Borówka brusznica - krzaczek z gór

Borówka brusznica (Vaccinium vitis idaea), bruslinka, czerwona jaloveca lub kyselinka - to ludowe nazwy tej rośliny. Łacińskie tłumaczenie nazwy rodzajowej Vaccinium związane jest ze słowem baccinium, co w tłumaczeniu oznacza krzew z jagodami. Inne gatunki borówki: Borówka wielkoowocowa, Borówka ogrodowa i Borówka pospolita.

Obecnie znamy około 200 gatunków borówek brusznicy, występujących w różnych zakątkach świata. Pierwotnie borówka brusznica pochodzi z północnej części Ameryki i północnej części Azji. Występuje na północy Europy, na wschodzie w Rosji aż po Japonię. Znajdziemy ją również w Alpach do wysokości około 3000 m n.p.m. Występuje także w Grenlandii i Ameryce Północnej aż do 71. stopnia szerokości geograficznej północnej. Na Słowacji najwięcej krzewów borówki brusznicy znajdziemy w Niskich i Wysokich Tatrach oraz Wielkiej i Małej Fatrze do wysokości około 1800 m n.p.m.

Borówka brusznica to niski półkrzew, który dorasta do wysokości 10-30 cm. Jej liście są wiecznie zielone, mają skórzasty charakter, na dolnej stronie liścia znajdują się drobne brązowe kropki, którymi borówka brusznica odróżnia się od mącznicy lekarskiej. Liście borówki brusznicy podczas zimy nie opadają, czym odróżnia się od rośliny borówki czarnej.

Borówka brusznica rośnie w ubogich kwaśnych piaszczystych lub torfowych glebach, w miejscach słonecznych. W cieniu roślina wprawdzie rośnie, ale nie kwitnie, a więc nie owocuje. Do uprawy ogrodowej przygotowujemy odpowiedni substrat z kombinacji gruboziarnistego piasku (1-4 części) i torfu (1 część). Borówka brusznica jest niwymagająca pod względem podlewania i nawożenia, wręcz pięknie rośnie i owocuje nawet bez nawożenia. Do podlewania odpowiednia jest miękka woda bez soli lub woda deszczowa. Borówka brusznica jest bardzo wrażliwa na zachwaszczenie, dlatego w ogrodzie wokół rośliny umieszczamy rozdrobnioną korę z trocinami (mulczowanie).

Kwitnie w czerwcu - lipcu białymi do różowawo zabarwionych kwiatami, które tworzą grono. Owoce borówki brusznicy to jagody, które początkowo są zielone, a w miarę dojrzewania zabarwiają się na czerwono. Dojrzałość owoców borówki brusznicy stwierdzamy tak, że wszystkie jagody na gronie są równomiernie zabarwione na czerwono, zielone i białe jagody prawie nie występują na gronie. Ich średnica wynosi około 1 cm i mają delikatny smak. Borówka brusznica owocuje dwa razy w roku. Do uprawy ogrodowej sadzi się ją do maksymalnej wysokości 750 m n.p.m., w wyższych położeniach drugi plon nie dojrzewa. W naszych szerokościach geograficznych pierwsza część plonu dojrzewa w niżej położonych obszarach w drugiej połowie lipca, a w obszarach górskich po 20 sierpnia. Druga część plonu dojrzewa od połowy września do połowy października, oczywiście w zależności od położenia. Pierwszy plon jest ilościowo znikomy, zbieramy go tylko ręcznie, ponieważ w tym okresie roślina po raz drugi kwitnie i przy zbiorze grzebieniowym uszkodzilibyśmy jej kwiaty. Pod koniec lata, na początku jesieni zbieramy również liście borówki brusznicy, które następnie suszymy w maksymalnej temperaturze 40°C.

Żurawina spożywamy w stanie surowym, ale najczęściej przygotowujemy z niej kompot, powidła, dżem, galaretę lub syrop. Wykorzystywana jest do przygotowania znanego sosu żurawinowego (Cranberry sauce). Produkty z żurawiny najlepiej nadają się jako dodatek do dziczyzny, drobiu i serów. Możemy je również suszyć lub mrożąć. Żurawina w kompotach nie ulega zepsuciu, ponieważ zawiera kwas cytrynowy i kwas benzoesowy, które mają właściwości konserwujące.

Przepis na przygotowanie dżemu żurawinowego

Do przygotowania dżemu żurawinowego potrzebujemy: 2,5 kg żurawiny, 400 ml wody, 750 g cukru kryształu, 8 goździków i 2 łyżki cynamonu. Wszystkie składniki gotujemy na wolnym ogniu aż do odparowania wody i aż dżem zgęstnieje. Gorący nakładamy do słoików.

Północnoamerykańska żurawina cranberry jest największą żurawiną, która ma wielkość oliwki.

Żurawina nie tylko smaczna, ale i lecząca

Żurawina zawiera cukry, glikozydy, kwasy organiczne i garbniki. Z witamin są to prowitamina A, witamina B1, B2, C, z substancji mineralnych potas, wapń, magnez i fosfor. Ma właściwości przeciwzapalne i dezynfekcyjne.

Żurawina stosowana jest jako leczenie wspomagające przy przeziębieniach, chorobach reumatycznych, cukrzycy, dnie moczanowej, chorobach pęcherzyka żółciowego, ale głównie przy chorobach układu moczowego itp. Ma działanie dezynfekujące. Herbata przygotowana z liści żurawiny obniża gorączkę. W nadmiernej ilości nie powinny jej spożywać osoby z tendencją do kamieni nerkowych, dzieci poniżej 12 roku życia, kobiety w ciąży i karmiące matki. Żurawinę stosujemy jako lekarstwo maksymalnie przez 2 miesiące i nie dłużej niż 4 miesiące w roku.