Kaktus od nasionka do kwitnięcia

W skrócie: Nasiona kaktusów wysiewa się na powierzchnię drobnoziarnistego, wysterylizowanego podłoża w zdezynfekowanej miniszklarni, w jasnym miejscu bez ostrego słońca. Aby kaktus zakwitł, potrzebuje letniej wegetacji od końca kwietnia do września z podlewaniem mniej więcej co 14 dni oraz zimowego spoczynku bez podlewania w 7–15 °C.

Kaktusy zna każdy. Dla wielu osób są jednak jedynie „kłującą kulą" kwitnącą raz na siedem lat, której lepiej nawet nie dotykać. Szkoda, przecież kaktusy to bardzo nieskomplikowane rośliny do uprawy, a ich kwiaty budzą spory podziw. Jeśli zakwitnie kaktus wyhodowany z nasionka, radość hodowcy jest jeszcze większa. To ukoronowanie jego starań hodowlanych, coś jak medal za zasługi. Co więc należy zrobić, aby go zdobyć? Pierwszym krokiem jest zakup nasion wysokiej jakości, a potem nie pozostaje nic innego, jak uzbroić się w cierpliwość i zabrać z zapałem do uprawy kaktusów.

Podstawy uprawy kaktusów – wysiew nasion

Podstawą udanego wysiewu nasion kaktusów jest wybór odpowiedniego pojemnika do siewu i podłoża. Pojemnik wybieramy w zależności od liczby wysiewanych nasion. Bardzo prostym urządzeniem do siewu jest np. miniszklarnia. Bardziej praktyczne jest niewysiewanie nasion kaktusów bezpośrednio do miniszklarni, lecz do doniczek, które umieścimy w urządzeniu do siewu. Po pierwsze mamy oddzielone od siebie poszczególne gatunki kaktusów, więc nie musimy się martwić, jak podzielić miseczkę, żeby kaktusy się nie pomieszały. A po drugie w przypadku ataku pleśni możemy wygodnie wyciągnąć i zaopiekować się tylko konkretną doniczką.

Aby możliwość ataku pleśni ograniczyć do minimum, konieczne jest dokładne umycie pojemnika i doniczek, a najlepiej ich dezynfekcja (np. słabym roztworem nadtlenku wodoru lub roztworem nadmanganianu potasu). Podłoże sterylizuje się ciepłem – można je wysypać na blachę i chwilę piec w piekarniku lub wsypać do słoika, który gotujemy w kąpieli wodnej (jak przy wekach). To wprawdzie trochę pracochłonne, ale za zmniejszenie ryzyka ataku pleśni naprawdę warto. Podłoże do wysiewu powinno być drobnoziarniste, aby nasiona nie dostały się zbyt głęboko. Można je przygotować np. mieszając żwir, piasek rzeczny i glinę, ewentualnie mieszając podłoże do kaktusów i żwir. Przygotowanym podłożem wypełnij doniczki aż po powierzchnię i lekko uduś, powierzchnię zwilż przegotowaną wodą. Na podłożu równomiernie rozłóż nasiona kaktusów. Do każdej doniczki umieść etykietkę z nazwą kaktusa. Następnie zakryj siew tak, aby kontakt ze środowiskiem zewnętrznym był jak najmniejszy. Urządzenie do siewu umieść na parapecie okiennym, gdzie jest dużo światła. Uważaj jednak, aby promieniowanie słoneczne nie było zbyt silne i nie spaliło czy ugotowało wykiełkowanych roślin – lepiej je przyciemnić. Drugą alternatywą jest umieszczenie wysiewu kaktusów pod sztucznym światłem – jarzeniówką. Tę możliwość można ekonomicznie zrealizować np. umieszczając wysiew w szczelinie między górną szybą akwarium a źródłem światła (jeśli przestrzennie jest to możliwe).

Skiełkowane sadzonki kaktusów mają dostateczną ilość światła i wyższą temperaturę, która sprzyja prawidłowemu wzrostowi. Regularnie obserwuj kaktusy i w przypadku przesychania podłoża podlewaj przegotowaną wodą. Jeśli pomimo wszelkich starań o sterylizację środowiska zauważysz, że w doniczce rozprzestrzeniają się białe włókna pleśni, natychmiast wyciągnij ją z pojemnika do wysiewu, spryskaj słabym roztworem nadmanganianu i pozwól podłożu wyschnąć. Ewentualne obumarłe roślinki usuń. Po skiełkowaniu nasion kaktusów zacznij wietrzenie wysiewu, jednak nieustannie utrzymuj go lekko wilgotnym.

