Rozmaryn: Właściwości, Uprawa i Zastosowanie w Domu

W skrócie: Rozmaryn lekarski to zimozielony półkrzew o wysokości 1–2 m, który potrzebuje słońca, osłony od wiatru i przepuszczalnej gleby z wapniem. Nasiona wysiewa się w marcu–kwietniu, a rozsadę sadzi w maju–czerwcu co 50 cm. Mrozów nie znosi, dlatego zimuje w jasnym pomieszczeniu w 5–10°C.

Rozmaryn lekarski (łac. Rosmarinus officinalis) to półkrzew, niwymagający w uprawie, który znamy od niepamiętnych czasów. Poprawia kondycję psychiczną, jak i fizyczną, uspokaja układ nerwowy, wspomaga trawienie, działa przeciw wzdęciom, ale wykorzystujemy go również przy ogólnym wyczerpaniu i podczas zimowych zachorowań grypowych. W okresie kwitnienia przyciąga swoim zapachem pszczoły i motyle i jest bardzo atrakcyjną częścią ogrodu. Wykorzystujemy go również w kuchni, np. jako składnik prowansalskich ziół.

Ludzie znali rozmaryn już od dawna; miał swoje miejsce w staroegipskich i stargreckich rytuałach. W Grecji był poświęcony bogini Wenus jako symbol miłości i wierności. Rzymianie nazywali go morską rosą. Już w starożytności uważano go za symbol miłości, małżeństwa, ale także śmierci i wieczności. W myśl tradycji dodawano rozmaryn do ślubnego wieńca panny młodej wraz z kolorowymi wstążkami, aby podczas ceremonii symbolizował dożywotnią wierność partnerów.

W średniowieczu ludzie dodawali gałązkę rozmarynu do kadzidła. Pierwszą pisemną wzmiankę o rozmarynu znajdujemy w rozkazie cesarza Karola Wielkiego, który nakazał jego uprawę na swoich królewskich posiadłościach. Znamy go również z Lipskiego lekarnika pochodzącego z XV wieku, który podaje: "Rosmarinus, zwany również morską różą, jest ogrzewający i osuszający. Rośnie nad morzem i w górach. Swoim ciepłem ma moc otwierania porów potowych. Przeciw omdleniom i słabości serca używaj kwiatów zmieszanych z winem." Często rozmaryn był przedstawiany w ludowych pieśniach i wierszach. W pokojach chorych palono rozmaryn w celu oczyszczenia powietrza. Jednocześnie w salach sądowych rzucano gałązki rozmarynu na podłogę, aby sąd był chroniony przed "gorączką więzienną". Hiszpanie czczą rozmaryn, ponieważ według nich był on ukryciem Matki Boskiej podczas jej ucieczki do Egiptu. Według legendy rozpostarła nad nim swój płaszcz i kwiaty rozmarynu od tego czasu zmieniły kolor z białego na niebieski. W okresie epidemii dżumy podróżni podczas przejścia przez różne krainy wkładali do płóciennego woreczka właśnie rozmaryn, aby zapobiec zarazie. W rejonie Morza Śródziemnego suszono pranie na gałązkach rozmarynu, aby nabrało jego zapachu i tym samym odpędzało mole.

W przeszłości rozmaryn był powszechną rośliną czeskiej wsi i zajmował w gospodarstwie domowym honorowe miejsce. Rozmaryn jest jednak nowoczesnym ziołem i znajdujemy go również we współczesnych gospodarstwach domowych jako świeżą przyprawę o bardzo specyficznym zapachu.

Ojczyzną rozmarynu jest południowa Europa, gdzie obecnie znajdziemy go jako dziko rosnący krzew. W cieplejszych obszarach nadal uprawia się z niego żywopłoty, szczególnie we Włoszech, Hiszpanii i południowej Francji. W naszych warunkach uprawiamy go w doniczkach we wnętrzu lub na balkonie, może być również częścią kwiatowego klombu lub ogrodu ziołowego.

Rozmaryn jest często określany jako rozmaryna. W polskim używamy jego pełnej nazwy rozmaryn lekarski. Łacińska nazwa rozmarynu pochodzi od słów ros, co oznacza rosa oraz marinus, co tłumaczymy jako morski. Rozmaryn jest więc morską rosą, ponieważ w swojej pierwotnej ojczyźnie rośnie na wybrzeżu morskim.

Uprawa rozmarynu

Rozmaryn lekarski (łac. Rosmarinus officinalis) to wiecznie zielony, gęsto rozgałęziony, wieloletni krzew, wyrastający do wysokości 1-2m. Jest bardzo nieskomplikowany w uprawie. Jeho łodyga od drugiego roku jest zdrewniała, więc jest to roślina trwała. Łodyga po wyschnięciu i podpaleniu przyjemnie pachnie. Rozmaryn ma ciemnozielone filcowate listki, które od spodu są białe lub szare. Cała roślinka jest bardzo aromatyczna z charakterystycznym aromatem.

Rozmaryn uprawiamy z nasion, które sadzimy do inspektu najlepiej w okresie marzec-kwiecień. Kiełkuje w ciągu 1-2 tygodni. Rozmaryn lubi przepuszczalną gliniastopiaszczystą glebę z wystarczającą zawartością wapnia. Lubi słoneczne miejsca - bezpośrednie słońce, ewentualnie półcień, ale stanowisko musi być chronione przed wiatrem. Szczególnie dobrze rośnie przy ścianach domów, ponieważ te akumulują ciepło, a następnie je wypromieniowują w pobliże. We wnętrzu nie znosi przeciągów. Młode rośliny umieszczamy na grządce w okresie maj-czerwiec w odległości 50cm od siebie. W ogrodzie warto umieszczać rozmaryn razem ze ślazem.

