Aromatyczny eukaliptus z nasion

Eukaliptus, znany również pod nazwą eukaliptus gałkowy (łac. Eucalyptus globulus), należy do rodziny mirtowatych (łac. Myrtaceae). Ojczyzną tych drzew jest Australia, Malezja, Indonezja i Nowa Gwinea. Zdołał się jednak zaaklimatyzować i w wielu krajach jest powszechnie uprawiany. W okresie kredowym i trzeciorzędzie występował również na naszym terytorium. Świadczą o tym odciski liści i owoców w osadach z tego okresu. Dziś u nas dorosłe drzewa można zobaczyć tylko w ogrodach botanicznych. Rodzaj eukaliptus liczy ponad 700 gatunków. Wszystkie przedstawiciele charakteryzują się bardzo szybkim wzrostem, który w wolnej przyrodzie może wynosić nawet kilka metrów rocznie. Najwyższe osobniki mogą osiągać wysokość do 100 metrów. Do grupy najwyższych eukaliptusów należą Eucalyptus obliqua, Eucalyptus delegatensis, Eucalyptus diversicolor, Eucalyptus nitens, Eucalyptus globulus i Eucalyptus viminalis. Kilka eukaliptusów należy nawet do najwyższych drzew świata. Szybkiego wzrostu, a tym samym dużego zużycia wody, wykorzystuje się w ojczyźnie do osuszania bagien i moczarów, co zapobiega rozmnażaniu się komarów i późniejszemu przenoszeniu malarii. Szczególnie w czasie powodzi ta właściwość eukaliptusów jest bardzo mile widziana.

Eukaliptusy to zazwyczaj potężne drzewa z gładkim pniem, którego kora czasami się łuszczy. Wygląd kory zmienia się wraz z wiekiem rośliny. Stopniowo zmienia się długość włókien kory, stopień pomarszczenia, grubość, twardość i kolor. Wszystkie dojrzałe eukaliptusy corocznie dodają nową warstwę kory. Powierzchnia kory może być matowa, błyszcząca lub satynowa, w kolorze białym, kremowym, szarym, zielonym lub miedzianym. Na uwagę zasługują również liście eukaliptusa, są bowiem dwukształtne. Na młodych pędach wyrastają jasnozielone, siedzące, naprzeciwległe liście, podczas gdy liście starszych pędów są naprzemienne, ogonkowe, sierpowato wygięte, długie do 30 cm. Ich blaszki są pionowo pochylone tak, aby wychwytywać jak najmniej promieni słonecznych. Zarośla eukaliptusowe, nazywane w Australii mallee scrub (scrub = krzewinka), są dlatego bardzo jasne, z niewielkim cieniem. Roślina chroni się w ten sposób przed nadmiernym parowaniem wody. Kwiaty wyrastają w kątach liści, listki kielicha i korony zrastają się w czapeczkę, która podczas kwitnienia odpada i na roślinie pozostają tylko pręciki, których jest znaczna liczba. To właśnie kwiat stał się inspiracją dla greckiej nazwy, z której wywodzi się nazwa eukaliptus. Nazwa składa się ze słów "eu" i "kalyptos", tłumaczonych jako dobrze przykryty. Dobrze przykryte są w tym przypadku pręciki kwiatów. Owocem są zdrewniałe torebki o kształcie stożkowatym. Każda z nich zawiera wiele nasion.

Eukaliptus jest jednym z trzech podobnych rodzajów, które powszechnie zaliczane są do eukaliptusów. Pozostałymi dwoma są Corymbia i Angophora. Wiele eukaliptusów określanych jest jako drzewa kauczukowe, ponieważ po uszkodzeniu kory z rany wypływa duża ilość żywicy. Eukaliptus znany jest również pod synonimami blahovičník, aromadendron, eucalypton, eudesmia i symphyomyrtus.

W warunkach domowych najczęściej uprawia się trzy gatunki eukaliptusów, które nie osiągają zbyt dużych rozmiarów (przy regularnym przycinaniu). Tymi gatunkami są Eucalyptus gunnii, Eucalyptus citriodora i Eucalyptus globulus.