Gdy sadzonki zaczną się ściskać w miseczce, przepikuj je do większej doniczki (miski). Podczas pracy bądź ostrożny, ponieważ młode ciało kaktusa jest bardzo kruche i podatne na uszkodzenia. Im większy kaktus, z którym pracujesz, tym mniejsze ryzyko uszkodzenia. Przesadzaj do suchego podłoża i nigdy nie podlewaj kaktusów po przesadzeniu, daj im około tygodnia na zasuszenie drobnych ranek, które spowodowałeś przesadzaniem. Podlanie może doprowadzić do zgniłki, również u dorosłych roślin!

Podstawy uprawy kaktusów – rok hodowcy

Przy uprawie kaktusów konieczne jest przestrzeganie reżimu letniej wegetacji i okresu zimowego spoczynku. I wszystko jedno, czy kaktusy uprawiasz w szklarni, czy w domu na parapecie. Bez przestrzegania tej zasady trudno będzie doczekać się kwiatów. Okres letniej wegetacji rozpoczyna się około końca kwietnia, w miejscu zewnętrznym dopiero gdy nie grożą przymrozki. Umieść kaktusy na parapecie okiennym lub w szklarni i zacznij je podlewać – około raz na 14 dni z uwzględnieniem aktualnych warunków klimatycznych – przy cieple i szybkim wysychaniu możesz podlewać częściej, w chłodzie rzadziej. Podłoże powinno wyschnąć między poszczególnymi podlewaniami. Tak „obudzony" kaktus „napije się" i zacznie rosnąć, u kaktusów zdolnych do kwitnienia pojawią się pąki. W trybie wzrostowym utrzymuj kaktusy aż do września, potem stopniowo ograniczaj podlewanie. Kaktusom dojrzeją tkanki i przygotują się na okres spoczynku wegetacyjnego. Pod koniec października (z zewnątrz wcześniej, zanim przyjdą przymrozki) przenieś kaktusy w chłodniejsze miejsce, optymalnie z temperaturą około 7-15°C. Może tam być nawet całkowita ciemność (piwnica, pudełko po butach), jeśli temperatura jest obniżona.

Wyhoduj również kaktusa bożonarodzeniowego, to wcale nie jest trudne. Potrafi stworzyć przyjemną atmosferę.

Kaktusów w okresie zimowym nie podlewaj! Oczywiście oprócz małych siewek, które od czasu do czasu zraszaj i pozostaw na świetle. Kaktusy od czasu do czasu sprawdź. Jeśli zauważysz, że wierzchołek jest jasny zielony i zaczyna się wydłużać, temperatura jest zbyt wysoka i kaktus zaczął rosnąć – albo obniż temperaturę, albo przejdź na tryb letni – jednak nie wcześniej niż pod koniec marca. Przestrzeganie tych dwóch trybów jest podstawą sukcesu całej uprawy kaktusów, szczególnie kwitnienia.

Najbardziej znane gatunki kaktusów

• Ariocarpus – kaktusy tego gatunku należą do trudniejszych w uprawie, tym bardziej jednak cenionych. Występują od północnego Meksyku aż po południowo-zachodni Teksas. Kwiaty bywają białe, żółte, różowe lub fioletowe, wyrastające z wierzchołka kaktusa. Znakiem rozpoznawczym tego gatunku kaktusa jest silny rzepowaty korzeń. Do przedstawicieli tego gatunku należy na przykład ariocarpus fissuratus, który dorasta do wielkości aż 15 cm i w dorosłym wieku kwitnie jesienią różowo-fioletowym kwiatem o szerokości do 5 cm. W ojczyźnie Amerykanie nazywają go ze względu na jego szczególny wygląd „living rock", w tłumaczeniu „żywy kamień".

