Boczniak ostrygowaty rośnie niemal wszędzie

W skrócie: Boczniaka ostrygowatego wyhodujesz w domu na dwa sposoby – w worku ze słomą przez cały rok, gdzie owocnikuje 3 do 4 miesięcy, a z jednego opakowania podłoża uzyskasz 2 do 4 kg, albo na kłodach drewna liściastego z jednym zbiorem rocznie przez 3 lata (drewno miękkie) do 5 lat. Najlepiej rośnie w temperaturze 15 do 25 °C.

Boczniak ostrygowaty (łac. Pleurotus ostreatus) to jadalny grzyb rozkładający drewno, należący do rodziny boczniakowatych (łac. Pleurotaceae). Jego pierwotną ojczyzną są Chiny, ale obecnie jest rozpowszechniony na całym świecie, rośnie w strefie umiarkowanej i w lasach subtropikalnych.

Jak właściwie wygląda boczniak

Kapelusze boczniaka ostrygowatego przypominają kształtem i kolorem większe ostrygi. Podobieństwo do ostrygi dało temu grzybowi jego nazwę gatunkową. W młodości kapelusze boczniaka ostrygowatego są wypukłe z podwiniętym brzegiem, później stają się wachlarzowate i osiągają szerokość 5 - 25 cm. Brzeg staje się ostry. Barwa kapeluszy jest zmienna, od białawej, szaroniebieskawej, szarobrązowej aż po brązową.

 Barwa zależy od warunków wzrostu, wilgotności powietrza i konkretnej odmiany. Kapelusze wyrastają podobnie jak u większości innych boczniaków w kępach, rzędach lub warstwach jedna nad drugą. Pojedyncze kępy mogą osiągać masę nawet kilku kilogramów. Blaszki boczniaka są niskie, miękkie i gęste, zbiegające na trzon. Przy trzonie są widlasto rozgałęzione. Młode blaszki są białe, z wiekiem szarzeją.

Trzon tego grzyba jest bardzo krótki, ma tylko 1 - 4 cm długości i ok. 1 - 3 cm grubości. Trzon jest bardzo twardy, biały, później szarawy. Miąższ jest czysto biały, bardzo sprężysty i soczysty. Barwa po przekrojeniu nie zmienia się. Smak boczniaka jest słodkawy, zapach przyjemnie grzybowy. Zarodniki boczniaka ostrygowatego są bezbarwne, walcowate i gładkie. 

Boczniak rośnie w przyrodzie od końca lata aż do zimy. Przy łagodnej zimie można go często znaleźć także wiosną na żywych lub martwych pniach drzew liściastych. Najlepiej rośnie na bukach, wierzbach, orzechach włoskich, jarzębinach, brzozach i topolach. Obecnie jest jednym z najczęściej uprawianych grzybów w warunkach domowych i laboratoryjnych. Największymi producentami boczniaka w warunkach laboratoryjnych są obecnie Chiny, Filipiny, Tajlandia, Pakistan, Nigeria i USA.  

W przeszłości prowadzono badania dotyczące uprawy boczniaka ostrygowatego także w Czechach. Wielki boom nastąpił po roku 1982, kiedy u nas zakładano duże grzybownie. Po listopadzie 1989 grzybownie zaczęły jednak podupadać z powodu otwarcia granic i importu boczniaka z innych krajów. Boczniak jest trzecim najczęściej uprawianym grzybem na całym świecie. 

Gatunki boczniaków

Innymi gatunkami boczniaków są, oprócz boczniaka ostrygowatego, boczniak płucny (łac. Pleurotus pulmonarius) , boczniak rożkowaty (łac. Pleurotus cornucopiae), boczniak czapeczkowaty (łac. Pleurotus calyptratus), boczniak dębowy (łac. Pleurotus dryinus), boczniak mikołajkowy (łac. Pleurotus eryngii) i boczniak różowy (łac. Pleurotus djamour).

• Za siostrę boczniaka ostrygowatego uważany jest boczniak płucny. Rosną w tym samym czasie i w tych samych miejscach. Jego kapelusz ma 5 - 12 cm szerokości, jest wypukły, często wachlarzowaty. Na powierzchni ku brzegowi jest prążkowany, a czasem postrzępiony. Młode grzyby są białawe, starsze ciemnobrązowe. Z jednego trzonu może wyrastać więcej kapeluszy. Blaszki są bardzo wysokie, miąższ jest biały. Boczniak płucny ma wszechstronne zastosowanie.

