Kaktusy - kolczące piękno, które nie więdnie

Kaktusy to rośliny, które przetrwają w ekstremalnych warunkach. Potrafią doskonale gospodarować wodą, są odporne na duże wahania temperatur, a jednocześnie na działanie promieniowania słonecznego. Ciało kaktusa w porównaniu z innymi roślinami jest w stanie gromadzić w sobie wodę, a następnie ekonomicznie nią gospodarować w okresie suszy. Dlatego kaktusy nadają się również dla początkujących hodowców lub dla podróżników, którzy nie lubią wyrzucać roślin po powrocie z wakacji.

Kaktusy mają w porównaniu z innymi roślinami zgrubiałą skórę z niewielką liczbą aparatów szparkowych. Ich ciało składa się z żeber pokrytych kolcami, które umożliwiają roślinie długo wystawionej na działanie suszy stopniowe kurczenie się, a tym samym zmniejszanie powierzchni, na którą pada słońce. Kolce kaktusów pełnią funkcję ochronną. Chronią roślinę przed roślinożernymi zwierzętami, które w ziemi pustoszonej suszą starają się znaleźć jakiekolwiek źródło wody. Oprócz ciała kaktusy gromadzą wodę również w swoich strukturach korzeniowych. Wiele gatunków kaktusów ma część korzeniową (tzw. korzeń palowy) większą niż samo ciało kaktusa, które korzenie odżywiają. Kaktusy to wielopostaciowe rośliny, w obszarach tropikalnych rosną na drzewach, pojedynczo, odrastają od podstawy lub na wierzchołku rośliny. Drzewiaste mają od 1 cm do kilku metrów.

Kaktusy znajdziemy głównie w Ameryce

Kaktusy mają swoją ojczyznę w Ameryce, gdzie znajdziemy różne odmiany gatunków i rodzajów. Rosną nie tylko na wybrzeżu morskim, ale i wysoko w górach - niektóre gatunki bez problemu również na wysokościach około 4000 m n.p.m.

Znane rodzaje kaktusów znajdziemy oprócz Ameryki Północnej głównie w Meksyku, Argentynie, Chile, Peru i Boliwii. W Europie kaktusy znalazły swój drugi dom dopiero na początku XX wieku, głównie jako egzotyczne ozdoby w rezydencjach najbogatszych mieszkańców. Prawdziwa hodowla kaktusów rozpoczęła się dopiero wtedy, gdy pierwsi kaktuśiarze potrafili wyhodować rośliny z nasion i nie musieli ich sprowadzać z miejsc ich pierwotnego występowania.

W czym hodujemy kaktusy

• Substrat

Jako podstawę do uprawy kaktusów można wykorzystać powszechnie dostępny substrat ogrodniczy, bardziej odpowiedni jest substrat przeznaczony bezpośrednio do kaktusów (substrat odpowiedni do kaktusów). Substrat można również przygotować samodzielnie. Mieszamy substrat ogrodniczy (40%), torf (25%), trochę gliny ekspandowanej (20%), piasek (10%) oraz drobny żwir (5%). Dla kaktusów, które potrzebują bardziej żyznej gleby do swojego rozwoju, modyfikujemy substrat tak, aby zawierał mniej piasku i żwiru, a więcej ziemi.

• Doniczki

Doniczki do uprawy kaktusów mogą być wykonane z różnych materiałów. Najczęściej jednak wykorzystuje się doniczki plastikowe z wystarczającą ilością otworów odpływowych i podstawką do zbierania nadmiaru wody (odpowiednie doniczki). Dobry drenaż (drenaż) jest naprawdę ważny w przypadku kaktusów. Kształt doniczki może być okrągły lub kwadratowy. Niektórzy hodowcy kaktusów preferują doniczki kwadratowe przed okrągłymi, ponieważ sadzenie rośliny w kwadratowej doniczce maksymalnie wykorzystuje miejsce na stanowisku (szklarnia, inspekt czy parapet okienny). W większości przypadków wykorzystuje się więc kwadratowe doniczki o wymiarach 4x4 cm, 5x5 cm, 6x6 cm aż do wielkości 20x20 cm. Podstawowa zasada wyboru odpowiedniej wielkości doniczki do uprawy kaktusów jest taka, że powinna być około 1 cm większa niż średnica rośliny. Wtedy kaktus pokrywa większość substratu, który dzięki temu nie przesycha tak szybko. Kaktus również szybciej i lepiej się ukorzenia, co jest bardzo istotne i ważne dla późniejszego wzrostu kaktusu.

