Rośliny zielne w ogrodzie: sprawdzone zioła uprawiane od lat

W skrócie: Zioła lecznicze przygotowuje się w czterech postaciach: napar i odwar, świeży sok, maść oraz nalewka. Podstawowa proporcja naparu to jedna łyżeczka ziół na 250 ml gorącej wody, świeże zioła zaparza się pół minuty, suszone 1–2 minuty. Nalewkę zalewa się 40% alkoholem i odstawia minimum 14 dni w temperaturze 20°C.

Ogród pełen ziół to harmonia piękna i użyteczności, dziś jest to jednak rzadkość. Nowoczesny styl życia, postęp w medycynie i pogarszające się środowisko naturalne spowodowały, że z naszych domów, ogrodów i jadłospisów zaczęły powoli znikać właśnie rośliny lecznicze. Zioła od zawsze są ważną częścią profilaktyki chorób i obecnie stanowią niezbędny składnik przemysłowo produkowanych leków.

Rośliny lecznicze od zawsze służyły jako najdostępniejszy środek przeciwko wszelkim chorobom i dolegliwościom. Już stare pokolenia odkrywały lecznicze właściwości wielu roślin i doświadczenia z nimi przekazywały z pokolenia na pokolenie, głównie ustnie. Pierwsze zapisy dotyczące roślin i ich właściwości leczniczych znajdziemy na glinowanych tabliczkach z Babilonu sprzed 3000 lat p.n.e. Następnie uprawą i leczniczymi właściwościami roślin zajmowały się przede wszystkim kultury wschodnie w Chinach, Asyrii i Indiach. Najbardziej znany był chiński cesarz Shen Nong, znany jako boski gospodarz, który dla dobra ludu spróbował wielu roślin, aby sprawdzić, które z nich są trujące. Wszystkie swoje spostrzeżenia podsumował w kanonie o ziołach.

To dzieło stało się swoistą podstawą do poznawania i studiowania roślin aż do XVII wieku. Potem nastał okres zielników z 3 najważniejszymi dziełami o roślinach: Leonarda Fuchsa De Historia Stirpium (1542), Johna Gerarda Zielnik Gerarda (1597) oraz Johna Parkinsona Theatrum botanicum (1629), który już zawierał 3000 roślin leczniczych i wiele użytecznych informacji o nich. Aż do XVII wieku zielniki dzieliły się na część botaniczną i część poświęconą lecznictwu. Rośliny lecznicze były powoli klasyfikowane, analizowane i demistyfikowane. Znaczenie leczenia ziołami w XVIII wieku spadło, ale znów ożyło podczas II wojny światowej, kiedy brakowało żywności, a przede wszystkim leków; szalały choroby, było wielu rannych. Wykorzystywano sprawdzone procedury terapeutyczne w fitoterapii, które były bardzo delikatne dla chorego, a jednocześnie bardzo skuteczne.

Leczenie roślinami jest do dziś zalecaną terapią uzupełniającą, która wspiera i wspomaga współczesną medycynę. Przy prawidłowym zastosowaniu leczenie ziołami jest bardzo skuteczną metodą wspierającą powrót utraconego zdrowia i równowagi psychicznej. Jest uzupełnieniem w leczeniu wszystkich chorób lub stanowi główną terapię przy schorzeniach o łagodniejszym przebiegu. Zioła w przeszłości współtworzyły estetyczny wygląd ogrodów, były uprawiane celowo, nie tylko ze względu na swoje piękno i estetykę, ale również dla swojego wspaniałego smaku i zapachu. W ten sposób rozpoczęła się era uprawy ziół w ogrodzie, do której powinniśmy wrócić. Dzięki niekorzystnym skutkom chemicznych środków codziennego użytku, barwników, preparatów kosmetycznych i późniejszym alergiom jesteśmy pośrednio zmuszeni do stosowania głównie substancji naturalnych.

Rośliny lecznicze możemy wyhodować sami, skromnym roślinom wystarcza niewielka przestrzeń na parapecie okiennym lub wydzielony skrawek w ogrodzie. Dzięki roślinom leczniczym nie tylko nasze mieszkanie, ale i ogród nabierze aromatu, zyska kolorowy charakter i przyniesie nam nie tylko pożytek, ale również przyjemność oraz miejsce, gdzie nasze ciało odpocznie i zrelaksuje się. Obowiązuje zasada: im dłużej uprawiasz zioła, tym głębiej będziesz się nimi interesować.

Dlatego ważne jest, aby wiedzieć, jaki rodzaj roślin stosuje się do leczenia danej choroby lub jej profilaktyki w różnej postaci, a mianowicie jako:

• Napar i odwar - posiekane świeże zioła wkładamy do szklanego naczynia lub innego niemetalowego pojemnika i zalewamy wrzącą wodą. Napar pozostawiamy do zaparzenia na bardzo krótko - pół minuty. Jeśli przygotowujemy go z suszonych ziół, mieszankę pozostawiamy do zaparzenia na 1-2 minuty. Korzenie włożone do określonej ilości wody pozostawiamy po krótkim zagotowaniu (zwykle 3 minuty) do zaparzenia. Ogólnie obowiązuje zasada, że jedną wyrównaną łyżeczkę mieszanki zalewamy 250ml gorącej wody.

• Świeży sok - przygotowujemy w sokowirówce. Otrzymany sok nalewamy do butelek, przechowujemy w lodówce, gdzie wytrzyma nawet kilka miesięcy. Podajemy kroplami lub aplikujemy na dotknięte miejsca na ciele.