Eucalyptus globulus znany jest również pod nazwą eukaliptus kulisty. Ten gatunek eukaliptusa należy do najbardziej znanych. Jego nieskomplikowane w uprawie kultywary uprawiane są ze względu na aromatyczne olejki eteryczne. Liście są większe, okrągłe, woskowane i pachną typowym zapachem eukaliptusa. Eucalyptus gunnii pochodzi z Tasmanii. Jest raczej małego do średniego wzrostu, liście są węższe i owalne. Eucalyptus gunnii kwitnie w środku lata. Ten eukaliptus w porównaniu z innymi jest również całkiem odporny na chłód - jest w stanie wytrzymać temperatury do -13°C, krótkotrwale nawet do -20°C. Obecnie uprawiany jest raczej w celach dekoracyjnych i do aromatyzowania powietrza we wnętrzach. Eucalyptus gunnii można uprawiać również na obszarach piaszczystych z dość wilgotną glebą. Ostatnim często uprawianym gatunkiem jest Eucalyptus citriodora, alternatywnie określany jako eukaliptus cytrynowy. Ten gatunek zawiera dużą ilość olejków eukaliptusowych (cytral i cytronelol), które uwalniają się nawet przy delikatnym dotyku czy podmuchu wiatru. Wokół rośliny unosi się wówczas intensywny cytrynowy zapach. Eukaliptus cytrynowy nadaje się szczególnie do mieszkań w blokach, gdzie dorosłe rośliny tworzą mikroklimat, który pomaga nawilżać powietrze i działa antyseptycznie. Eukaliptus cytrynowy pomaga astmatykom poprawiać ich stan zdrowia. Nasiona łatwo kiełkują, a pielęgnacja rośliny nie jest skomplikowana. W optymalnych warunkach drzewo mogłoby wyrosnąć do wysokości około 50 metrów, co z dużym prawdopodobieństwem się nie stanie, jeśli będziesz regularnie przycinać młode pędy. Wielką zaletą tego eukaliptusa jest to, że jego cytrynowy zapach skutecznie odpędza owady.

Wskazówka: Olejek eukaliptusowy nadaje się do inhalacji, kąpieli czy masażu.

Uprawa eukaliptusa

Eukaliptus w naszych warunkach uprawia się wyłącznie w pomieszczeniach. Niektóre gatunki są wprawdzie mrozoodporne, ale długotrwałej zimy najprawdopodobniej by nie przetrwały. W okresie letnim można jednak bez problemu przenieść roślinę na zewnątrz. Zimą, gdy brakuje światła, korzystniej jest umieścić roślinę w chłodnym pomieszczeniu, aby się zbytnio nie wyciągnęła. Następuje zahamowanie wzrostu, a tym samym mniejsze zużycie wody, dlatego zimą podlewaj roślinę bardzo ostrożnie, raczej dopiero wtedy, gdy zauważysz lekkie więdnięcie górnych liści. W okresie letnim rośliny lubią jasne stanowisko. W takim miejscu należy jednak liczyć się z większym zużyciem wody. Młodych roślin nie wystawiaj na bezpośrednie słońce, mogłoby je uszkodzić. Rośliny należy regularnie przycinać, co zapobiega nadmiernemu wzrostowi, a roślina bardziej się rozgałęzia. Podczas przesadzania eukaliptusa nie wolno uszkodzić korzeni, roślina jest na to bardzo wrażliwa. Ze względu na wysoką zawartość olejków eterycznych eukaliptus zazwyczaj nie jest atakowany przez szkodniki - raczej je odpędza. Podłoże do uprawy powinno być przepuszczalne, gliniastopiaszczyste, które można przygotować mieszając zwykłą ziemię, piasek i torf. Nowe rośliny można uzyskać za pomocą nasion lub z sadzonek, co jednak jest bardzo trudne. Nasiona wysiewaj najlepiej od wiosny do jesieni w odstępie ok. 5 cm. Z nasion wykiełkują młode rośliny mniej więcej po tygodniu do miesiąca, w zależności od jakości gleby i temperatury. Nasiona są bardzo drobne, dlatego wysiewaj je na powierzchnię podłoża i delikatnie wciśnij. Po wykiełkowaniu regularnie podlewaj podłoże, sadzonki wymagają ciepłego i wilgotnego klimatu. Najlepszą kiełkowanie osiąga się przy temperaturach powyżej 20°C. Młode rośliny przesadzaj dopiero gdy osiągną wielkość ok. 15 cm. W kolejnych latach przesadzaj młode rośliny zawsze wiosną, starsze wystarczy przesadzić raz na 2-3 lata. Przy przenoszeniu rośliny między letnim a zimowym stanowiskiem często zdarza się, że roślina pomimo przestrzegania zasad uprawy zaczyna schnąć i zrzucać liście. To jednak zazwyczaj nie szkodzi. Wiosną przytnij uschłe gałązki, wkrótce zaczną kiełkować nowe. Pod koniec czerwca roślina powinna już mieć dzięki szybkiemu wzrostowi ponownie reprezentacyjny wygląd.

