Piękny, ale trujący oleander

W skrócie: Oleander pospolity jest trujący w całości – liście, pędy i kwiaty zawierają glikozydy (m.in. oleandrynę), które działają na mięsień sercowy. Krzew dorasta do 4 m, potrzebuje jasnego stanowiska, obfitego podlewania miękką wodą i zimowania w temperaturze 2 do 12 °C. Przy podejrzeniu zatrucia konieczna jest pomoc lekarska.

Oleander pospolity (łac. Nerium oleander) jest krzewem ozdobnym należącym do rodziny toinowatych (łac. Apocynaceae). Oleander znany jest również pod nazwą nerkowiec pospolity. Pierwotną ojczyzną oleandra jest obszar rozciągający się od Morza Śródziemnego przez północne Indie, Birmę aż po Chiny. W tak szerokim areale występowania przejawiała się znaczna zmienność, dlatego w przeszłości rozróżniano 6 - 8 gatunków oleandrów.

Obecnie botanicy są zgodni co do tego, że odmienne cechy nie są wystarczająco silne dla uznania odrębnych gatunków, dlatego powrócili do pierwotnego stanowiska, że istnieje tylko jeden jedyny przedstawiciel rodzaju oleandra, czyli oleander pospolity. Wyraźniej odmienne cechy ma jedynie dawny gatunek Nerium indicum, który posiada kanciaste gałązki. Poprzez hodowlę powstało jednak wiele kultywarów, kwitnących różnymi kolorami - od białego, przez żółty aż po ciemnoróżowy. Poprzez krzyżowanie uzyskano również pełne kwiaty i zapach kwiatów u niektórych kultywarów. Żółto kwitnąca, pełnokwiatowa i pachnąca odmiana nosi nazwę Nerium oleander "Luteum Plenum". Łacińska nazwa "Nerium" ma grecki rdzeń w słowie "neros" oznaczającym mokradło. Nazwa wskazuje, gdzie rośliny pierwotnie rosły. Dzikie oleandry wegetowały przy rzekach i na ich terenach zalewowych. Przy uprawie oleandrów nie oszczędzajcie zatem wody i zapewnijcie im wystarczającą ilość składników odżywczych, aby naśladować ich naturalne siedlisko.

Historia oleandra pospolitego

Oleandry były uprawiane jako rośliny ozdobne już na początku naszej ery. Są nawet uważane za pierwsze rośliny, które były uprawiane w celach ozdobnych w donicach. Pierwotny kolor kwiatów oleandrów to różowy. W XVI wieku na Krecie wyhodowano kultywar o białych kwiatach. Pachnące odmiany zostały wyhodowane dopiero pod koniec XVII wieku. Za szczyt osiągnięć hodowlanych uważano wyhodowanie odmiany o żółtych kwiatach na początku XIX wieku. Do dziś żółto kwitnące oleandry są raczej rzadkością.

Opis oleandra

Oleander jest wiecznie zieloną rośliną krzewiastą, która w idealnych warunkach może dorosnąć do wysokości nawet 4 metrów. Liście oleandra są gładkie, skórzaste, wąskiego kształtu, długie ok. 10 - 15 cm i szerokie około 3 cm. Liście mają ciemnozieloną barwę z jaśniejszym unerwieniem. Ogonki liściowe są krótkie. Gronokształtne kwiatostany tworzą się na końcu jednorocznych pędów. Kwiaty mają różne kolory i mogą być w zależności od kultywaru pojedyncze lub pełne.

Wszystkie części oleandra włącznie z kwiatami są trujące!!! Należy zatem uważać, aby w jego pobliżu nie znalazły się małe dzieci.

Trucizny zawarte w oleandro

Liście, łodygi i kwiaty oleandra zawierają glikozydy (np. oleandryna, neriina i neriantyna), dzięki którym roślina jest silnie trująca. Glikozydy tonizują mięsień sercowy i działają silnie moczopędnie. Objawy zatrucia to wymioty, zawroty głowy, arytmia, drgawki i gorączka. Silne zatrucia mogą w najgorszym przypadku zakończyć się śmiercią. W razie podejrzenia zatrucia nie wywołuj wymiotów i natychmiast wezwij pogotowie ratunkowe lub skontaktuj się z lokalnym ośrodkiem toksykologicznym. Płukanie żołądka i podanie dalszych środków detoksykujących zapewni następnie lekarz. Soki zawarte w oleandro mogą wywołać stany zapalne na skórze. U osób wrażliwych zapach kwiatów oleandra może wywołać bóle głowy i zawroty głowy.