• Boczniak rożkowaty ma kapelusz szeroki na 4 - 10 cm. W młodości kapelusz jest wypukły z podwiniętym brzegiem, w wieku dojrzałym bywa płaski, pośrodku wciśnięty aż lejkowaty. Barwa kapelusza może być biaława, płowożółta lub brązowa. Powierzchnia kapelusza jest gładka i naga. Trzon jest długi i szeroki, centralny lub ekscentryczny. Wysyp zarodników jest biały z fioletowym odcieniem. Boczniaka rożkowatego można znaleźć od wiosny do jesieni na pniach drzew liściastych, najczęściej dębów i buków. Rozprzestrzenił się w całej strefie umiarkowanej półkuli północnej. Nadaje się do zup i do marynowania w occie.

• Boczniak czapeczkowaty (zasłonięty) jest dość rzadki. Rośnie na martwym drewnie osik. Kapelusz tego boczniaka jest czapeczkowato wypukły i przyrośnięty bokiem do pnia. Osiąga 3 - 9 cm średnicy. Powierzchnia kapelusza jest gładka, w starszym wieku na brzegu pozostają resztki osłony. Kapelusz ma barwę beżową lub jasnobrązowoszarą. Rośnie od lipca do października. Występuje tylko w Europie. Boczniak czapeczkowaty jest wprawdzie jadalny, ale ze względu na bardzo rzadkie występowanie się go nie zbiera.  

• Boczniak dębowy zwodzi swoją nazwą gatunkową, ponieważ częściej niż na dębach można go znaleźć na jabłoniach. Jego kapelusz ma średnicę 4 - 15 cm, ma łuskowatą powierzchnię o barwie od białawej do szarawej. Boczniak dębowy rośnie na pniach i pniakach od sierpnia do listopada. Ten gatunek boczniaka jest również jadalny, ale ze względu na twardość nie jest zbyt ceniony.

• Boczniak mikołajkowy bywa nazywany boczniakiem królewskim. Ten gatunek można wyhodować w domu na podłożu ze słomy. W przyrodzie występuje rzadko. Jego kapelusz jest bardziej płaski, półkulisty. Cechą rozpoznawczą jest cienki podwinięty brzeg. Barwa zmienia się od białawej, brązowawej po szarawą. Młodsze owocniki są w dotyku filcowate, w suchym środowisku kapelusze mogą pękać. W przyrodzie występowanie tego grzyba jest rzadkie. Przy odrobinie szczęścia można go znaleźć od wiosny do jesieni na korzeniach barszczu i na mikołajku polnym.

• Boczniak różowy pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej. Jest bardzo smaczny. Do wzrostu potrzebuje wyższych temperatur niż inne gatunki boczniaków.

Na własnym ogródku możesz dzięki naszemu sklepowi internetowemu wyhodować boczniaka ostrygowatego w odcieniu beżowym i szarym. Boczniaka rożkowatego i boczniaka różowego. Boczniak uprawia się na dwa sposoby - w workach ze słomą i na drewnianych kłodach.

Uprawa boczniaka w workach ze słomą

Uprawa boczniaka w workach ze słomą jest bardzo prosta i poradzi sobie z nią nawet początkujący. W ten sposób możesz uprawiać boczniaka przez cały rok.

1.) Najpierw przygotuj słomę, którą wyjałów wrzątkiem, aby pozbyć się bakterii, pleśni i innych grzybów. Następnie pozostaw słomę do ostygnięcia i proces wyjaławiania jeszcze raz powtórz.

2.) Samo zaszczepianie możesz rozpocząć dopiero wtedy, gdy słoma ostygnie do temperatury poniżej 30 °C. Zaszczepianie słomy polega na tym, że do dużego worka ok. 50 x 100 cm układasz naprzemiennie słomę i pokruszone podłoże do zaszczepiania. Jedno opakowanie podłoża do zaszczepiania wystarcza mniej więcej na 15 - 20 kg zwilżonej słomy. Napełniony worek zamknij, najlepiej zawiąż.

3.) Ostrym przedmiotem wytnij w worku nacięcia o wielkości 3 - 5 cm, łącznie ok. 10 nacięć na jeden worek. W środowisku o niskiej wilgotności powietrza zrób mniej nacięć, aby nie dochodziło do przesychania słomy. Worek z zaszczepioną słomą umieść w półcieniu, aby nie padało na niego słońce.

4.) Boczniaki najlepiej rosną w temperaturze 15 - 25 °C. Im wyższą temperaturę boczniakom zapewnisz, tym szybciej będą rosnąć, ale tym szybciej też wyczerpią się składniki odżywcze ze słomy. Jeśli zechcesz zmniejszyć tempo wzrostu nowych owocników, przenieś worek ze słomą w chłodniejsze miejsce. W ten sposób boczniak owocnikuje ok. 3 - 4 miesięcy, potem składniki odżywcze się wyczerpią i trzeba założyć nową kulturę. Z jednego opakowania podłoża do zaszczepiania możesz wyhodować ok. 2 - 4 kg boczniaka. 

