Jak uprawiać pieprz

W skrócie: Pieprz czarny (Piper nigrum) to tropikalna roślina pnąca, którą w polskim klimacie uprawia się w doniczce w domu lub w szklarni. Potrzebuje 20-30 °C, wilgotności powietrza 60-80 %, jasnego rozproszonego światła i podpory. Pierwsze owoce daje po 3-4 latach, a zimą temperatura nie powinna spaść poniżej około 12 °C.

Pieprz czarny (łac. Piper nigrum) to roślina pnąca należąca do rodziny pieprzowatych (łac. Piperaceae). Pieprz bywa czasem nazywany nazwą swojego owocu - pieprz czarny. Pieprz czarny pochodzi z Wybrzeża Malabarskiego w południowych Indiach, gdzie jest nadal powszechnie uprawiany. Ze swojej ojczyzny jego uprawa rozprzestrzeniła się do wszystkich obszarów tropikalnych, szczególnie do południowych Indii, Indonezji, na Półwysep Malajski, do Ameryki Środkowej i na Filipiny. U nas dorosłe rośliny można spotkać głównie w ogrodach botanicznych. Pieprz był uprawiany już w starożytności. Do Europy owoce pieprzu przywiózł Aleksander Macedoński po swoim pochodzie do Indii. Pieprz przez wieki był bardzo rzadki, a tym samym również bardzo drogi. Roślina nie była znana w Europie. Pieprz po raz pierwszy opisał w swoim dzienniku podróży Marco Polo. W średniowieczu zabroniono używania pieprzu w klasztorach, ponieważ działa jako afrodyzjak, a średniowieczny kościół miał poważne zastrzeżenia do tych właściwości.

Pieprz jako przyprawa jest znany wszystkim, ale jaka jest różnica między poszczególnymi rodzajami?

• Pieprz czarny pozyskuje się przez zrywanie jeszcze niedojrzałych owoców pieprzu. Odpowiedni czas to moment, gdy owoce zaczynają lekko czerwienieć. Zebrane owoce suszy się na słońcu aż do ściemnienia i pomarszczenia się skórki. Nie jest potrzebna żadna dalsza obróbka owocu, dlatego ten rodzaj pieprzu jest również najtańszy. W kuchni pieprz czarny jest najczęściej używany. Jego aromat jest przyjemnie ziemisty, miesza się z lekko słodkawym zapachem i wyrazistym pieprzowym smakiem. Pieprz czarny stosuje się mielony, kruszonny i cały. Całe kulki pieprzu czarnego są bardzo twarde, dlatego używa się ich tylko do doprawiania wywarów, sosów i innych potraw.

• Pieprz zielony również pozyskuje się z pieprzu czarnego w ten sposób, że zrywa się grona jeszcze niedojrzałych owoców w czasie, gdy są jeszcze w pełni zielone. Aby zachować kolor, aromat i miękką konsystencję, marynuje się je w occie lub w zalewie solnej. Pieprz zielony jest szczególnie lubiany przez smakoszy. Dzięki bardziej skomplikowanej przygotowaniu pieprz zielony jest trochę droższy, ale jego delikatny smak z pewnością jest tego wart. Pieprz zielony ma delikatniejszy aromat i świeży smak. W porównaniu z pieprzem czarnym jest mniej ostry. Stosuje się go najczęściej cały lub kruszonny. Kulki zielonego pieprzu są miękkie i bardzo często dodaje się je do pasztetów, nadzień i serów.

• Pieprz czerwony pozyskuje się niemal identycznym sposobem, tylko kulki (owoce) zbiera się później, w czasie wybarwiania się kulek na czerwono.

• Biały pieprz pozyskuje się z w pełni dojrzałych owoców, które namacza się i obiera ze skórki. Owoce pozbawione skórki suszy się na słońcu tak długo, aż wnętrze owoców maksymalnie się wybieli. Pieprz biały ma delikatniejszy smak niż pozostałe rodzaje pieprzu i nie jest tak ostry. Dzięki usunięciu skórki pieprz biały nie ma słodkawego aromatu. Za to czysty pieprzowy aromat jest o wiele intensywniejszy. Ponieważ pieprz biały jest bardzo twardy, najczęściej używa się go w formie mielonej. Znajduje zastosowanie szczególnie w sosach śmietanowych i wywarowych.

Wskazówka kuchenna

Pieprz najlepiej zmielić w młynku tuż przed użyciem, dzięki czemu zachowa swój aromat. Podczas dłuższego przechowywania pieprz traci swój charakterystyczny smak i zapach.

Jak wygląda pieprz czarny?

Pieprz jest wieloletnią, zdrewniałą lianą, która wspina się po podporze za pomocą korzeni przybyszowych do wysokości około 15 metrów. Liście pieprzu są naprzemienne, ogonkowe, długie od 4 do 14 cm i szerokie około 4-5 cm. Blaszka liściowa jest eliptyczna lub lancetowata z wyraźnymi żyłkami. Liście są zazwyczaj skórzaste, na górnej stronie ciemnozielone, a na dolnej jasnozielone. Walcowate kłosy drobnych, niepozornych kwiatów wyrastają w kątach liści podpierających. Owoce w kłosach są jednonasienne, niemal kulistego kształtu. Niedojrzałe owoce są zielone, później żółkną, a w dojrzałości mają kolor czerwony. Średnio osiągają około 5 mm.