Ostrożnie z podlewaniem! Nie lubi bardzo zabagnionej gleby. Rozmaryn kwitnie niebiesko-fioletowymi kwiatami w lipcu. Tworzy owoce. Roślinka rozmarynu nie znosi mrozów, dlatego przenosimy ją na zimę do wnętrza w jasne miejsce i utrzymujemy tam stałą temperaturę 5-10°C. W tym okresie ma spoczynek wegetacyjny i bardzo mało ją podlewamy.

Wskazówka: Po kwitnieniu przycinaj rozmaryn (tylko nie zdrewniałe części rośliny), aby zachował świeży i regularny kształt.

Z rośliny rozmarynu zbieramy zielone nie zdrewniałe pędy, które używamy albo świeże albo je suszymy w maksymalnej temperaturze 35°C. Zebrany rozmaryn schnie bardzo wolno. Wysuszone części możemy pokruszyć i przechowujemy je w dobrze zamkniętych ciemnych pojemnikach, które chronią je przed światłem i wilgocią.

Rozmaryn ma szerokie zastosowanie szczególnie w kuchni. Ma lekko gorzki smak przypominający kamforę. Mieszankę rozmarynu dodajemy do gotowych potraw przed ich dokończeniem, aby jego olejki nie wyparowały. Możemy go dodawać do zup, warzyw, sałatek, sosów i do mięsa. Używamy go do przygotowania mięsa jagnięcego, baraniego, króliczego, jelenia i sarniego, którym nada charakterystyczny smak, gdy posypiemy nim mięso podczas gotowania. Przy grillowaniu mięsa możemy dodać gałązkę rozmarynu do ognia, mięso przejmie rozmarynowy aromat.

Rozmaryn odpędza kleszcze, komary i owady kłujące!!

Jest składnikiem wielu ziołowych masełek. Smak i aromat rozmarynu zwielokrotnimy, gdy zmieszamy go z cebulą, czosnkiem lub lawendą. Rozmaryn jest charakterystyczną przyprawą kuchni włoskiej i francuskiej.

Wytwarza się również wino rozmarynowe, które przygotowujemy w ten sposób, że przede wszystkim jego listki siekamy drobno. Do jednej czwartej pojemnika wkładamy rozmaryn, a resztę uzupełniamy czerwonym winem. Tak przygotowane wino odstawiamy na 3 tygodnie, tylko od czasu do czasu pojemnik wstrząsamy, później odcedzamy.

Bardzo charakterystyczne działanie

Rozmaryn jako jedna z nielicznych roślin podwyższa ciśnienie krwi. Działa uspokajająco na układ nerwowy, poprawia krążenie krwi (usuwa uczucie zimna w kończynach), pomaga przy wydzielaniu żółci, przy reumatyzmie, astmie i kaszlu, bezsenności i migrenie. Zaleca się jego regularne stosowanie przy leczeniu zapalenia pęcherzyka żółciowego, przy bolesnej menstruacji, przy ogólnym osłabieniu i przy obrzękach.

Ma zastosowanie również jako dezynfekująca płukanka do ust i działa przy katarze na udrożnienie zatkanych nosa. Mocny odwar możemy użyć na okłady na różne egzemy, do czyszczenia cery i na rany. Odświeża i ożywia kończyny po przebytym udarze, gdy dodamy kilka listków rozmarynu do kąpieli. Herbata przygotowana z rozmarynu ma działanie moczopędne i powoduje pocenie się. Dziennie możemy zastosować maksymalnie 4-8 świeżych listków, zwykle rano na czczo lub w formie wina rozmarynowego.

Roślinka rozmarynu zawiera terpeny, borneol, cyneol, garbniki, substancje gorzkie, żywicę i saponiny.

Suszony rozmaryn wkładamy również między bieliznę do szaf, zapobiegamy tym wilgoci, pleśniom i atakowi moli na odzież. Jego wyciąg pomaga usuwać z pomieszczenia zapach dymu papierosowego i jednocześnie odstrasza muchy. Olej pozyskany z rozmarynu ma działanie repelenta. Jego olejek eteryczny wykorzystywany jest przy produkcji mydeł, maści, perfum i likierów.

Rozmaryn lekarski jest bardzo aromatycznym wiecznie zielonym półkrzewem, który jest odpowiednią roślinką do uprawy we wnętrzu, ale roztacza aromat na waszym balkonie i w ogrodzie. Uprawiajmy go z nasion na słonecznym stanowisku w glebie bogatej w wapń. Na grządkę wysadzamy przedhodowalane rośliny rozmarynu dopiero w ciągu maja - czerwca. Liście rośliny zawierają olejki eteryczne, garbniki, substancje gorzkie, flawonoidy, kwasy triterpenowe i alkaloidy. Zbieramy wierzchołki rozmarynu, które później suszymy. Wykorzystujemy go jako przyprawę i lekarstwo. Mieszanką rozmarynu doprawiać mięso, głównie dziczyzną i baraninę.

Jest składnikiem różnych mieszanek przyprawowych. Rozmaryn stosuje się jako lekarstwo przy schorzeniach reumatycznych, dolegliwościach trawiennych, zaburzeniach pęcherzyka żółciowego i żołądkowych oraz na pobudzenie krążenia krwi. W medycynie naturalnej wykorzystują go szczególnie przy tzw. chorobach kobiecych. Gałązki świeżego rozmarynu używamy do dziś do odświeżenia powietrza w pomieszczeniach.