Uprawa boczniaka na drewnie

Drugim sposobem uprawy boczniaka jest jego uprawa na kłodach drewna. Przy zastosowaniu tej metody uzyskasz plon tylko 1 raz w roku, ale przez kilka lat z rzędu.

1.) W pierwszym roku zakładasz boczniaka w kłodzie, a w kolejnych latach już tylko zbierasz owocniki. Aby boczniaki dobrze rosły, trzeba wybrać odpowiednie drewno. Używa się świeżego drewna drzew liściastych, które powinno być ścięte w okresie spoczynku wegetacyjnego. Najodpowiedniejsze gatunki to topola, brzoza, olsza, dąb, buk, grab lub wierzba. Użyteczne jest także drewno drzew owocowych z wyjątkiem jabłoni i orzecha włoskiego. Od ścięcia drzewa nie powinno w idealnym przypadku upłynąć więcej niż 1 - 2 miesiące, aby drewno miało nadal swoją naturalną wilgotność.

2.) Do uprawy używa się pni i gałęzi o średnicy od 15 cm, długich na 30 - 40 cm. Zaszczepienie grzybnią boczniaka musi nastąpić zaraz po pocięciu na kłody. W jednej kłodzie wywierć 5 - 10 otworów o szerokości 1,5 - 2 cm i głębokości 2 - 3 cm. Otworów nie wierć większych, ponieważ konieczne jest, aby grzybnia znalazła się w jak najściślejszym kontakcie z drewnem, aby nie wyschła, zanim zacznie je przerastać. Jeśli będziesz zakładać więcej kłód, przygotuj dół głęboki ok. 2 m i szeroki ok. 1 m.

3.) Dno dołu pokryj folią polietylenową i pod każdą kłodą rozłóż cienką warstwę sadzonki grzybni. Na siebie ustawiaj zawsze 2 - 3 kłody. Na wierzchnią kłodę przybij krążek drewna grubości 1 - 2 cm. Po ułożeniu kłód zakryj dół deskami i rozłóż na nim folię (folie), którą jeszcze przykryj gałęziami i ziemią. Takim postępowaniem zapewnisz sadzonce boczniaka stabilną temperaturę i dostateczną wilgotność. W upalne letnie dni strop od czasu do czasu zraszaj wodą.

4.) Na owocniki doczekasz się wtedy, gdy nocne temperatury spadną poniżej 10 - 12 °C. W tym czasie skoś trawę wokół kłód i ostrożnie je odkryj, w razie potrzeby podlewaj. Zbieraj owocniki wielkości dziecięcej dłoni, staraj się nie uszkodzić kory kłód. Długość owocnikowania zależy od twardości drewna - drewno miękkie owocnikuje 3 lata, twarde 5 lat. 

5.) Mniejszą liczbę kłód można przygotować także w piwnicy. Odpowiednie są wilgotne piwnice o stabilnej temperaturze w przedziale ok. 8 - 15 °C. Na dno worka z grubej folii połóż cegłę, wlej do niego 2 - 3 litry wody i na cegłę postaw 2 - 3 kłody przełożone sadzonką grzybni. Folia będzie chronić kłody przed wyschnięciem.

6.) Grzybnia przerośnie kłodę mniej więcej w ciągu 4 miesięcy. Prawidłowo przerośnięte kłody są zrośnięte grzybnią, a na ich powierzchni jest biała, watowata grzybnia boczniaka. Tak przygotowane kłody przenieś na zewnątrz w bardziej wilgotne miejsce bez wiatru, najlepiej pod drzewa. W tym miejscu wykop dołki głębokie na 15 - 20 cm w odległości 40 - 50 cm od siebie. W przygotowane dołki ustaw kłody tak, aby mniej więcej połowa wystawała na zewnątrz. W okresie ciepłym i suchym kłodę raz w tygodniu podlej. Potem już tylko czekaj, aż zaczną rosnąć pierwsze owocniki.

Boczniak w kuchni

Boczniak ostrygowaty ma słodkawy smak i przyjemny grzybowy zapach.        

Włącz boczniaka ostrygowatego do swojego jadłospisu i ugotuj na przykład zupę.

 Do niepożądanych skutków mogą należeć dolegliwości jelitowe, które może wywołać niewielka ilość arabitolu zawartego w boczniaku. Wyjątkowo może więc dojść do biegunki.

Może Cię zainteresować: Grzyby w ogrodzie i w domu – boczniak, shiitake, pieczarki