Jodła w ogrodzie jest obowiązkowa

W skrócie: Jodła wymaga żyznej, wilgotnej i przepuszczalnej gleby, osłoniętego stanowiska i wysokiej wilgotności powietrza. Sadzi się ją wiosną (marzec-kwiecień) lub jesienią (wrzesień-październik) w dołku dwa razy większym od bryły korzeniowej. Do małych ogrodów nadaje się jodła koreańska (10-18 m), do dużych jodła pospolita dorastająca do 30-60 m. Cięcia korony nie stosuje się.

Jodła (łac. Abies) to drzewo iglaste należące do rodziny sosnowatych (łac. Pinaceae). Nazwa pochodzi od łacińskiego abies tłumaczonego jako białość lub od praindoeuropejskiego abiétis oznaczającego jodłowy. Większość gatunków jodeł pochodzi ze strefy umiarkowanej półkuli północnej. Jodły to potężne drzewa o prostych pniach i gałęziach rosnących okółkowo. Korony tych drzew w młodości mają kształt stożkowy, później stają się walcowate. W młodości rosną wolniej niż w starszym wieku. Igły są zazwyczaj dwurzędowe, ułożone grzebieniowato i wcięte na wierzchołku. Na spodniej stronie każdej igły znajdują się dwa białawe paski.

Szyszki, w przeciwieństwie do wielu innych drzew iglastych, nie zwisają, lecz są wyprostowane. Rozpadają się jeszcze na drzewie, dlatego na ziemi nie znajdziecie szyszek jodłowych. Drewno jodłowe należy do drewna miękkiego. Rodzaj obejmuje około 40-55 gatunków jodeł, które są zgrupowane w kilku sekcjach. Jodły należące do sekcji Balsamea są przedstawicielami lasów północnych i wysokich gór na południe od nich. Do tej sekcji należy na przykład jodła koreańska (łac. Abies koreana). Sekcja Grandis obejmuje przedstawicieli rosnących w Ameryce Północnej, Meksyku i Gwatemali. Tutaj zazwyczaj zamieszkują niziny i średnie wysokości. Przedstawicielem jest na przykład jodła szara (łac. Abies concolor). Przedstawiciele sekcji Abies są nam najbliżsi, rosną w Europie środkowej, południowej i wschodniej oraz w Azji Mniejszej. Najbardziej znaną z nich jest jodła pospolita (łac. Abies alba). Jodły zaklasyfikowane do sekcji Moni zamieszkują niziny i średnie wysokości w Azji środkowej i wschodniej oraz w Himalajach. Z południowej Hiszpanii i północno-zachodniej Afryki pochodzą przedstawiciele sekcji Piceaster. Do dużej ilości opadów przyzwyczajeni są przedstawiciele sekcji Amabilis rosnący w górach na wybrzeżu Pacyfiku w Ameryce Północnej i w Japonii. Chińskie Himalaje zamieszkują jodły należące do sekcji Pseudopicea. Kolejnymi sekcjami są jeszcze Oiamel, Nobilis i Bracteata.

Najczęściej uprawiane gatunki jodły

• Jodła pospolita (łac. Abies alba) jest gatunkiem jodły, który jest rodzimy na naszym terytorium. Można ją spotkać w niższych obszarach górskich, jednak jej udział w drzewostanie leśnym stale maleje. Znanym rezerwatem z licznym występowaniem jodły pospolitej jest puszcza Mionší w Beskidzie Śląsko-Morawskim. Jodła pospolita ma znaczne wymagania co do wilgoci, do prawidłowego wzrostu wymaga wysokiej wilgotności powietrza. Natomiast nie jest wymagająca co do światła, jest bardzo tolerancyjna na zacienienie. Rośnie raczej w głębszych, średnio żyznych glebach, znosi także gleby torfowe aż kamieniste, w niektórych obszarach rośnie nawet na wapieniach. Jodła pospolita dorasta do wysokości 30 - 60 m, a średnica pnia może wynosić 1 - 2 m. Potężne drzewa mają stożkowatą aż walcowatą bardzo regularnie rosnącą koronę. W wysokim wieku boczne gałęzie przerastają pęd terminalny (wierzchołek). Drewno jodły pospolitej jest żółtawej barwy, bez kanałów żywicznych. Igły jodły pospolitej są ułożone dwurzędowo, szerokie, płaskie, po stronie przedniej lśniąco zielone, od spodu z dwoma jasnymi paskami. Pąki są jajowate, brązowej barwy, nie zawierają żywicy. Szyszki męskie są zielonożółtej barwy, występują najczęściej na brzegach środkowej aż dolnej części korony, bywają ok. 2 cm długie i 0,6 cm szerokie. Szyszki żeńskie są zielonożółte aż czerwone, wyrastają na końcach zeszłorocznych pędów na szczycie korony. Ich wielkość waha się od 2,5 - 4,5 cm. Szyszki rosną pionowo i jeszcze na drzewie się rozpadają. Młode szyszki są zielonkawe aż niebławe, po dojrzeniu ich barwa zmienia się na brązową. Jodła pospolita w dobrych warunkach może dożyć 300 - 600 lat. Nie może jednak rosnąć w zbytnio zanieczyszczonych emisjami, zimnych obszarach, tam nie dożyje tak wysokiego wieku.