Kaktusy i ich warunki uprawy - ciepło, światło, woda

Optymalna temperatura dla wzrostu kaktusów wynosi 18 - 35 °C. Podczas ich uprawy ważne jest unikanie dużych wahań temperatur, głównie ich różnicy między dniem a nocą. Pierwszym krytycznym okresem dla ich wzrostu są "trzy przymrozki". U niektórych gatunków kaktusów właśnie ta różnica temperatury między dniem a nocą jest swoistym impulsem do przebudzenia się do nowego życia. Okres wzrostu kaktusów rozpoczyna się wiosną w marcu lub kwietniu, trwa latem i kończy się w trakcie jesieni. Najpiękniejszym okresem w roku dla kaktusów są miesiące maj i czerwiec. Następnie wymagania roślin względem ciepła obniżają się aż do punktu zamarzania (tylko u kilku gatunków).

Dla zdrowego rozwoju roślin kaktusów ważne jest światło, które determinuje jakość życia każdej z nich. Na okres zimowy warto przenieść kaktusy w ciemne miejsce, a na wiosnę z powrotem na światło. Małe rośliny należy wiosną chronić przed dużą siłą promieniowania słonecznego. Dla niektórych gatunków kaktusów charakterystyczny jest ich zielony kolor, dla innych czerwonobrązowy, brązowofioletowy lub czerwony. Jest to ich normalny kolor, którego intensywność zwiększa się wraz z przebywaniem rośliny kaktusa na słońcu. Kaktusy uprawiane w domu należy regularnie obracać tak, aby każda strona była wystawiona na słońce przez mniej więcej taki sam czas. W przeciwnym razie mogłoby dojść do przechylania się kaktusa na jedną stronę lub do deformacji wierzchołka wegetacyjnego.

Również dla kaktusów ważna jest woda. Kaktusy w fazie wzrostu potrzebują podlewania w nieregularnych odstępach czasu, głównie w czerwcu, lipcu i sierpniu (może to być przydatne dla tych z nas, którzy wyjeżdżają w tym okresie roku nad morze).

Z czasem każdy hodowca kaktusów odkryje, jaki rytm podlewania jest odpowiedni dla jego roślin. Woda do ich podlewania powinna być zawsze czysta, odstana, bez jakichkolwiek substancji odżywczych czy chemicznych. Wodę z wodociągu należy odstawić, ponieważ kaktusy nie lubią chloru. Do pierwszego podlewania nie dodajemy ani nawozu, ani żadnych środków przeciwko szkodnikom, ponieważ może się zdarzyć, że ta substancja długo nie rozłoży się w roślinie, a po ewentualnym lekkim przesuszeniu substancje chemiczne skoncentrują się tak, że spalą najdelikatniejsze części rośliny, głównie wierzchołek wzrostu. Kolejne podlewania mogą już zawierać roztwór nawozu, spokojnie w połowie stężenia niż zaleca producent.

Uprawa kaktusa

Powodzenie uprawy kaktusów zależy również od jakości nasion. Nasiona kaktusów wysiewa się zimą lub wczesną wiosną do wcześniej przygotowanego sterylnego podłoża. Po wysiewie nasiona zalewamy wodą i całe naczynie przykrywamy, aby osiągnąć optymalne dla roślin 30°C. Naczynie z nasionami kaktusów umieszczamy na południowym lub wschodnim parapecie okna.

Dla hodowcy kaktusów ważna jest codzienna kontrola zasianych nasion, czy mają wystarczającą ilość wody w misce pod naczyniem, czy mają wystarczającą ilość ciepła i czy temperatura nie przekracza 30°C, czy na podłożu nie tworzy się pleśń itp. Miesiąc po wysiewie nasion następuje stagnacja ich wzrostu, dlatego możemy je po raz pierwszy nawozić.

Kaktusy zaczynamy przesadzać, gdy od kiełkowania minęły około 3 - 4 miesiące (tutaj różni się to w zależności od gatunku). Wtedy mamy już pewność, że nasza nowa roślina kaktusa to nie tylko kropelka wody otoczona błoną, ale mała roślinka zawiera również substancje zapasowe, które pozwolą jej przetrwać okres, dopóki roślinka nie zakorzeni się ponownie. Pierwszym krokiem do przesadzenia jest przyzwyczajanie siewek do niższej wilgotności. Pod pokrywkę do pojemnika z wysiewem wkładamy zapałkę na 1 - 2 dni, aby przewietrzyć przestrzeń wysiewu. Następnie na 3 - 4 dni podnosimy pokrywkę przynajmniej o centymetr i tak kontynuujemy, aż osiągniemy około 5 cm wysokości.