Uprawa oleandra

Oleandrowi najlepiej służy jasne miejsce i bardzo żyzna gleba. Odpowiednia ziemia może składać się na przykład z 4 części ziemi darniowej, 2 części ziemi liściastej, 2 części przegniłego obornika lub ziemi z inspektu i jednej części piasku. W swojej ojczyźnie oleandry rosły w namułach rzek bogatych w składniki odżywcze, dlatego warto je w sezonie odpowiednio podlewać i nawozić. Nawożenie zaleca się przeprowadzać co dwa tygodnie specjalnym nawozem kombinowanym do roślin pokojowych. Do podlewania używaj odstałej, miękkiej wody, ponieważ oleandr jest dość wrażliwy na twardość wody. Aby uzyskać kwitnienie, musisz roślinie zapewnić letnie warunki. Na zewnętrzne słoneczne stanowisko przenieś ją w czasie, gdy nie grożą już przymrozki. W cieplejszej pogodzie podlewaj oleandra codziennie. Zalecane jest umieszczenie roślin w miejscu osłoniętym, ponieważ ich kwiaty są wrażliwe na wilgoć i przy długotrwałych deszczach brązowieją, pleśnieją i opadają.

Na zimowe stanowisko przenieś roślinę pod koniec września (w zależności od aktualnej pogody). Oleandr wytrzymuje krótkotrwale mróz do ok. -10°C. Mróz wprawdzie uszkodzi młode pędy, ale roślina potrafi niezawodnie odrosnąć ze starszego drewna lub wypuścić nowy pęd od korzeni. Długotrwałych mrozów oleandr jednak nie przetrwa. Jeśli to możliwe, zimuj oleandry w chłodniejszym otoczeniu o temperaturze od 2 do 12°C. Bardziej wrażliwe odmiany warto zimować w temperaturach 8-12°C. W temperaturach powyżej 12°C rośliny budzą się do wzrostu. Cieplejsze zimowanie może być również przyczyną słabszego kwitnienia w następnym sezonie. Kolejnym czynnikiem wpływającym na kwitnienie jest wielkość utraty liści w okresie zimowym. Im więcej liści opadnie, tym mniej prawdopodobne jest kwitnienie rośliny.

Aby liście nie opadały, należy zapewnić im również zimą wystarczającą ilość światła. Natomiast wody potrzebują rośliny zimujące w chłodzie minimum - tylko tyle, aby korzenie całkowicie nie wyschły. Mimo wszelkiej pielęgnacji podczas zimy może dojść do pewnego opadu liści, jest to w naszych warunkach klimatycznych całkowicie naturalne. Liście w pierwotnym miejscu już jednak nie odrosną, dlatego nagie gałązki na wiosnę się przycina.

Oleandry bardzo dobrze się rozgałęziają, należy jednak liczyć się z tym, że nowo wyrosłe pędy zakwitną dopiero w następnym sezonie. Jeśli nie macie możliwości zapewnić oleandrom zimowania w chłodnym miejscu lub w ogrodzie zimowym, nie rozpaczajcie, rośliny przetrwają także cieplejsze zimowanie. Wymagają jednak wystarczającej ilości światła i podlewania jak inne rośliny pokojowe. Jeśli oleander uprawiacie w pobliżu centralnego ogrzewania, zapewnijcie mu regularne zraszanie, zwłaszcza w okresie zimowym. Wiosną oleandry przesadźcie, starsze okazy wystarczy przesadzać co 2-3 lata. Korzenie możecie częściowo skrócić. Podczas przesadzania nie zapomnijcie o odpowiednim drenażu w pojemniku. Oleandry nie są podatne na choroby czy ataki szkodników. Młode rośliny można wyhodować z nasion. Najodpowiedniejszym okresem do wysiewu nasion jest wiosna i lato, kiedy panują najlepsze warunki klimatyczne i świetlne. Nasionka wysiewajcie do gleby bogatej w humus. Glebę utrzymujcie stale wilgotną. Do wysiewu możecie użyć miniszklarenki lub minitunel, dzięki którym osiągniecie utrzymanie odpowiedniej wilgotności i właściwej temperatury. Wyrośnięte rośliny przesadźcie do odpowiedniego pojemnika.

Ciekawostka na zakończenie

Pomimo tego, że cała roślina oleandra jest trująca, liście zbierane w okresie kwitnienia wykorzystywane są do celów leczniczych. Uzyskany z nich surowiec potrafi regulować czynność serca i leczyć wysypki skórne. Jej zastosowanie w medycynie ludowej nie jest jednak zalecane, ponieważ jest bardzo ryzykowne!!! Trucizny w liściach oleandra wykorzystywano w przeszłości do tępienia szczurów i myszy.