• Jodła kalifornijska (łac. Abies concolor) rośnie w górach zachodniej i południowo-zachodniej części USA oraz północno-zachodniego Meksyku. Obszary te charakteryzują się długą zimą i opadami zwłaszcza w okresie wegetacyjnym. Przy uprawie będzie jej się dobrze wiodło w średnio głębokich, wilgotnych, bogatych, ale także dostatecznie przewiewnych piaszczystych aż piaszczysto-gliniastych glebach. W ekstremalnych warunkach przeżywa jednak nawet w bardzo suchych glebach czy na nagich skałach. Bez problemu może dożyć nawet ponad 300 lat. Jodła kalifornijska wyrasta do wysokości ok. 25 - 60 m. Korona jest stożkowata, w dorosłości zmienia się na kopulastą. Pąki zimowe są owalne aż kuliste, żółtawe aż jasnobrazowej barwy, zawierają dużą ilość żywicy. Igły są sierpowato wygięte z niebielsko-zielonym odcieniem. Paski od spodu igieł są niewyrażne. Szyszki są walcowatego aż eliptycznego kształtu, długie 7 - 12 cm. Ich barwa jest zielonkawa czy fioletowawa. Jodła kalifornijska jest najmniej wymagającym, bardzo hartownym i przystosowującym się gatunkiem. Jej wielką zaletą jest to, że w pierwszych latach bardzo wolno rośnie, więc ok. w wieku 20 lat osiąga wysokość około 7 m.

• Jodła koreańska (łac. Abies koreana) pochodzi z południowej części Półwyspu Koreańskiego. Rośnie tam w obszarach górskich o chłodnym i wilgotnym klimacie. W okresie letnim występują tam bardzo intensywne opady, natomiast dla okresu zimowego charakterystyczny jest bardzo silny wiatr i niskie temperatury. W swojej ojczyźnie jodła koreańska rośnie na płytkich glebach ubogich w humus. Ten gatunek jodły jest raczej niski, w ojczyźnie dorasta jedynie do 10 - 18 m, a przy uprawie na naszym terenie jeszcze mniej. Pień ma średnicę 20 - 30 cm. Korona jodły koreańskiej ma szeroki kształt stożkowaty, jest gęsto rozgałęziona, starsze okazy mają tępy wierzchołek. Igły są szerokie, w kierunku wierzchołka się poszerzają, na końcach są zazwyczaj wyżłobione. Strona górna jest błyszcząca, zielonego koloru z wyraźną bruzdą. Na stronie spodniej znajdują się bardzo subtelne kredowo białe paski, które czasami zlewają się w jednolitą białą powierzchnię. Najbardziej charakterystyczną częścią tej jodły są jej szyszki, które po dojrzeniu mają fioletowy kolor. Szyszki są krótko osadzone, walcowate, długie ok. 4 - 7 cm. Jodła koreańska jest bardzo poszukiwanym gatunkiem, szczególnie ze względu na swoje dekoracyjne szyszki, które często tworzą się już na okazach o wysokości 1 m. Zaletą jest również niewielki wzrost, regularne rozgałęzienie i coroczne obfite plony szyszek.