Zastosowanie eukaliptusa

Pozytywne działanie ma eukaliptus dzięki zawartości olejków eterycznych szczególnie na układ oddechowy. W formie preparatu ziołowego wykorzystywany jest do leczenia zapalenia oskrzeli, zatok przynosowych, kaszlu czy przeziębienia. Pomaga astmatykom. Zawiera również dużą ilość cineolu, który w medycynie i kosmetyce wykorzystywany jest jako środek dezynfekujący. Eukaliptus dodawany jest do maści przeciwko bólom reumatycznym lub jego liście naklada się na 2-3 miesiące do alkoholu, a powstałym płynem wtedy naciera się miejsca reumatyczne. Wkrótce po aplikacji dochodzi do złagodzenia bólu mięśniowego i reumatycznego. Eukaliptus ma właściwości antyseptyczne, przekrwia skórę, działa przeciwbólowo i wspomaga procesy gojenia. Olejek eukaliptusowy wykorzystywany jest również przy produkcji perfum i różnych olejków eterycznych. Aby aromatyzować swoje mieszkanie oraz się pobudzić, możecie kupić podgrzewacze zapachowe z wonią eukaliptusa. Szafy mogą otrzymać przyjemny aromat dzięki włożeniu wysuszonych nadmiarowych pędów. Inhalacja oparów z olejku eukaliptusowego działa kojąco również na psychikę, może pomóc stłumić ataki lęku, paniczny strach i działa antydepresyjnie. Uwalnia nie tylko blokady psychiczne, ale redukuje także fizyczne wyczerpanie. Olejek eukaliptusowy jest doskonały również do masażu zablokowanego odcinka szyjnego kręgosłupa. Wywołuje przyjemne odczucia. Krem z eukaliptusa pomaga rozluźnić zmęczone łydki. Weterynarze stosują olejek eukaliptusowy jako lek dla koni, gdy dostaną grypę, a psom przepisują go jako środek dezynfekujący przeciwko nosówce.

Olejku eukaliptusowego nie wolno stosować wewnętrznie (nie jesteście koalami), ponieważ może spowodować zatrucie, które objawia się wymiotami, zawrotami głowy, bólami żołądka, bólami mięśni i zwężonymi źrenicami. Przy stosowaniu zewnętrznym nie wykazano działań niepożądanych eukaliptusa, mimo to nie powinien być stosowany w okresie ciąży i karmienia piersią.

Czego możliwie nie wiedzieliście o eukaliptusie...

• Jego liście są bardzo lubianym przysmakiem dla koali i opossumów.
• W Australii eukaliptusy stanowią aż 95% lokalnych lasów.
• Jego drewno nie jest zbyt wysokiej jakości, wykorzystywane jest do produkcji papieru.
• W ojczyźnie jest ważny dla produkcji miodu.
• To zawsze zielone drzewa.
• Eukaliptusy mają w Australii tak mocną korę, że potrafią wytrzymać nawet ogień.
• Eucalyptus pauciflora jest w stanie przetrwać mróz do -20°C.
• Drewno eukaliptusowe wykorzystywane jest do produkcji didgeridoo, co jest tradycyjnym australijskim instrumentem dętym.
• Eukaliptusy mogą być wykorzystywane do produkcji barwników, przede wszystkim dla jedwabiu i wełny.