zdążyły dojrzeć tkanki i w ten sposób przygotowała się na zimę. Największym problemem podczas zimowania są silne wahania temperatur z częstym rozmrażaniem i zamarzaniem. Przed zimą musicie rośliny zabezpieczyć na zimę. Do korzeni herbacianki chińskiej przyłóżcie słomę lub opadłe liście, nadziemną część osłońcie folią ochronną przeznaczoną do przezimowania roślin. W chłodnych regionach można stworzyć dla herbacianki specjalną niską inspekt, który można przykryć i w ten sposób uchronić roślinę przed nadmiernym mrozem. Najbardziej niezawodnie dobrze zabezpieczone herbacianki ochroni wystarczająco gruba warstwa śniegu. Jeśli mróz uszkodzi końce gałęzi, to nie jest żadna tragedia, krzew na wiosnę odrośnie ponownie z części, które przetrwały. Zimowanie herbacianki chińskiej w warunkach zewnętrznych ma swoje trudności, a sukces zależy od przebiegu zimy. Pewniejsze jest zatem jej zimowanie w chłodzie w pomieszczeniach zamkniętych.