Następnie siewki przechodzą życiową próbę, pozostawiamy siewki na 10 - 14 dni bez wody, aby zatrzymały swój wzrost i zaczęły rosnąć również na szerokość. Zazwyczaj zmieniają kolor na bardziej nasycony zielony, lekko więdną, a ich ciało staje się bardziej zwarte.

Siewki wybieramy z doniczki za pomocą pęsety. Wyciągamy je pojedynczo z suchego substratu i od razu przesadzamy do przygotowanego świeżego suchego substratu!!! (odpowiedni substrat). Małe siewki kaktusów sadzimy w rzędzie tak, aby była między nimi przestrzeń na jedną fikcyjną siewkę. Posadzone rośliny kaktusów umieszczamy w lekkim cieniu, nie mogą być jeszcze narażone na silne słońce, aby dzięki swoim jeszcze niefunkcjonującym korzeniom nie uschły. Po 7 - 14 dniach rośliny po raz pierwszy podlewamy. Po kilku dniach kaktusowi juniorzy powinni ożyć tak, że zaczną rosnąć na oczach. Czasami wzrost siewek jest tak intensywny, że w ciągu jednego roku potrzebne jest kolejne przesadzenie.

Szkodniki kaktusów

Jeśli wyhodujemy rośliny kaktusów z nasion, prawdopodobieństwo, że będą cierpieć na choroby lub zaatakują je szkodniki jest znacznie niższe. Będziecie mieli dodatkowo prawdziwą radość z własnych roślin. Najczęstszymi szkodnikami, które mogą zaatakować kaktusy są wełnowce, tarczniki, nicienie korzeniowe, roztocza itp. - zobacz szkodniki. Istnieje kilka rodzajów skutecznych środków przeciwko nim, ewentualnie warto zainteresować się ich "naturalnym" zwalczaniem. W niektórych przypadkach konieczne jest odizolowanie zaatakowanej rośliny od pozostałych roślin.

Kaktusy dla początkujących

Kaktusiarz - początkujący powinien skupić się na uprawie takich gatunków kaktusów, które na pewno u niego przetrwają, w ciągu pierwszych lat uprawy nie zajmą dużo miejsca i przede wszystkim nie będą wymagające w pielęgnacji. Na początek najlepiej skupić się na jednym regionie geograficznym, aby rośliny kaktusów, które uprawiamy miały podobną wielkość i w przybliżeniu takie same wymagania uprawowe. Najbardziej wdzięcznymi roślinami dla początkujących są te gatunki:

• z rodzaju Astrophytum

• z rodzaju Thelocactus

• z rodzaju Echinocercus

• z rodzaju Rebutia - długo zachowują kompaktową formę, nie przerośnie doniczki o średnicy 6 cm. Kwitną białymi, żółtymi lub czerwonymi kwiatami u podstawy rośliny przez cały sezon wegetacyjny. Są odporne na błędy w uprawie.

• z rodzaju Mammillaria - występują również drobne odmiany, które długo się nie rozrastają. Kwitną niewielkimi słomkowożółtymi, żółtymi aż fiołkowoczerwonymi kwiatami w wianuszkach wokół wierzchołka rośliny. Ich dojrzałe owoce są z reguły czerwone i mogą utrzymywać się na roślinie nawet pół roku.

• z rodzaju Frailea - dorosłe rośliny są wielkości większego orzecha, średnica wynosi ok. 3 cm. Do uprawy potrzebują wyższej temperatury, potrafią zakwitnąć już w drugim roku uprawy żółtymi samopylnymi kwiatami.

• z rodzaju Gymnocalycium - łatwe w uprawie, ale osiągają większe rozmiary

• z rodzaju Lobivia - kwitną wielokrotnie wspaniałymi kwiatami, jednak kwiat kwitnie tylko 1 dzień. Rośliny rozrastają się do większych rozmiarów.

Wypróbujcie również nieskomplikowany kaktus bożonarodzeniowy, pielęgnacja jest bardzo prosta ;)