Leczniczy oset Benedykt lekarski

W skrócie: Benedykt lekarski (Cnicus benedictus) to jednoroczne, ciepłolubne zioło z rodziny astrowatych, podobne do ostu. Wysiewa się je wiosną, w kwietniu lub maju, prosto do gruntu na słoneczne stanowisko, a ziele zbiera od czerwca do sierpnia tuż przed kwitnieniem. Zawarte w nim substancje gorzkie pobudzają wydzielanie soków trawiennych.

Benedykt lekarski (łac. Cnicus benedictus) jest uderzająco podobny do ostu, dlatego mogłoby nas nawet nie dziwić, że jest to roślina lecznicza. Według badań to właśnie benedykt jest rośliną o działaniu przeciwko agresywnym bakteriom ropnym, takim jak Stafylococcus aureus i Stafylococcus faecalis!

Nieco z przeszłości benedyktu

Pierwszą wzmiankę o nim znajdujemy w roku 1485 w wielkiej księdze o ziołach pod tytułem Ogród Zdrowia, gdzie Galenos z Pergamonu pisze o nim: "natura tego zioła otwiera zatkane narządy, przenika przez nie i przyspiesza wydalanie moczu". W średniowieczu nazywano go błogosławionym ostropestem, ponieważ był najskuteczniejszym lekarstwem w czasie epidemii dżumy. W XVI wieku znajdujemy ślad o benedykcie w artykule szczegółowo opisującym Cardobenedicte w księdze Adama Lonitzera Księga o ziołach. Dawni zielarze mówili o benedykcie jako o broni przeciwko zarazie, ponieważ wierzyli, że oczyszcza krew i wypędza zgniliznę z ciała. Jednocześnie polecali go matkom, które potrzebowały zwiększyć produkcję mleka.

Leczniczy benedykt pochodzi pierwotnie ze Śródziemnomorza, gdzie rośnie dziko na kamienistych miejscach, na skrajach dróg i obficie w ogrodach. Dziś jest rozpowszechniony we Włoszech i w Hiszpanii. Jego nazwa pochodzi z greckiej nazwy benedictus, co oznacza błogosławiony oraz knikos, co możemy przetłumaczyć jako drapać. W naszych regionach uprawiamy go w ogrodach. Ludowo benedykt lekarski nazywamy gorzkimi ostropestem, zajęczym okiem, ostropestem błogosławionym, ostropesem i kardusem błogosławionym.

Uprawiamy benedykt w ogrodzie

Benedykt jest jednoroczną rośliną ciepłolubną dorastającą do wysokości 20-40 cm, uderzająco podobną do ostu. Uprawiamy go wyłącznie z nasion, które kiełkują na stanowisku w ciągu 8-10 dni. Na grządkę wysiewa się go w kwietniu na słoneczne miejsce w odległości ok. 40-50 cm. Lubi wapienne, humusowe lub gliniasto-piaszczyste gleby. Grządkę z rośliną benedyktu regularnie okopujemy i usuwamy chwasty. Przyziemne liście benedyktu są na szczycie i wcięte kolczaste. Pozostałe są podłużne lancetowate i ząbkowane. Na osi ma gałązki, które są owłosione. Kwitnie żółtymi kwiatami. Owocem benedyktu jest szorstka niełupka.

Roślina cnicus ma włoski i kłuje, dlatego podczas pracy z nią używamy rękawic ochronnych. Jednocześnie drażni błony śluzowe, co objawia się szczypaniem i kłuciem w gardle i krtani. Zbieramy zielone wierzchołki zielne o wielkości 25 - 30 cm tuż przed ich kwitnieniem. Liście zbieramy kilka razy w roku w okresie od czerwca do sierpnia. Najwyższą jakość ma pierwszy i drugi zbiór. Kolejne zbiory są już mniej wartościowe. Zebrana mieszanka cnicus jest lepka, dlatego suszymy ją oddzielnie od innych ziół. Nie wystawiamy jej na bezpośrednie światło słoneczne, ponieważ straciłaby na wartości. Najlepsze do suszenia jest przewiewne miejsce w cieniu przy temperaturze około 30°C, w przeciwnym razie cnicus ma tendencję do wilgotnienia i pleśnienia. Przechowujemy go w szczelnie zamykanych pojemnikach i chronimy przed światłem i wilgocią.

Wszechstronny cnicus

Cnicus benedyktus ma działanie antybakteryjne i przeciwnowotworowe, dlatego jest stosowany jako uzupełniający skuteczny preparat roślinny przy nowotworach. Ponadto używamy go przy braku apetytu, dolegliwościach trawiennych, szczególnie przy wzdęciach, przy chorobach żołądka i pęcherzyka żółciowego, przy bezsenności, niedokrwistości i epidemiach grypy. Roślina cnicus jest pomocna w leczeniu reumatyzmu i dny moczanowej. W kombinacji jest stosowana do zwiększenia wytwarzania mleka matki.

Roślina cnicus benedyktus zawiera krystaliczne gorzkie substancje knicyny, terpenoidy, kwas jabłkowy, steroidy, lotne olejki eteryczne, glikozyd, fruktozę, garbniki, poliacetyleny, lignany, żywicę i dużo śluzu.

Używamy go w formie herbaty, naparu, wywaru, na okłady. Uwaga, roślina cnicus smakuje gorzko. W odpowiednich dawkach nie ma skutków ubocznych, wyższe dawki mogą wywołać nudności połączone z wymiotami, nie zaleca się jego stosowania w ciąży.

Herbatę z cnicus benedyktus przygotowujemy tak, że do 200 ml wrzącej wody dodajemy jedną łyżeczkę suszonej mieszanki i pozostawiamy do zaparzenia na 10 minut. Następnie herbatę cedzimy i pijemy zawsze świeżą 2 - 3 razy dziennie na czczo.

Okłady z cnicus stosuje się przy różnych defektach skórnych, przy egzemach, łuszczycy, półpaścu, opryszczce, stanach zapalnych skóry i jej infekcjach, przy róży i owrzodzeniach podudzi.

Według przepisu babć używano korzenia z cnicus zawiniętego w jutowym woreczku do przygotowania wina. Smak wina poprawia się po dodaniu cnicus i nadaje mu mocy. W gorzelnictwie jest składnikiem gorzkiego likieru - benedyktynki.