• Maść - przygotowujemy 4 garście drobno posiekanych ziół, które wkładamy do 500g rozgrzanej słoniny wieprzowej, mieszankę wymieszujemy i krótko gotujemy. Po ostygnięciu maść odkładamy do lodówki, następnego dnia podgrzewamy, mieszankę przesączamy przez lnianą tkaninę i napełniamy do słoików.

• Tinktura - butelkę napełniamy określoną ilością ziół i zalewamy 40% owocowym lub zbożowym alkoholem. Mieszankę pozostawiamy minimum 14 dni w ciepłym miejscu w temperaturze 20°C, od czasu do czasu wstrząsamy. Następnie przygotowaną mieszankę odcedzamy, a resztki przeciskamy. Podajemy wewnętrznie, z herbatą lub używamy do przygotowania okładów.

Rola roślin leczniczych w organizmie człowieka

W organizmie człowieka zachodzi około 15 000 reakcji biochemicznych, z których około 5000 zaliczamy do podstawowych. Gdy wszystkie te reakcje przebiegają normalnie, w organizmie zachodzi prawidłowa przemiana materii. W przeciwnym przypadku funkcje komórek, tkanek i narządów zostają zaburzone, organizm człowieka zapada na chorobę. Na początku choroby zaburzone funkcje są kompensowane przez mechanizmy regulacyjne organizmu, później stan chorobowy wymaga interwencji. Do harmonijnego przebiegu przemiany materii niezbędne są pewne substancje chemiczne, witaminy, enzymy i mikroelementy. Organizm człowieka najnaturalniej przyjmuje produkty komórek roślinnych. Właśnie dlatego terapia roślinami leczniczymi jest bardziej naturalna i fizjologiczna niż substancje syntetyczne. Do najczęściej stosowanych roślin leczniczych od niepamiętnych czasów należą: macierzanka, mięta pieprzowa, melisa lekarska, pokrzywa zwyczajna, rzepik pospolity, rumianek pospolity i szałwia lekarska.

Najważniejsze rośliny lecznicze

• Macierzanka (Thymus serpyllum)

Jest rośliną wieloletnią, która rośnie na łąkach, obrzeżach lasów i polnych dróg. Jej właściwości lecznicze wykorzystujemy przy katarach górnych dróg oddechowych, zapaleniu oskrzeli i zapaleniu płuc. Działa łagodząco przy suchym i skurczowym kaszlu. Doskonale pomaga także przy chorobach żołądka i jelit o podłożu nerwowym. Przygotowujemy z niej napar i odwar.

• Mięta pieprzowa (Mentha piperita)

Jest rośliną wieloletnią, która rośnie dziko na łąkach w pobliżu strumieni, ewentualnie celowo uprawiamy ją w ogrodach. Liście mięty zawierają olejek eteryczny z mentolem, któremu zawdzięczamy piękny, cierpki smak i wyrazisty aromat. W lecznictwie ludowym wykorzystujemy głównie olejek miętowy, który dobrze działa przeciwko wymiotom, przy nudnościach, usuwa skurcze przy kolikach żołądkowych i dróg żółciowych.

• Melisa lekarska (Melissa officinalis)

Jest rośliną wieloletnią, u nas nie rośnie dziko, sadzimy ją w ogrodach. Działa uspokajająco i rozkurczowo. Usuwa zmęczenie, zmniejsza bóle w okolicy serca, obniża ciśnienie krwi, zwalnia oddech, uwalnia gazy w jelitach i zatrzymuje wymioty. W lecznictwie ludowym wykorzystywana jest głównie do pobudzania apetytu, wzmacniania wzroku, przy udarze mózgu i in. Przygotowujemy z niej napar i ekstrakt alkoholowy.

• Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica)

Jest to roślina bylina wieloletnia, którą spotykamy na łąkach, pastwiskach, na brzegach potoków i rzek. Zatrzymuje krwawienie przy hemoroidach, chorobach macicy i wrzodach żołądka. Działa dobroczynnie przy zaparciach, miażdżycy, przy cukrzycy, przy zaburzeniach cyklu menstruacyjnego, klimakterium, przy bólachstawów itp. Stosujemy z niej odwar i okład.

• Rzepik pospolity (Agrimonia eupatoria)

Jest to roślina bylina wieloletnia, którą znajdziemy na glebach wapiennych, w zaroślach, na łąkach i pastwiskach. Ma działanie moczopędne, potopędne i ściągające. Stosuje się przy leczeniu zapalenia wątroby, przewlekłym zapaleniu pęcherzyka żółciowego, przy kamieniach nerkowych, przy chorobach błony śluzowej jamy ustnej. Jako leczenie wspomagające wykorzystujemy go przy gruźlicy płucnej i skórnej, przy hemoroidach i dnie.

• Rumianek (Matricaria recutita)

Jest to roślina jednoroczna, którą znajdziemy na łąkach, polach, pastwiskach i brzegach dróg. Rumianek ma działanie przeciwzapalne i zmiękczające przy chorobach przewodu pokarmowego, kolkach żołądka i jelit oraz przy zapaleniu dróg oddechowych. Stosujemy go jako okład.

• Szałwia lekarska (Salvia officinalis)

Jest to wieloletni półkrzew, który w naszych warunkach jest celowo uprawiany w ogrodach. Działa przeciwwydzielniczo - zmniejsza wydzielanie gruczołów potowych i obniża laktację u karmiących matek. Ma także działanie przeciwzapalne w ostrych i przewlekłych chorobach przewodu pokarmowego, stosowana jest jako płukanka przy anginie i stanach zapalnych jamy ustnej, przy wykrztuszaniu krwi u chorych na gruźlicę, przy hemoroidach oraz przy długotrwałej menstruacji. Przygotowujemy z niej napar.