Inne botaniczne gatunki pieprzu

• Pieprz długi (łac. Piper longum) jest kolejnym botanicznym gatunkiem pieprzu. Ten rodzaj pieprzu jest podobny do pieprzu czarnego, z tą różnicą, że jego owoce (jagody) skupione w walcowatych, gęstych, 5 cm długich kłosach zrastają się ze sobą. Zbiera się więc całe kłosy. Pieprz długi uprawiany jest głównie na Jawie. W naszej kuchni się nie używa, ponieważ jest zbyt ostry i pieprzny.

• Pieprz wąskolistny (łac. Piper angustifolium) rośnie w tropikalnych lasach Ameryki Środkowej i Południowej, szczególnie w Peru i Chile. Jego liście są sztywne, krótko ogonkowe, podłużnie lancetowate z niesymetryczną podstawą i karbowanym brzegiem. Owoce (jagody) pieprzu wąskolistnego mają tępo czworokątny kształt. W stanie suszonym nazywają się matiko.

• Pieprz kubeba (łac. Piper cubeba) uprawiany jest na Wyspach Sundajskich i na Antylach. Liście są dłuższe i węższe, owoce są skupione w gęstych walcowatych gronach. W sklepach owoce tego gatunku pieprzu można znaleźć pod nazwą pieprz ogoniasty (piper caudatum) lub jagody kubeby (baccae cubebae).

Uprawa pieprzu

Pieprz lubi raczej półcień, ostre słońce mu przeszkadza. Pieprzowi odpowiadają temperatury pokojowe. Rośliny dobrze rosną w dobrze napowietrzonych glebach bogatych w humus. Pieprz doceni wysoką wilgotność powietrza i gleby. Nadmierna suchość, ale także długotrwałe deszcze i silne wiatry pieprz źle znosi. Podczas uprawy nie zapomnij, że jest to roślina pnąca, więc zapewnij jej podporę, po której może się wspinać. Pieprz zaczyna owocować w 3-4 roku po wysianiu, najbogatsze plony daje między 6 a 15 rokiem. Przy dobrej uprawie pieprz może wegetować nawet 60 lat. Nie wolno jednak pozwolić mu w tym czasie zamarznąć - pieprz czarny nie jest mrozoodporny! Dla dobrego plonu możesz dokarmiać pieprz od wiosny do jesieni, idealnie jest dodawać nawóz około 2-3 razy w miesiącu. Zimą nawożenie znacznie ogranicz lub całkowicie pomiń. Także podlewanie jest zimą rzadsze, ale nigdy nie pozwól glebie całkowicie wyschnąć. Możesz obniżyć również temperaturę, minimum to około 12°C. Na początku wiosny ponownie zwiększ podlewanie. Przy uprawie pieprzu w mieszkaniu przysłuży się mu od czasu do czasu zraszanie, które zwiększy wilgotność powietrza. Młode rośliny wiosną przesadź do mieszanki ziemi liściastej, inspektowej i piasku (odpowiednia proporcja to 2:2:1). Przez lato możesz trzymać pieprz na zewnątrz w półcieniu. Pieprz rozmnaża się za pomocą sadzonek z jednym lub dwoma oczkami, jeśli akurat nie masz pod ręką dorosłej rośliny, wyhoduj pieprz z nasion. To nie jest skomplikowane. Nasiona pieprzu zasadź w niepłukanym piasku rzecznym lub w takiej samej mieszance ziemi jak do przesadzania. Pojemnik z nasionami umieść w jasnym miejscu, najlepiej bez bezpośredniego nasłonecznienia. Do kiełkowania potrzebna jest równomierna, wysoka wilgotność i wyższa temperatura, które osiągniesz na przykład używając miniszklarenki. Po wykiełkowaniu nasion utrzymuj podłoże stale wilgotne, aby rośliny nie wyschły.

Działanie pieprzu

Pieprz ma działanie stymulujące na ludzki organizm, dlatego jest uważany za naturalne afrodyzjak. Stymuluje krążenie krwi i podnosi ciśnienie krwi, dzięki czemu zwiększa również dostarczanie składników odżywczych i tlenu do narządów. Po spożyciu pieprzu możemy odczuwać przypływ energii i wyostrzenie zmysłów. Zwiększone ukrwienie narządów jednocześnie zwiększa ich wrażliwość na bodźce, dzięki czemu wzmacnia się również przyjemność przy stymulacji niektórych z nich. Pieprz jest zatem jednym z rodzajów przypraw dodawanych do napojów miłosnych. Dodając pieprz do potraw, podkreślisz ich smak, ale także pomożesz żołądkowi w ich trawieniu. Olejki eteryczne zawarte w pieprzu wspierają produkcję śliny i soków trawiennych, przyspieszają i ułatwiają tym samym trawienie pokarmu. Pieprz ma również lekkie działanie dezynfekujące i działa przeciw wzdęciom. Spożywanie pieprzu może mieć także działanie lecznicze, szczególnie przy przeziębieniu. Dzięki stymulacji krążenia krwi i ukrwieniu narządów ciało zaczyna się bardziej rozgrzewać, co może poprawić odkrztuszanie lub rozpocząć proces pocenia się. Potrawa lub napój doprawiony pieprzem jest doskonały także po długim zimowym spacerze, przy przeziębieniu, przy niskim ciśnieniu oraz przy zimnych rękach i nogach.

Przy stosowaniu pieprzu należy pamiętać o zasadzie umiaru, w końcu jest to silnie aromatyczna, ostra przyprawa. Umiarkownie powinny go spożywać szczególnie kobiety w ciąży, osoby cierpiące na wysokie ciśnienie krwi oraz osoby z wrzodami żołądka i nadkwaśnością żołądka.