• Astrophytum – znakiem rozpoznawczym tego gatunku meksykańskiego kaktusa są białe płatki, które są rozsiane po całym ciele kaktusa. Kwiaty wyrastają z wierzchołka rośliny, są najczęściej żółte z czerwonym lub pomarańczowym gardzielem. Najbardziej znane gatunki to astrophytum asterias, który otrzymał swoją nazwę dzięki podobieństwu do rozgwiazdy. Nazwa gatunkowa astrophytum capricorne pochodzi od koziorożca, dlatego czasami jest nazywany „kaktusem koziorożcowym". Astrophytum myriostigma nie ma kolców i jak sama nazwa wskazuje jest pokryty tysiącami białych punktów (płatków). Jest znany również pod nazwą „czapka biskupa", którą przypomina swoim kształtem. Istnieje też odmiana „nudum" nie mająca płatków. Astrophytum supercabuto należy do japońskich hybryd i jest ceniony szczególnie za swój wygląd - płatki są większe niż u zwykłych gatunków i tworzą na ciele ciekawy rysunek. Dalszymi przedstawicielami tego gatunku kaktusa są astrophytum niveum, astrophytum senile, astrophytum crassispinoides.

• Epithelantha – te kaktusy należą do meksykańskich miniatur, wyrastają maksymalnie do wielkości 5 cm. Kolce są białe i bardzo krótkie. Kwiaty wyrastają z wierzchołka rośliny. Są bardzo małe, białe lub jasnoróżowe. Rzucające się w oczy u tych roślin są ciemnoróżowe nasiona, które powstają po zapyleniu kwiatów. Przedstawicielem gatunku jest epithelantha micromeris. Nazwa gatunkowa tego kaktusa oznacza mało liczna lub złożona z niewielu części. W ojczyźnie epithelanthy są przez niektóre plemiona nazywane „mulato" i są używane jako halucynogenne narkotyki. W Polsce stężenie soków nie jest wystarczające (ze względu na brak nasłonecznienia), dlatego nie ma działania halucynogennego!

• Thelocactus – ojczyzną tego gatunku kaktusa jest północno-wschodni Meksyk i południowe rejony Teksasu. Rośnie w ciepłych subtropikalnych pustyniach z glebą żwirową lub piaszczystą, dlatego również przy uprawie w naszych warunkach wymaga bardzo przepuszczalnego podłoża (nie znosi zalewania) i ciepłego stanowiska. Duże kwiaty wyrastają z wierzchołka, mogą mieć różne kolory. Przedstawicielami są thelocactus bicolor, który ma efektowne dwukolorowe kolce i jaskraworóżowy kwiat. Dalej thelocactus hexaedrophorus, który ma wyraźnie szaroniebieską epidermis (skórkę), która odróżnia go od innych przedstawicieli tego gatunku. Kwitnie kremowobiałym kwiatem dużym do 5 cm. Thelocactus rinconensis jest pięknym przedstawicielem tego gatunku, łatwo się uprawia, jedyną wadą jest to, że wykwita dopiero około 10 roku życia.

• Echinocereus – kaktusy tego gatunku są słupkowate, rozpowszechnione od Meksyku aż po Teksas, Kalifornię, Kolorado, Utah i Newadę. Kwiaty wyrastają z boku rośliny i w przeciwieństwie do innych gatunków kaktusów utrzymują się kwitnące nawet przez tydzień. Do przedstawicieli należą echinocereus chloranthus var. cylindricus z mniejszymi brązowożółtymi kwiatami, echinocereus rigidissimus z dużym różowym kwiatem i echinocereus viridiflorus z żółtym kwiatem. Ten kaktus jest krótkoterminowo mrozoodporny do temperatury -20°C.

Wskazówka na zakończenie

Zakupione nasiona kaktusów można wysiewać również za pomocą tzw. metody Fleischera – tj. do zamykanych słoików do wekowania (ze szklaną pokrywką). Zaletą tej metody jest hermetyczne zamknięcie, dzięki czemu osiąga się wyższą sterylność środowiska i stałą wilgotność. Wadą jest to, że wysiewa się bezpośrednio do słoika, więc przy porażeniu pleśnią nie można wyjąć tylko jednej doniczki. Zalecamy uprawę za pomocą Growsetu, który nadaje się również jako prezent.

czytaj również Kaktusy - kolczaste piękno, które nie więdnie