Uprawa jodły z nasion

Nasiona jodły nie wymagają przed wysiewem skomplikowanej stratyfikacji jak wiele innych drzew iglastych. Wysiew przeprowadza się najlepiej w maju. Nasiona przechowuje się w suchym środowisku, a przed wysiewem zaleca się ich moczenie przez 24 - 48 godzin w czystej wodzie, wywarze torfowym lub roztworze stymulującym. Nasiona można również namoczyć i wstępnie wykiełkować w warstwie mokrego piasku. Przed wysiewem należy pozwolić nasionom powierzchniowo wyschnąć (aby się nie sklejały). Nasiona siejemy albo do specjalnych misek, albo do osobnych doniczek (w zależności od liczby nasion), na dno zawsze należy umieścić dobry drenaż. Pojemnik wypełniamy substratem uzyskanym ze zmieszania torfu lub ściółki iglastej, ostrego piasku i dobrze dojrzałego kompostu w proporcji ok. 2:1:1. Siewki drzew iglastych są często atakowane przez pleśnie, dlatego zaleca się sterylizację substratu przed wysiewem (np. poprzez przeparowanie lub wypieczenie). Nasiona wysiewamy rzadko, rozsypujemy je na substracie i przykrywamy warstwą piasku o grubości około dwu- do trzykrotności wielkości nasion. Drobne nasiona przykrywamy tylko bardzo cienką warstwą piasku. Wysiew dociskamy deską i utrzymujemy stale lekko wilgotny i zacieniony. Wysiew dobrze wietrzymy, aby zapobiec powstawaniu pleśni. Dla udanego kiełkowania temperatura powinna mieścić się w zakresie 10 - 30 °C. Wschodzone wysiewy są podatne na atak pleśni, dlatego należy utrzymywać wysiew stale w czystości, usuwać ewentualne chwasty, wietrzyć i utrzymywać optymalną temperaturę 20 - 30 °C. Młode rośliny wymagają niższej wilgotności powietrza i substratu, więc nie należy ich nadmiernie podlewać. Nadmierne zacienienie może spowodować wyciąganie się siewek w kierunku światła. Około 14 dni po wschodach siewek można zacząć je dokarmiać słabymi roztworami azotu. Pod koniec czerwca należy zacząć powoli przyzwyczajać rośliny do zwykłych warunków (hartowanie), a około sierpnia można je przenieść do środowiska zewnętrznego. Po przeniesieniu na zewnątrz zmienia się również skład nawozu - azotowy wymieniamy na nawóz zawierający fosfor i potas, aby wspomóc zdrewnienie i dojrzewanie siewek - przygotowujemy je w ten sposób do przetrwania zimy. Pierwszą zimę zaleca się pozostawić siewki jeszcze w oryginalnych pojemnikach. Siewki zimujemy w inspekcie lub w szklarni, którą w przypadku silnych mrozów bez śniegu lepiej przykryć. Zaraz po ustąpieniu mrozów należy sprawdzić siewki, czy silny mróz nie wyciągnął ich z ziemi. Również zimą nie zapominajmy o okazjonalnym podlewaniu!!! Na wiosnę przeprowadzamy tzw. szkółkowanie (przygotowanie rośliny przed wysadzeniem na ostateczne stanowisko). Młode rośliny przesadzamy do większej doniczki, jeśli oryginalna jest już za mała, regularnie je podlewamy, dokarmiamy i hartujemy. Rośliny w szkółce pozostają przez różny czas, zawsze zależy to od konkretnego gatunku drzewa iglastego i kondycji każdego osobnika. Na stanowisko wysadzamy je dopiero wtedy, gdy mają dostatecznie rozwinięty system korzeniowy i osiągają odpowiednie rozmiary. Wysadzanie najlepiej przeprowadzać wcześniej, zanim siewki zaczną pączkować, wtedy lepiej się przyjmują i zdążą przed zimą dobrze się zakorzeniać.

Gdzie posadzić przygotowaną sadzonkę jodły?

Młode jodły zazwyczaj dobrze znoszą zacienienie, jednak w wieku dojrzałym wymagają stanowiska słonecznego, należy więc uwzględnić to już przy wyborze odpowiedniego miejsca. Podczas sadzenia staraj się jak najmniej uszkodzić bryłę korzeniową. Po wysadzeniu młode rośliny dobrze podlej i chroń je przed intensywnym nasłonecznieniem. Jodły potrzebują zazwyczaj żyznej gleby, dostatecznie przepuszczalnej i odpowiednio wilgotnej. Nie znoszą wysokiego poziomu wód gruntowych, a także na zbyt lekkich i suchych glebach nie radzą sobie najlepiej. Niezbędnym warunkiem prawidłowego wzrostu jest trwale wysoka wilgotność powietrza. Jodły sadź w miejscu osłoniętym, na wietrznym stanowisku nie będzie im zbyt komfortowo. Jodły są odporne na mróz. Przy niewystarczającej pokrywie śnieżnej podlewaj je także zimą, młodym roślinom nie zaszkodzi również lekkie zimowe okrycie (zawsze muszą mieć dostęp powietrza, aby nie powstawały pleśnie). Jodły są wrażliwe na czystość powietrza, lepiej rozwijają się w miejscach bez zwiększonej ilości zanieczyszczeń (na wsi, w pobliżu lasów czy przy ciekach wodnych). Iglaki możesz wspomóc w rozwoju poprzez nawożenie specjalnym nawozem przeznaczonym dokładnie dla nich. Nawożenie prowadź również w zależności od tego, jak szybki wzrost jest pożądany. Nigdy nie próbuj utrzymywać jodły w małych rozmiarach poprzez cięcie, prowadziłoby to do nieodwracalnego uszkodzenia korony. Jodła nie miałaby już wtedy swojego charakterystycznego, zwartego kształtu, dzięki któremu jest ozdobą każdego ogrodu. Jodły nie lubią przesadzania, dlatego zawsze dobrze przemyśl, gdzie ją posadzisz.

Zaczerpnij energii z jodły

Jodły promieniują wielką ilością energii, którą możesz z nich czerpać. Jodły są uważane za symbol siły, pomagają radzić sobie ze stresem i zdenerwowaniem, w ich obecności odpoczniesz od codziennego pośpiechu i możesz znaleźć rozwiązanie jakiegoś problemu. Jodła w ogrodzie pomoże ci również odgonić pesymizm.